چالشها و راهکارهای بهبود تعامل پلیس با بزه ­دیده -پایان نامه حقوق جزا و جرم شناسی

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد «M.A»

رشته: حقوق جزا و جرم شناسی

 

عنوان :

چالشها و راهکارهای بهبود تعامل پلیس با بزه ­دیده

 

استاد راهنما :

دكتر محمد حسن حسنی

 

استاد مشاور :

دكتر سید محمود مجیدی

 

 

 

بهار 1393

 

 

 

 

 

دانشگاه آزاد اسلامی واحد دامغان

 

فهرست مطالب

عنوان ……………………..        صفحه

چکیده فارسی…………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… د

مقدمه ……………………………………………………… ……………………………………………………… 1

الف:بیان موضوع …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 1

ب: سوالات تحقيق…………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 1

پ: فرضیه های تحقیق…………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 2

ت: اهداف و کاربردهای تحقيق…………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 2

ث:روش تحقيق…………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 3

ج:معرفی پلان و ساختار تحقیق …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 3

چ:تعاریف و مفاهیم …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 4

بخش اول: تعامل پلیس و بزه دیده در برخورد با جرم

فصل اول: آگاهی و اقدام فوری……………………………………………………… ……………………………………………………… 20

مبحث اول : آگاهی پلیس از وقوع جرم……………………………………………………………. ……………………………………………………………. 20

گفتار اول : دسترسی بزه دیده به پلیس…………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 24

گفتار دوم : اعلام شکایت بزه دیده …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 26

بند اول : اعلام بزه دیدگی  …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 26

الف : اعلام بزه دیدگی در پاسگاه پلیس…………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… 27

ب : اعلام بزه دیدگی به پلیس 110  …………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… 27

بند دوم: ثبت شکایت …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 29

بند سوم : عدم پرداخت هزینه شکایت  …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 29

 

فهرست مطالب

عنوان ……………………..        صفحه

مبحث دوم : اقدامات فوری پلیس  ……………………………………………………………. ……………………………………………………………. 30

گفتار اول: انجام تحقیقات اولیه   …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 31

بند اول: حفظ صحنه ، آثار و دلایل جرم…………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 31

بند دوم: معاینه محل  …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 33

بند سوم : ظبط آلات و ادوات جرم   …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 35

بند چهارم : تحقیقات محلی  …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 38

بند پنجم : احضار و تحقیق از شهود بزه دیده …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 40

گفتار دوم : ارائه گزارش و اجرای دستورات مقامات قضایی …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 40

بند اول : تکمیل پرونده و تنظیم گزارش نهایی …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 40

بند دوم : ابلاغ و اجرای تصمیمات قضایی …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 42

بند سوم : استرداد اشیاء و اموال بزه دیده …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 43

فصل دوم: آگاهی و مشارکت بزه دیده در فرایند کیفری……………………………………………………… ……………………………………………………… 44

مبحث اول : آگاهی از اطلاعات ضروری ……………………………………………………………. ……………………………………………………………. 44

گفتار اول : ارائه اطلاعات ضروری به بزه دیده …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 47

بند اول : اطلاعات در مورد مجرم…………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 47

بند دوم : اطلاعات در مورد بزه دیدگان مشابه …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 48

بند سوم : سایر اطلاعات مربوط به پرونده …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 48

گفتار دوم : برخورداری از اطلاعات و آموزش همگانی …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 49

مبحث دوم : مشارکت بزه دیده در فرایند کیفری ……………………………………………………………. ……………………………………………………………. 49

گفتار اول : مفهوم مشارکت بزه دیده در فرایند کیفری…………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 50

 

فهرست مطالب

عنوان ……………………..        صفحه

گفتار دوم : طرق مشارکت بزه دیده در فرایند کیفری  …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 51

بخش دوم : تعامل پلیس و بزه­ دیده در کاهش آسیب بزه دیدگی

فصل اول : رفتار توام با کرامت پلیس با بزه دیده……………………………………………………… ……………………………………………………… 53

مبحث اول : رفتار همراه با احترام به بزه دیده……………………………………………………………. ……………………………………………………………. 55

گفتار اول : استاندارد سازی رفتار پلیس …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 55

بند اول : منشور اخلاقی پلیس …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 59

بند دوم : منشور حقوق مراجعین به پلیس …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 62

گفتار دوم : توجه و هم دردی به بزه دیده …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 64

بند اول : توجه و نگرانی و آلام بزه دیده …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 69

بند دوم : توجه به نظرات بزه دیده…………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 70

مبحث دوم : حفظ امنیت ، شئونات و حریم خصوصی بزه دیده……………………………………………………………. ……………………………………………………………. 72

گفتار اول : حفظ امنیت بزه دیده…………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 72

بند اول : حفظ امنیت بزه دیده در رویارویی با متهم …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 75

بند دوم : حفظ امنیت بزه دیده در برابر تهدیدات …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 76

بند سوم : آموزش بزه دیده با هدف تامین امنیت …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 78

گفتار دوم : حفظ شئونات و حریم خصوصی بزه دیده…………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 78

بند اول : تعریف شئونات و حریم خصوصی بزه دیده…………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 78

بند دوم : حفظ هویت و اطلاعات بزه­ دیده…………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 79

فصل دوم : میانجیگری و حمایت از بزه دیدگان خاص……………………………………………………… ……………………………………………………… 80

 

فهرست مطالب

عنوان ……………………..        صفحه

مبحث اول : میانجیگری پلیس……………………………………………………………. ……………………………………………………………. 80

گفتار اول : نقش ، اهمیت و مشکلات پلیس در میانجیگری…………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 80

بند اول : نقش و اهمیت پلیس در میانجیگری…………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 81

بند دوم : مشکلات پلیس در میانجیگری…………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 83

گفتار دوم : دفتر مدد کاری اجتماعی در پاسگاههای پلیس …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 84

بند اول : تاریخچه تشکیل و وظائف دفاتر مدد کاری اجتماعی…………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 84

بند دوم : فرایند ارائه مدد کاری و میانجیگری …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 87

مبحث دوم : حمایت پلیس از بزه­دیگان خاص ……………………………………………………………. ……………………………………………………………. 88

گفتار اول : تعامل پلیس با اطفال بزه دیده …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 88

گفتار دوم : تعامل پلیس با زنان بزه دیده …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 93

بند اول : زنان بزه دیده در محیط خانه …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 96

بند دوم : زنان بزه دیده از خشونت های خارجی…………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 102

بند سوم : بهره گیری از نیروی زن پلیس …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 105

گفتار سوم : تعامل پلیس با بزه دیدگان سالمند و معلول …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 114

بند اول : تعامل پلیس با بزه دیده­گان سالمند …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 114

بند دوم : تعامل پلیس با بزه دیدگان معلول …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 117

نتیجه و پیشنهادها ……………………………………………………………. ……………………………………………………………. 122

الف : نتیجه ها …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 122

ب : پیشنهادها …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 123

منابع وماخذ ……………………………………………………………. ……………………………………………………………. 125

فهرست مطالب

عنوان ……………………..        صفحه

الف: منابع فارسی……………………………………………………………. ……………………………………………………………. 125

1-کتابها…………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 125

2-مقالات…………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 127

3-پایان نامه­ها…………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 127

ب: پایگاههای اینترنتی…………………………………………………………………… …………………………………………………………………… 128

چکیده انگلیسی…………………………………………………………………… ……………………………………………………………………

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

چکیده

‏راهکارهاي حمايت از بزه‏ديدگان در اسلام و اسناد بين‏الملل ، از مباحث جديد حقوق جزاست كه روش‏هاي حمايت از قربانيان جرم ، به ويژه جرايم قتل عمد و شبه‏عمد را بيان مي‏كند. نگرش كلي آن حمايت از بزه‏ديدگان ، تثبيت موقعيت حقوقي آنان و جبران خسارت‏هاي مادي و معنوي آنهاست.

در اثر ارتكاب جرم ، آسيب­هاي مادي و معنوي گوناگوني متوجه جان ، مال ، ناموس ، آبرو و روح و روان بزه­ديدگان و بستگان آنان مي­شود. نحوة پاسخ دهي مراجع دولتي به بزه­ديدگان مي­تواند در كاهش آسيب­هاي آنان مؤثر واقع شود. نقش پليس به عنوان اولين نهادي كه بزه­ديدگان به آن مراجعه مي­كنند ، در كاهش آسيب­ها و خسارات و تأمين نيازها و خواسته­هاي آنان بسيار چشمگير و قابل توجه است. نوع عملكرد و برخورد و رفتار(بطور کلی تعامل) پليس مي­تواند آسيب­هاي ناشي از جرم را براي بزه­ديده كاهش داده و يا برعكس ، آنها را تشديد كند بنابراين ضرورت دارد با توجه به اهميت چنين نقشي براي پليس ، جنبه­ هاي گوناگون اين تعامل بررسي شود در این پژوهش بهبود تعامل پلیس با بزه­ دیده مورد بررسی قرار می­گیرد. منظور از بهبود تعامل پليس با بزه­ دیده ، هر اقدام ، تدبير و رفتاري كه از ناحيه پليس در جهت كاهش آلام و دردهاي روحي بزه­ديده ، جبران خسارات مادي و معنوي او ، برگرداندن مال بزه­ديده و نيز احقاق حق سريعتر و بهتر بزه­ديده است و همچنین چالش­های و راهکارها بهبود این تعامل بررسی و ارائه شده است.

واژه هاي كليدي: پلیس ، بزه­ دیده ، بزه­ دیده شناسی ، حقوق بزه دیده ، تعامل

 


مقدمه

الف: بیان موضوع

توجه به بزه­ديده به عنوان فردي كه در نتيجة وقوع جرم متحمل آسيب­هاي جاني ، مادي ، رواني و معنوي

مي­شود ، امری مهم و ضروری به نظر می­رسد. تا اين تاريخ نظريه­پردازان از توجه به بز­ه­ديده غافل بودند. بزه­ديده شناسي دو ديدگاه متفاوت دارد. در ديدگاه اول بزه­ديده به عنوان عامل وقوع پديدة جنايي تلقي مي­شود. در دیدگاه دوم بزه­ديده فردي است كه در نتيجة وقوع جرم متحمل آسيب­هاي جاني ، مالي ، روحي و معنوي شده است. در اين شاخه تلاش مي­شود كه در حداقل زمان ممكن حمايت­هاي مادي و معنوي براي بزه­ديده فراهم شود. حمايت از بزه­ديده در اين شاخه از بزه­ديده شناسي داراي مباني اخلاقي و انتفاعي است. از منظر اخلاقي، اخلاق ايجاب مي­كند شخصي كه در نتيجة وقوع جرم بزه­ديده شده است ، صرف نظر از تقصير وي در وقوع جرم، از حمايت­هاي مادي و معنوي برخوردار شود. از منظر منفعت­گرايي ، حمايت از بزه­ديده مانع از تكرار بزه­ديدگي وي در آينده است. اين امر به نوبة خود از وقوع جرم در آينده و افزايش بار نظام عدالت كيفري مي­كاهد. که این امر نشانه­ی انتظارات بالا از نیروی پلیس در چگونگی برخورد با این موضوع را درپی دارد.

نتايج اين پژوهش نشان مي­دهد تعامل بیشتر پلیس با بزه­دیدگان می­تواند به خواسته ­های آنان که عبارتست از: احترام به بزه­ديده ، سرعت در رسيدگي به كار بزه­ديده ، دقت در انجام تحقيقات و تشكيل پرونده ، حمايت از حقوق بزه­ديده ، حضور سريع­تر پليس در صحنة جرم ، سهولت در دسترسي بزه­ديده به پليس ، شناسايي و دستگيري متهم و تأمين امنيت بزه ديده جامعه عمل بپوشاند و به آنها در چگونگی تحمل این امر (بزه­دیدگی) کمک کند.

ب: سؤالات تحقیق

  • پلیس چگونه می­تواند در راستای حسن انجام وظیفه خود حقوق بزه­ دیده را رعایت کند؟
  • پلیس چگونه می­تواند آسیب­های ناشی از بزه­دیدگی را کاهش دهد؟
  • پلیس با رعایت حقوق بزه­ دیده چگونه می­تواند بطور مطلوب از عهده کشف جرم تحقیقات اولیه و شناسایی بزهکار برآید؟

پ: فرضیات تحقیق

فرضیه اول: پلیس در راستای انجام وظیفه می­تواند با اقدامات فوری مانند ثبت فوری شکایت،اعزام سریع به محل وقوع جرم جهت حفظ صحنه ،جمع­آوری آثار و دلایل جرم،تکمیل سریع پرونده و ارسال به مراجع قضایی و… حقوق بزه­ دیده را رعایت کند.

فرضیه دوم: پلیس در روند اجرای وظایف خود می­تواند با تعامل بیشتر با بزه­ دیده آسیب­های ناشی از بزه­دیدگی را کاهش داده موجبات آرامش را فراهم آورد.

فرضیه سوم: انجام وظائف پلیس در چارچوب قوانین و مقررات می­تواند تاثیر بسزایی در کشف جرم علیه بزه­ دیده و انجام تحقیقات اولیه وادامه­ی روند آن تا احقاق حقوق بزه­ دیده کمک نماید.

ت: اهداف و کاربردهای تحقیق

در دنیای امروز آسیب­های مادی و معنوی زیادی متوجه جان ، مال ، ناموس ، آبرو و… بزه­دیدگان است که نحوه برخورد و پاسخگویی پلیس نقش اساسی در کاهش آسیب­های وارده به بزه­دیدگان دارد. پلیس ماموریت سنگینی در قبال آزاد زندگی کردن ، خوشبختی ، رضایت ، آرامش و… شهروندان داشته و امروز بیش از هر زمان دیگری نیاز به وجود پلیس احساس می­شود و همواره  شاهد خدمات پیچیده­ای از این نهاد هستیم که هدف نهایی پلیس در این وادی تعامل بیشتر با بزه­ دیده است. لذا در این پژوهش تلاش شده راهکارها و چالش­های بهبود تعامل پلیس با بزه­ دیده مورد بحث و بررسی قرار گیرد شاید کمکی هرچند اندک به کاهش آلام بزه­ دیده از جرم نماید.

 

ث: روش تحقیق

در این پژوهش از چهار روش اسنادي ، مشاهده ، مصاحبه و تحليل محتوا استفاده شده است. كه با مراجعه به مراكز تحقيقاتي و پژوهشي ، كتابخانه­هاي دانشكده­ها و دانشگاه­هاي كشور ، مراكز تحقيقاتي و پژوهشي نيروي انتظامي ، دانشگاه علوم انتظامي و نيز جستجو در سايت­هاي اينترنتي و نرم­افزارها ، مطالبي كه در قالب كتب ، پايان­نامه­ها ، مقالات و نيز قوانين و مقررات در دسترس بوده ، مورد بررسي قرار گرفته و نكات مورد نياز فيش­برداري و سپس مطالب جمع­آوري شده ، مورد بررسي و تحليل قرار گرفته­اند. در این پژوهش با حضور در کلانتری­ها ، و اداره آگاهی به مشاهده حالت­ها و روحیه­های بزه­دیدگان و بستگان آنان و چگونگی تعامل پلیس با آنها پرداخته شده است. به منظور تقویت جنبه­ی میدانی تحقیق و دست­یابی بدون واسطه و دقیق به نیازها و خواسته ­های بزه­دیدگان و نحوه­ی تعامل پلیس محقق با تعدادی از بزه­دیدگان جرایم مختلف در کلانتری­ها و اداره­ی آگاهی مصاحبه شده و خواسته ­های آنان را از زبان خودشان شنیده و ثبت نموده. همچنین با تنی چند از اساتید دانشگاه علوم انتظامی و رؤسای کلانتری­ها و پاسگاه­ها مصاحبه شده و نیازها و خواسته ­های بزه­دیدگان و راهکارها و چالش­های بهبود تعامل پلیس را از نظر آنان جویا شده ­است. از طرف ديگر ، به دليل آن كه هدف سنجش و ارزيابي دقيق و آماري نظرات بزه­ديدگان و كارشناسان انتظامي نبوده و فقط به دنبال آگاهي از نظرات توصيفي و تحليلي آنان بوده­ايم ، بنابراين ، الزامات آماري از قبيل جامعه آماري مورد نياز ، جداول آمار و… در روش مصاحبه به كار گرفته نشده است.

ج: معرفی پلان و ساختار تحقیق

محقق پژوهش را به دو بخش تقسیم نموده که بخش اول شامل دو فصل است. فصل اول در خصوص تعامل پلیس با بزه­ دیده در برخورد با جرم و در فصل دوم در خصوص آگاهی و مشارکت بزه­ دیده در فرایند کیفری توضیح داده شده است. بخش دوم که در خصوص تعامل پلیس و بزه­ دیده در کاهش آسیب بزه­دیدگی است نیز به دو فصل و چهار مبحث تقسیم شده که در خصوص رفتار پلیس با بزه­ دیده ، حمایت ، میانجیگری و حمایت از بزه­دیدگان خاص مطالبی عنوان و درپایان یافته­های محقق نتیجه­گیری و پیشنهادات ارائه گردیده است.

چ: تعاريف و مفاهيم

1-تعامل: در تعامل پلیس با شهروندان ، پلیس تنها به دنبال آمار تعداد دستگیری­ها ، تعداد گشت­های پیاده و سواره ، سرعت پاسخ گویی به تماس­های مردمی و معاضدت از کارکنان خود نیست ، بلکه نحوه مشارکت بزه­دیدگان به لحاظ کمی و کیفی در امور پلیسی ، کمک به استقرار نظم و امنیت اجتماعی ، کاهش احساس ترس از وقوع جرایم ، تأثیر اقدامات انجام شده در سطوح مختلف برای پیشگیری از جرم و مواردی نظیر این­ها موضوعات مهم و جدی پلیس می­باشد[1]. در واقع ، پلیس به معنای یک تغییر کوچک فنی در اداره امور پلیسی نیست بلکه نوعی تغییر در الگوی فکری و شیوه عمل پلیس است که این بنیادی­ترین تغییر در نظام سازمانی پلیس است. تعامل پلیس و شهروندان در زمینه حل مشکلات و مسائل جامعه در خصوص جرایم ، بی نظمی اجتماعی و فیزیکی و انحطاط محله­ها یاری می­رساند. این فلسفه مبتنی بر این باور است که دستیابی به اهداف پلیس مستلزم آن است که ادارات پلیس روابط جدیدی با افراد مطیع قانون در جامعه به وجود بیاورند و به آنها اجازه اظهارنظر بیشتر در تدوین اولویت­های پلیس محلی بدهند و با درگیر کردن شهروندان در تلاش برای بهبود کیفیت زندگی در محله­های خودشان تمرکز پلیس را از کار در مورد پیگیری­های مختلف به حل کردن مسائل اصلی جامعه منتقل کنند. در این رویکرد پلیس اغلب دستورالعمل­های رسمی و دقیقی برای حل مشکلات و مسائل جامعه تدوین نمی­شود بلکه در اکثر موارد پلیس مجبور می­شود از قدرت اندیشه و تفکر خود و با همکاری و مساعدت شهروندان نسبت به موضوعی راه حل پیدا کند. در این رویکرد از جامعه اطلاعاتی شهروندان به طور عام استفاده می­شود و برای کشف جرم و شناسایی مجرمان احتمالی از همیاری مردم بهره گرفته می­شود. از نظر گلداشتاین پلیس یک مکتب جامع فکری ، روشی مدیریتی و راهبردی سازمانی است که همه عوامل پلیس را در برگرفته و شیوه­های مؤثر حل مشکل و مشارکت پلیس و جامعه را ارتقاء می­بخشد. به عبارت دیگر ، پلیس یک تحول گفتمانی در نحوه تعامل پلیس با شهروندان است. رابرت.آر. فریدمن[2] نیز در این مورد می­گوید پلیس عبارت است از راهبرد و خط مشی با هدف دستیابی به کنترل مؤثر و کارآمد جرایم ، کاهش ترس از جنایت ، توسعه کیفیت زندگی ، گسترش خدمات پلیس و مشروعیت کار پلیس از طریق تکیه به منابع جامعه که درصدد تغییر شرایط جرم خیز هستند. این امر مستلزم مسئولیت­پذیری بیشتر پلیس ، سهیم شدن فعال­تر و بیشتر جامعه در فرآیند تصمیم گیری و توجه بیشتر به حقوق و آزادی­های مدنی است.

2-پلیس: در قرن هجدهم و نوزدهم میلادی ، مفهوم و کاربرد واژه پلیس شکل محدودتری داشت ، اما این اصطلاح امروزه بیشتر برای توصیف نیروی اجتماعی شهری ، که حفظ نظم عمومی و اجرای قانون را برای پیشگیری از جرایم ، مجازات بزهکاران و کشف جرایم بر عهده دارد مورد استفاده قرار می­گیرد[3]. پلیس به لحاظ لغوی از ریشه یونانی پولی­تیا[4]  به معنای «شهر و اداره امور شهر» مشتق شده و در قرن چهاردهم میلادی به پلیسی و سپس در قرن پانزدهم به «پلیس» تغییر نام یافت که مفهوم آن «قاعده و قانون اداره شهر و مقررات لازم برای استقرار نظم در شهرها» است. به اعتقاد فارلیک[5] پلیس عبارت است از: «یک سازمان دولتی که مأموریتش حمایت از قانون اساسی ، جلوگیری از تخطی ، تأمین نظم عمومی و حفظ مال و جان اشخاص می­باشد». استفانی و لواسور[6] نیز برای پلیس 3 مفهوم ذکر کرده­اند[7].

مفهوم اول: پلیس عبارت است از مجموعه مقرراتی که به وسیله مقامات عمومی وضع و بر افراد تحمیل می­شود.

مفهوم دوم: عبارت است از وضع و اجرای مقرراتی است که هدفش تأمین آسایش ، امنیت و بهداشت عمومی است

مفهوم سوم: عبارت است از همان چیزی که در زبان جاری به پلیس گفته می­شود و منظور از آن گروهی از کارکنان دولتی است که مقررات مربوط به آرامش و امنیت عمومی و بهداشت عمومی را که به وسیله مقامات صلاحیت­دار پلیس اتخاذ شده است به مورد اجرا می­گذارند[8].

3-بزه­ دیده شناسی: بزهكاري و بز­ه­ديدگي دو روي يك سكه­اند كه هرگونه مطالعه جرم ، بدون توجه به هر دوي آنها نارسا خواهد بود. چندين دهه مهجور ماندن بزه­ديدگان در مطالعات حقوقي و جرم­شناختي مغرب زمين را شايد بتوان محصول تغييراتي دانست كه در نظريه دولت در ميان آنان شكل گرفت ، تا آن­جا كه جرم تنها اقدامي عليه حريم دولت تلقي شد. اين ديدگاه كه از اثبات گرايي حقوقي ريشه مي­گرفت ، با مقدم داشتن حق جماعت بر حق فرد ، بيشتر به آن زاويه جرم توجه مي­كرد كه نظم عمومي را به مخاطره مي­افكند. اين ديدگاه امروزه تعديل شده و توجه به بزه­­ديده را در مطالعات حقوقي و جرم شناختي معاصر مي­توان مشاهده كرد.

الف-تاريخچه بزه­ديده شناسي: توجه به بزه­ديده و مطالعات بزه­ديده­شناسي در غرب به دهه 1930 بر مي­گردد. در انتشارات ( بزهكار و قرباني او ) در سال 1948 فون هنتينگ كتابي تحت عنوان ( بزهكار و بزه­ديده) در دانشگاه ييل آمريكا چاپ و منتشر كرد. وي در اثر خود ، مفاهيمی مانند رابطه خاص بزهكار ، بزه و بزه­ديده پنهان را مطرح کرد. در همان زمان ، مندلسون[9] بزه­ديده شناسي را در قالب يك رشته مطالعاتي عمومي سازمان داد. قلمرو آن از قلمرو جرم­­شناسي فراتر رفته و به قربانيان غيرنظامي ، به معناي عام         (قرباني شناسي سياسي، نژادي و مذهبي) نيز تعميم داده شد. در مورد اين كه چه كسي براي نخستين بار اصطلاح بزه­ديده­شناسي را به كاربرده ، اختلاف نظر وجود دارد. به باور وان ديك ، مندلسون نخستين كسي بوده كه در سال 1947 اين اصطلاح را در مقاله­اي كه به كنگره بخارست ارائه كرد ، به كار برد. ولي عزت فتاح بر اين باور است كه اين اصطلاح براي نخستين بار در سال 1949 از سوي فردريك ورتام در ارتباط با قتل عمدي به كار رفت و سپس به جرم­هاي ديگر نيز كشانده شد[10].

ب-انواع بزه­ديده­شناسي

بزه­ديده‌شناسي اوليه: به مطالعه ويژگي‌ها و نقش بزه­ديده در تكوين جرم  و نيز رابطه قرباني جرم با مجرم مي‌پردازد و در حقيقت بزه­ديده‌شناسي اوليه شاخه‌اي از جرم­شناسي علت­شناسانه است كه در آن نقش بزه­ديده در وقوع جرم و بعنوان يكي از علل و عوامل ارتكاب جرم از سوي بزهكار بررسي و در كنار ساير علل و عوامل جرم‌زا قرار مي‌گيرد و در مقابل بزه­ديده‌شناسي پيشگيرانه بعنوان شاخه‌اي از جرم‌شناسي پيشگيرانه شيوه‌هاي پيشگيري از بزه­ديدگي را بررسي و مطالعه مي­كند.

بزه­ديده‌شناسي ثانويه: اين نوع از بزه­ديده‌شناسي در اثر تحول و توسعه بزه­ديده‌شناسي اوليه بوجود آمده است كه دغدغه آن ، بهتر ساختن سرنوشت بزه‌ديده با ارايه كمك ، حمايت­هاي مادي و معنوي و جبران خسارت‌هاي وي مي‌باشد و انواع مختلف از حمايت‌ها را در شرايط گوناگون نسبت به بزه‌ديدگان پيشنهاد مي­كند.

ب-عوامل بزه‌ديدگي:

1- طبيعت

2- جامعه

3- رفت و آمد اتومبيل‌ها و ساير وسايل نقليه

4- مجرميت

5- خود بزه­ديده

ج-مفهوم بزه­ دیده شناسی‏: بزه ­دیده­ شناسی عبارت است از شاخه نوین جرم­شناسی که به مطالعه زیان­دیده مستقیم جرم می‏پردازد و مجموعه اطلاعات زیست­شناختی ، روان­شناختی ، جامعه­شناختی و جرم­شناختی مربوط به او را مشخص می‏کند. این گرایش همچنین مشخصات فرهنگی و اجتماعی بزه­ دیده و روابط او با مجرم و سهم وی را در ارتکاب جرم معین می‏کند. اصطلاح بزه­ديده­شناسي يكي از مفاهيمي است كه درباره معناي آن ميان دانشمندان علوم اجتماعي از جمله جرم­شناسان ، جامعه­ شناسان و روان­شناسان همواره بحث مي­شود. در اين ميان ، از آنجا كه جرم­شناسان بيشترين سهم را در رواج دادن اين اصطلاح به منزله يك حوزه مطالعاتي خاص داشته­اند ، نظر غالب اين است كه اصطلاح مذكور در اصل به حوزه مطالعاتي خاصي براي بررسي رابطه ميان قرباني جرم و بزهكار باز مي­گردد كه از دهه هفتاد ميلادي به حوزه وسيع­تري فراتر از قربانيان جرم بويژه به قلمرو قربانيان نقض­هاي حقوق بشري نيز گسترانده شده است. بزه‌ديده ­شناسي به هر مسئله‌اي كه مربوط به بزه­ديده باشد از جمله شخصيت بزه­ديده ، ويژگي‌­هاي زيست ‌شناختي ، روان‌ شناختي و اخلاقي او ، مشخصه‌­هاي اجتماعي- فرهنگي‌ ، روابطش با مجرم و بالاخره مشاركتش در وقوع جرم ، توجه مي­کند. بزه­ديده­شناسي يا(Victimology) از دو کلمه (Victim) به معناي قرباني و (logy) شناخت است. اين اصطلاح را اولين بار وردهايم روان پزشک آمريکايي در کتاب نمايش خشونت در سال 1949 در بحث جرم­شناسي ، بزه­ديده­شناسي به کار برد. بنابراين بزه­ديده ­شناسي شاخه­اي از جرم­شناسي و رشته­اي علمي از علوم انساني است که به مطالعه قرباني مستقيم جرم مي­پردازد.

4-بزه‏ديده: بزه‏ديدگان اشخاصي‏اند كه در پي فعل‏ها يا ترك فعل‏هاي ناقص قوانين كيفري دولت‏هاي عضو از جمله قوانيني كه سوءاستفاده‏هاي مجرمانه از قدرت را ممنوع كرده‏اند به صورت فردي يا گروهي به آسيب از جمله آسيب بدني و رواني ، درد و رنج عاطفي ، زيان اقتصادي يا آسيب اساسي به حقوق بنيادي خود دچار شده‏اند. این تعریف را مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال 1985در ماده­ی 1 بخش الف اعلامیه اصول بنیادی عدالت برای بزه­ دیده­گان جرم ارائه نموده است. اصطلاح بزه‏ديده در زبان فارسي معادل عربي واژه‏هاي قرباني ، مجني‏عليه و زيان‏ديده مي‏باشد. در انگليسي ، واژه «Victim» (قرباني) به همين معنا به كار رفته است.

الف-مفهوم بزه‏ديده: بزه­ديده[11] در معناي خاص آن به شخصي اطلاق مي­شود كه بر اثر رفتاري كه در قانون به عنوان جرم تلقي شده و قابل مجازات است ، متحمل آسيب شود. اين آسيب ممكن است جسماني ، رواني ، عاطفي يا مالي باشد. به عبارت ديگر واژه بزه­ديده به شخصي اطلاق مي­شود كه به دنبال رويداد جرمي آسيب و زيان مي­بيند. بزه­ديده­شناسي[12] اغلب به منزله يك رشته مطالعاتي فرعي يا وابسته شناخته مي­شود كه با انتقاد از ماهيت سنتي بزهكارمدار جرم­شناسي پديد آمد. زيرا مسائلي كه درباره بزه­ديده مطرح هستند ، حوزه گسترده­اي از موضوعات را در بر مي­گيرد كه پژوهشگران و دانشمنداني از حوزه­هاي مطالعاتي گوناگون مانند روانپزشكي ، روانشناسي و حقوق درباره آن بحث مي­كنند. با اين همه ترديدي نيست كه جرم­شناسان برجسته­ترين سهم را در ، بزه­ديده شناسي داشته­اند.

 

ب-ديدگاه­هاي مكاتب جرم­شناختي نسبت به بزه­ديده

1-جايگاه بزه­ديده در مكتب كلاسيك: انتشار افكار انديشمنداني چون چارلز منتسكيو[13]، ژان ژاك روسو[14]، سزاربكاريا[15]و جرمي­بنتام[16]موجب تحول فكري عميقي در حقوق جزا و پيدايش مكتبي به نام مكتب كلاسيك شد. تثبيت اصول مهمي چون اصل قانوني بودن جرم و مجازات ، اصل تساوي كيفر ، اصل شخصي بودن مجازات­ها و ضرورت اعتدال و ملايمت در كيفر از دستاوردهاي مهم اين مكتب محسوب مي­شود. عليرغم تأثيرات مثبت اين اصول در اجراي صحيح عدالت ، توجه افراطي بانيان مكاتب كلاسيك به ماهيت عيني جرم و مجازات و تأكيد بيش از حد بر اراده آزاد مجرم ، آنان را از پرداختن به مطالعه در مورد بزه­ديده بازداشته است[17].

2-جايگاه بزه ديده در مكتب تحققي: بي­توجهي بانيان مكتب كلاسيك به شخصيت مجرم و علل بزهكاري و غيرمنصفانه بودن مجازات­هاي ثابت ، زمينه نقد و بررسي اين مكتب را فراهم كرد. مهم­ترين دستاورد مكتب تحققي ، آغاز حركتي جديد در راستاي شناسايي علل پديده مجرمانه و مطالعه شخصيت بزهكار است. با وجود اين ، شيوه شناسايي علل بزهكاري در اين مكتب ، شيوه­هاي جامع و متوجه همه ابعاد بزهكاري نبوده است. زيرا لمبروزو به عنوان يكي از بانيان اين مكتب ، علل بزهكاري را در درون شخص بزهكار و ويژگي­هاي جسمي و روحي او جستجو كرده و انريكو فري چهره برجسته ديگر اين مكتب ، در تشريح علل بزهكاري ، عنايت خاصي به عوامل اجتماعي و اقتصادي مبذول كرده و تلاش گاروفالو نيز به بررسي حالت خطرناك و مطالعه و تشريح حالات ضد اجتماعي بزهكار و ميزان انطباق وي با جامعه متمركز شده است. در نتيجه ، بانيان مكتب تحققي در كشف علل بزهكاري ، از توجه به بزه­ديده كه يكي از رئوس اصلي مثلث بزهكاري ، بزه + بزهكار + بزه­ديده را تشكيل مي­دهد ، غفلت ورزيده و موجب شده بزه­ديده جايگاهي در اين مكتب نداشته باشد. البته در بعد حمايت از بزه­ديدگان و ضرورت بهبود سرنوشت آنان ، بانيان اين مكتب به ويژه فري و گاروفالو نظرياتي ارائه كرده­اند[18].

3-جايگاه بزه­ديده در مكاتب دفاع اجتماعي: انتقادات وارد شده بر اراده آزاد مورد ادعاي مكتب كلاسيك و نظريات جبرگرايانه بانيان مكتب تحققي ، زمينه ساز ظهور مكاتب جديدي شد. مكتب دفاع اجتماعي آدولف پرنس ، مكتب دفاع اجتماعي افراطي به رهبري فيليپوگراماتيكا[19] و مكتب دفاع اجتماعي نوين به رهبري مارك آنسل[20] از مشهورترين مكاتب جزايي هستند كه پس از مكتب تحققي پديد آمده­اند. انديشه و تلاش بانيان اين مكاتب بيشتر متوجه ماهيت عيني جرم ، شخصيت مجرم و واكنش اجتماعي مناسب در برابر جرم بوده است. اين امر موجب شده است عنصر بزه­ديده و موضوع بزه­ديده شناسي از ديدگاه بانيان اين مكاتب نيز مخفي و همچنان در ابهام باقي بماند.[21]

4-جايگاه بزه­ديده در مكاتب چپ­گرا و جمهوري خواه: بر خلاف بسياري از نظريه­هاي جرم­شناختي گذشته و معاصر كه كانون تحليل آن­ها بزهكار است ، دو نظريه جرم­شناختي واقع­گرايي چپ و نظريه جمهوري­خواه به بزه­ديده نيز توجه كرده­اند. توجه به درد و رنج بزه­ديدگان و پرداختن به نيازهاي بزه­ديدگان و برآورده ساختن آن­ها به عنوان يكي از مؤلفه­هاي عملكرد نظام جزايي نظريه جرم شناختي واقع­گرايي چپ است. در نظريه جرم­شناختي جمهوري­خواه نيز منزلت حاكميت بزه­ديده به عنوان يكي از كانون­هاي تحليل اين نظريه ، مورد توجه قرار گرفته است[22].

ت-انواع بزه‏ديده ، بزه‏ديدگان از نظر جرم شناسان

  • بزه‏ديده پنهان
  • بزه‏ديده محرك
  • بزه‏ديده بي‏گناه
  • بزه‏ديده بالقوه

زنان ، كودكان ، پيران ، افتادگان جامعه ، نيازمندان و فقيران و تمامي اشخاصي كه بيش از ديگران در معرض آسيب‏پذيري قرار دارند. در اين نوع و تعريف از بزه‏ديده (بزه‏ديده بالقوّه)، قرار دارند. از سوي ديگر بر اساس آموزه‏هاي ديني در جامعه اسلامي هيچ فقيري وجود ندارد ، مگر اينكه توانگري حق او را از وي بازدارد. بدين ترتيب نيازمندان جامعه كه در فقر زندگي مي‏كنند و امكانات رفاهي در اختيار ندارند ، به نحوي آسيب ديده‏اند از اين‏رو ، مي‏توان آنها را جزو بزه‏ديدگان بالقوّه به حساب آورد.

ج-بزه­دیدگان از نظر اسلام: امروزه در اثر مطالعات گسترده­ای که پیرامون بزده­دیده صورت گرفته است دیگر نباید بزه­ دیده را رکن مخفی جرایم به شمار آورد. این مطالعات طیف گسترده و متنوعی را در بر می­گیرد. از نقش بزه­ دیده در فرآیند تکوین پدیده مجرمانه گرفته تا بررسی انواع حمایت­های مورد نیاز او از عدالت کیفری تا عدالت ترمیمی. یکی از مباحثی که در این زمینه به خصوص ذهن جرم­شناسان را به خود معطوف کرده است آن است که چگونه می­توان از طریق بزه­دیدگان بالقوه ، از وقوع جرم به خصوص از بزه­دیدگی ثانوی پیشگیری نمود. نتایج مطالعات حاکی از آن است که می­توان از طرق گوناگونی همچون آگاه کردن ایشان از خطراتی که آن­ها را تهدید می­کند ، دادن آموزش­های لازم برای اجتناب از خطرات ، تقویت مادی و معنوی ایشان ، اقدامات لازم برای پیشگیری وضعی و… ، از وقوع جرم جلوگیری کرد. در گذشته و تا این اواخر ، در بعضی از مناطق جهان نیز مانند هر جای دیگر وضع بزه­دیدگان کمتر در کانون توجه قرار می­گرفت و قربانیان جرم در سطح بسیار گسترده از فرآیند عدالت کیفری به حاشیه رانده شده و تنها بر مجرمان و حقوق آنان توجه می­شد مثلاً دادگاه­ها به مجرمان حق محاکمه عادلانه ، داشتن تضمینات کافی ، ارائه مشاوره حقوقی و حق سکوت می­دادند و بهبود و ارتقاء دادگستری را بیشتر در توازن منافع دولت در برابر منافع متهمان می­دانستند ، اما در دهه­های اخیر ، جنبش­های مختلف حمایت از بزه­دیدگان بوجود آمده و ضمن تلاش برای تغییر وضع قربانیان جرم در فرآیند عدالت کیفری ، بر این موضوع تأکید می­کنند. در نتیجة فعالیت­های این جنبش­ها و نگرانی مردم در مورد افزایش میزان جرائم ، نیازها و حقوق بزه­دیدگان بیشتر در کانون توجه کارگزاران قرار گرفته است.

د-علل گزارش نشدن بزه­دیدگی: عدم وجود الگوهای کارآمد ، فقدان اطلاعات کافی و مشخص نبودن حدود و قلمرو ، تحقیق در مورد هر دانش نوپا را مشکل می‏سازد. بدون تردید ، مواجه شدن با این­گونه موانع با توجه به عمومیتی که دارند در مسیر بزه ­دیده­ شناسی نیز ، امری عادی و طبیعی است لکن به نظر می‏رسد مشکلات بزه ­دیده­ شناسی همانند مشکلات و موانع خاستگاه اصلی آن یعنی جرم شناسی ، عمق ، تنوع و گستردگی بیشتری دارد زیرا جرم شناسی علی‏رغم قدمتی که نسبت به گرایش جدید خود یعنی بزه­دید­شناسی دارد ، هنوز با مشکلات عمیق و حل نشده‏ای چون مشکل رقم سیاه و مشخص نشدن آمار بزهکاری واقعی روبه‏رو است. همچنین گوناگونی بزه و بزهکاری و پیچیدگی و ارتباط عوامل جرم­زا ، کار پژوهش در جرم­شناسی را مشکل کرده است. از آنجا که بزه­دیدگی در واقع یک روی سکه‏ای است که روی دیگرش را بزهکاری تشکیل می‏دهد ، جهات مشترک متعددی ، به ویژه در مورد شیوه پژوهش بین آن دو وجود دارد و مشکلات و موانع موجود نه فقط موجب خدشه‏ دار شدن تئوریهای جرم­شناسی می‏شود ، بلکه از اعتبار یافته‏های بزه ­دیده­ شناسی نیز می‏کاهد. همچنین تنوع و پیچیدگی موجود در بزهکاری علاوه بر آنکه کار بزه­شناس را مشکل می‏سازد ، بزه ­دیده­ شناسی را نیز با دشواری مواجه می‏کند.

ه-انواع بزه­ديده

  • انواع بزه­ديده در ارتباط با شخص بزه­ديده

الف-زنان بزه­ديده: بر پايه يافته­هاي جرم­شناسانه ، زنان نه تنها كمتر از مردان جرم مرتكب مي­شوند بلكه ميزان بزه­ديدگي آنان نيز به طور كلي كمتر است[23]. وجود اين ، بزه­ديدگي زنان در پاره­اي جرم­ها به دليل ماهيت خاص اين جرم­ها بالاست. جرم­هاي جنسي با تأكيد بر تجاوز جنسي و خشونت­هاي خانگي ، به ويژه همسرآزاري نمونه­هاي برجسته­اي از اين جرم­ها هستند. در اين ميان نبايد موضوع را ناديده گرفت زيرا مطالعات نشان مي­دهد كه رقم سياه بزهكاري در خشونت­هاي خانگي نيز ، معمولاً زنان به دلايلي چون وابستگي اقتصادي ، كم سوادي يا بي­سوادي و فقر فرهنگي ، مقصر دانستن خود يا ترس از شوهر و مانند آن ، خشونت­هاي ارتكابي را گزارش نمي­كنند[24].

ب-كودكان بزه­ديده: كودك بزه­ديده در معني خاص ، فرد زير 18 سال است كه از سوي والدين ، سرپرستان قانوني و كساني كه به نوعي مسئوليت تربيت ، نگهداري ، آموزش و پرورش كودكان را دارند مورد سوء استفاده يا بي­توجهي قرار گرفته و در پي آن تماميت جسمي ، رواني ، اخلاقي و همچنين فرآيند رشد وي مورد آسيب واقع شده است[25] .اما طبق قانون حمايت از كودكان و نوجوانان مصوب 1381، افراد زير 18 سال از حمايت­هاي مندرج در قانون مذكور بهره­مند مي­شوند. بدرفتاري با كودك يا كودك آزاري عبارت است از آسيب رساندن بدني ، رواني يا عاطفي عمدي يا از روي غفلت به يك كودك ، به ويژه به شكل بدرفتاري يا سوء استفاده جنسي. فعل يا ترك فعل پدر و مادر يا پرستار كودك كه به بهره­كشي يا سوء استفاده ، آسيب شديد بدني ، رواني يا عاطفي ، بدرفتاري يا سوء استفاده جنسي يا مرگ كودك بيانجامد ، به منزله برجسته­ترين شكل­هاي كودك آزاري شناخته مي­شوند[26].

ت-سالمندان بزه­ديده: اين نوع بزه­ديدگي بر پايه معيار آسيب­شناسانه سالمندي است. بدرفتاري با سالمندان را شايد بتوان يكي از تازه­ترين گونه­هاي خشونت خانگي يا سالمندآزاري به شمار آورد كه به تازگي به حوزه مطالعات بزه­ديده­شناسي وارد شده است. بر پايه تعريف دانشنامه جرم­شناسي و كج­روي ، سالمندآزاري عبارت است از هر فعل يا ترك فعل نامطلوب به زيان يك شخص سالمند ، كه نمونه­هايي چون بدرفتاري بدني ، غفلت يا بي­توجهي ، بدرفتاري رواني يا عاطفي و بهره­كشي مادي يا مالي را در بر مي­گيرد.

ج-ناتوانان بزه­ديده: ناتواني بزه­ديدگان يكي ديگر از تازه­ترين ملاكهاي آسيب­شناسانه براي حمايت از بزه­ديدگان خاص است. ناتواني در واژه شناسي يعني توانايي انجام كاري را از دست دادن يا بيمار و ضعيف شدن و بنابراين ، در دانش پزشكي افزون بر مفهوم عام ، داراي معناي خاص نيز هست [27]. به دنبال تلاش­هاي بين­المللي سازمان جهاني بهداشت براي به رسميت شناساندن ناتوانان در سال 1980 سه مفهوم نقص ، ناتواني و معلوليت را تعريف و از هم جدا كرده. اين سه مفهوم كه در طبقه­بندي سازمان جهاني بهداشت در پي­هم روي مي­دهند ، به­ ترتيب عبارتند از: هر نارسايي يا ناهنجاري بدني ، رواني ، كاركردي يا كالبدي انسان (نقص) ، هرگونه محدوديت در انجام كارهاي روزمره (ناتواني) و محروميت­هايي كه فرد به دنبال بروز نقص و ناتواني­ها تجربه مي­كند (معلوليت) بر اين پايه ، ناتوانان بزه­ديده كساني هستند كه به علت از دست دادن توانايي انجام كار يا دچار بودن به يك نارسايي يا بيماري بدني يا رواني بزه­ديده مي­شوند[28]

د-اقليتهاي بزه­ديده: يكي ديگر از گونه­هاي خاص بزه­ديدگان كه بر پايه ملاك آسيب شناسانه اقليت بودن بزه­ديده شناخته مي­شوند ، اقليت­هاي بزه­ديده­اند. اقليت­ها گروهي از مردم جامعه هستند كه از جهاتي مانند دين ، فرهنگ ، نژاد و بينش سياسي از عموم مردم كه اكثريت آن جامعه را تشكيل مي­دهند ، متمايز مي­شوند و به ديگر سخن ، نسبت به عموم مردم درصد كمتري دارند. بر همين پايه ، آنان را معمولاً به اقليت­هاي ديني ، مذهبي ، اقليت­هاي قومي يا نژادي و اقليت­هاي ملي تقسيم مي­كنند[29].

  • انواع بزه­ديده در ارتباط با قابليت سرزنش بزه­ديده

تجربيات بزه­ديدگان در جرم­هاي مختلف با هم متفاوت هستند. بزه­ديده شناساني مانند كريستي ، بزه­ديدگان را به دو دسته تقسيم مي­كنند:

الف: بزه­ديده­ ايده­آل: بزه­ديدگان ايده­آل اشخاصي هستند كه در پي ضربه خوردن از جرم ، پايگاه كامل و مشروع بزه­ديده بودن را به سادگي مي­پذيرند.

ب: بزه­ديده غيرايده­آل يا بزه­ديده سرزنش­پذير: در مقابل ، بزه­ديدگان غيرايده­آل يا بزه­ديدگان قابل سرزنش قرار می­گیرند[30].

  • انواع بزه­ دیده از دیدگاه مندلسون

1-بزه­ديده كاملاً بيگناه: بزه­ديده ناآگاه مانند كودك بزه­ديده كه مي­توان وي را بزه­ديده ايده­آل توصيف كرد.

2-بزه­ديده با حداقل تقصير: بزه­ديده ناشي از جهل

3-بزه­ديده با مسئوليت مجرمانه همسان با مجرم: اين نوع بزه­ديده ، آگاه و مختار است. مانند بزه­ديده­اي كه به يك بيماري لاعلاج مبتلاست و نمي­تواند دردها را تحمل كند ، بنابراين از اطرافيان می­خواهد به زندگي­اش پايان دهند

4-بزه­ديده­اي كه بيش از بزهكار يا به تنهايي مقصر است: مانند بزه­ديده محرك كه با رفتار خود مجرم را به ارتكاب جرم تحريك مي­كند. يا بزه­ديده بي­احتياطي كه به دليل نداشتن تسلط بر خودروي خويش موجب وقوع تصادف مي­شود

5-بزه­ديده با مسئوليت مجرمانه تام: مانند بزه­ديده­اي كه خود به ديگري هجوم مي­برد و متهم در حالت دفاع مشروع از خود دفاع كرده و مهاجم (بزه­ديده) به قتل مي­رسد. يا بزه­ديده تصنعي يعني بزه­ديده­اي كه در مقام شاكي ، متهم را تحت فشار قرار داده و او را تهديد مي­كند تا دادگاه را به اشتباه بيندازد[31]

[1]– درویش،تاج زمان،حقوق زندانیان و علم زندانها،چاپ دانشگاه تهران،سال1368،ص129و127

  1. R. Freidman -2

[3]– وایت،راب و هینز،فیونا،جرم و جرم­شناسی،ترجمه علی سلیمی،تهران،پژوهشگاه حوزه دانشگاه،چاپ سوم ،سال1386،ص363و328

[4]– Politia

[5]– Farliak

[6]– Stefani & Levasseur

-[7] رجبی،ابراهیم،رویکرد پلیس به پیشگیری شهروندمداراز جرم،اولین همایش ملی پیشگیری از وقوع جرم،پلیس پیشگیری ناجا،سال 1387،ص115

[8]– انصاری،ولی اله،حقوق تحقیقات جنایی،تهران،دانشگاه شهید بهشتی،چاپ اول،سال1357،ص21

[9]-Benjamin Mendelsohn

[10]– رايجيان اصلي،مهرداد،بزه دیده شناسی حمایتی،تهران،نشر دادگستر،سال1384،ص81

[11]-Crime Victim

[12]-Victimology

[13]-Charls Montesquiew

[14]-Jean-Jacque Rousseau

[15]-Cesare Beccaria

[16]-Jeremy Bentham

[17]– توجهي،عبدالعلي،جايگاه بزه ديده در سياست جنايي ايران،پايان نامه دوره دكتری،دانشگاه تربيت مدرس،سال1377،ص39

[18]– توجهي،عبدالعلي،جايگاه بزه ديده در سياست جنايي ايران،سال1377،ص51

[19]-F-Gramatica

[20]-Mark Ancel

[21]– همان،ص52

[22]– وایت،راب و هینز،فیونا،جرم و جرم­شناسی،ترجمه علی سلیمی،چاپ سوم،تهران،پژوهشگاه حوزه دانشگا،سال1386،ص326،363

[23]– خاكپور،محمدمهدی،جرم­شناسی زنان،تهدان،عطایی،سال1354،ص78

[24]– مرتضوي،نسرین،بزه ­دیده­ شناسی زنان،پایان نامه کارشناسی ارشدم،مجتمع آموزش عالی قم،سال1376،ص24

[25]– عباچي،مریم،پیشگیری از بزه­دیدگی مکرر کودکان با تأکید بر نقش پلیس،مجموعه مقالات نخستین هملیش ملی پیشگیری از جرم، دفتر تحقیقات کاربردی پلیس پشگیری،سال1384،ص177

[26]– رايجيان اصلي،مهرداد،بزه دیده شناسی حمایتی،تهران،نشر دادگستر،سال1384،ص26

[27]– رايجيان اصلي،مهرداد،بزه دیده شناسی حمایتی،ص38

[28]– همان،ص39

[29]– اردبيلي،محمد علی،حقوق بین المللی کیفری،گزیده مقالات،جلد یکم،چاپ اول،تهران،میزان،سال1383،ص69

[30]– رايجيان اصلي،مهرداد،بزه دیده شناسی حمایتی،تهران،نشر دادگستر،سال1384،ص87

[31]– لپز،ژرارو فیلیزولا،ژینا ،بزه­ دیده و بزه ­دیده­ شناسی،ترجمه روح الدین کردعلیوند و احمد احمدی،تهران،مجد،سال1379،ص53و52

 

140 صفحه

14700 تومان