پایان نامه ارشد کشاورزی: تاثیر تاریخ کاشت بر عملکرد و اجزای عملکرد و برخی از خصوصیات فیزیولوژیکی ارقام کلزا

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته کشاورزی

گرایش : زراعت و اصلاح نباتات

عنوان : تاثیر تاریخ کاشت بر عملکرد، اجزای عملکرد و برخی از خصوصیات فیزیولوژیکی ارقام کلزا

دانشگاه محقق اردبیلی

دانشکده کشاورزی

گروه زراعت و اصلاح نباتات

عنوان:

تاثیر تاریخ کاشت بر عملکرد، اجزای عملکرد و برخی از خصوصیات فیزیولوژیکی ارقام کلزا

استاد راهنما:

دکتر احمد توبه

اساتید مشاور:

دکترسعید حکم علیپور

مهندس صابر سیف امیری

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب:

فصل اول: مقدمه و مروی بر پژوهشهای گذشته………………… 1

1-1- مقدمه………………………. 2

1-2- مشخصات گياه شناسي……………….. 3

1-3- ارزش غذايي و مواد تشکيل دهنده کلزا……………………… 6

1-4- آب و هواي مناسب براي کشت کلزا و سازگاري آن………………………. 6

1-5- تاثير تاريخ کاشت و رقم بر روي عملکرد و اجزاي عملکرد و مراحل فنولوژيک در کلزا…….. 8

1-6- اثر تاريخ کاشت و رقم بر روي صفات فيزيولوژيک در کلزا…………… 15

فصل دوم: مواد و روش ها……………………… 20

2-1- موقعيت جغرافيايي محل مورد آزمايش………………………… 21

2-2- خصوصيات خاک شناسي محل اجراي آزمايش………………………… 21

2-3- رقم……………………… 22

2-4- طرح آزمايشي……………………….. 22

2-5- عمليات زراعي……………………….. 23

2-6- برداشت………………………… 23

2-7- اندازه گيري صفات………………………… 24

2-7-1- آناليز رشد………………………. 24

2-7-2- عملکرد و اجزاي عملکرد و برخي از صفات مورفولوژيک………………. 24

2-7-3- صفات فنولوژيک……………………… 25

2-7-4- درصد روغن……………………….. 26

2-7-5- عملکرد روغن……………………….. 27

2-8- تجزيه واريانس و مقايسه ميانگين ها……………………… 27

فصل سوم: نتایج و بحث………………………. 28

3-1- صفات کمي کلزا……………………… 29

3-1-1- صفات فنولوژيکي کلزا……………………… 29

3-1-2- خصوصيات مرفولوژيکي……………………….. 44

3-1-3- عملکرد و اجزاي عملکرد………………………52

3-1-4- صفات زراعي مرتبط با افزايش عملکرد………………………. 59

3-2- صفات کيفي کلزا ………………………66

3-2-1- درصد روغن……………………….. 66

3-2-2- عملکرد روغن……………………….. 67

3-3- آناليز رشد………………………. 70

3-3-1- تجمع ماه خشک (TDM)………………………

3-3-2- سرعت رشد محصول (CGR)………………………

3-3-3- سرعت رشد نسبي (RGR)………………………

3-4- نتيجه گيري……………………….. 80

3-5- پيشنهادات………………………… 81

فهرست منابع………………………. 82

چکیده:

   به منظور بررسی تاثیر تاریخ کاشت بر عملکرد، اجزای عملکرد و برخی از خصوصیات فیزیولوژیکی ارقام مختلف کلزا، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب بلوکهای کامل تصادفی در سال زراعی 1388 در مرکز خدمات جهاد کشاورزی مشگین غربی انجام شد. تیمارهای مورد بررسی شامل چهار تاریخ کاشت به فاصله زمانی 15 روز (10 فروردین،25 فروردین، 9 اردیبهشت و 24 اردیبهشت) و سه رقم کلزای بهاره (ساری گول، هایولا401 و RDF003) بودند. تجزیه واریانس داده ها نشان داد که مراحل رشدی 50 درصد سبز شدن، سبز کامل، ساقه دهی، شاخه دهی، شروع گل دهی،50 درصد گل دهی، 50 درصد غلاف دهی، طول دوره گل دهی، طول دوره زایشی و کل دوره رشد و صفات تعداد ساقه اصلی، تعداد شاخه اولیه، تعداد خورجین در ساقه، تعداد خورجین در شاخه، ارتفاع بوته، فاصله اولین غلاف از خاک، تعداد خورجین در بوته، تعداد دانه در خورجین، وزن هزار دانه، عملکرد دانه، طول خورجین، قطر خورجین، درصد دانه های پوک، عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت ،عملکرد کاه و کلش، درصد روغن و عملکرد روغن تحت تاثیر تاریخ کاشت قرار داشتند. مراحل 50 درصد سبز شدن، سبز کامل، ساقه دهی، شاخه دهی، شروع گل دهی، 50 درصد گل دهی، 50 درصد غلاف دهی، طول دوره زایشی و کل دوره رشد و صفات ارتفاع بوته، فاصله اولین غلاف از خاک، تعداد خورجین در بوته، وزن هزار دانه، عملکرد دانه، طول خورجین، درصد دانه های پوک، عملکرد بیولوژیک، عملکرد کاه و کلش، درصد روغن و عملکرد روغن تحت تاثیر رقم قرار داشتند و مراحل 50 درصد سبز شدن، ساقه دهی، شاخه دهی، 50 درصد گل دهی، 50 درصد غلاف دهی و طول دوره گل دهی و صفات تعداد ساقه اصلی، ارتفاع بوته، فاصله اولین غلاف از خاک، تعداد دانه در خورجین، عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک و عملکرد روغن تحت تاثیر اثر متقابل تاریخ کاشت در رقم قرار داشتند. نتایج حاصله نشان داد که بهترین عملکرد اقتصادی از تاریخ کاشت اول (10 فروردین) به دست آمده و بیشترین عملکرد روغن نیز از تاریخ کاشت 10 فروردین و از رقم هایولا401 بدست آمد. رقم هایولا 401 هم از نظر عملکرد و هم از نظر زودرس بودن برای منطقه مورد آزمایش مناسب تر می باشد. رقم هایولا401 ازTDM ، CGR و RGR بالاتری نسبت به دو رقم دیگر برخوردار بوده و مقدار TDM و CGR در تاریخ کاشت اول   (10 فروردین) بیشتر از سایر تاریخ های کاشت بوده و در دیگر تاریخ های کاشت به ترتیب تاریخ کاشت کم شده اند.

فصل اول: مقدمه و مروری بر پژوهش های گذشته

1-1- مقدمه

رشد جمعيت، بهبود سطح تغذيه و افزايش مصرف کنجاله دانه هاي روغني در تغذيه دام و طيور، نياز به توليد دانه هاي روغني را در جهان افزايش داده است (سيد احمدي و کريمي، 1382). در ايران در حدود ده درصد روغن مورد نياز در داخل توليد مي گردد و بقيه به صورت خام يا آماده وارد مي شود. به اين ترتيب سهم بزرگي از ميزان ارز مصرف شده براي واردات مواد غذايي به کشور در واردات روغن نباتي، دانه و کنجاله گياهان روغني صرف مي شود (قبادي، 1385). از اين رو لزوم برنامه ريزي منسجم و دراز مدت با هدف نيل به خودکفايي در توليد دانه هاي خوراکي غير قابل انکار است. در اين ميان کلزا به علت دارا بودن صفات مثبت زراعي نظير مقاومت به سرما، مقاومت به کم آبي، تحمل شوري و عملکرد بيشتر در واحد سطح نسبت به دانه هاي روغني مورد کشت در کشور برتري دارد (آلياري، 1379). در واقع کلزا يکي از دانه هاي ارزشمند روغني است که در سال هاي اخير توجه بسياري را به خود جلب کرده است و در طرح کاهش واردات روغن نباتي نيز سهم زيادي براي آن در نظر گرفته شده است. اين محصول در بين دانه هاي روغني جهان بيشترين رشد را در دهه هاي اخير داشته و امروزه مقام سوم را پس از سويا و نخل روغني در بین فراورده هاي روغني نباتي احراز کرده است (آينه بند، 1373). اين گياه در شرايط آب و هوايي مساعد به صورت يک ساله رشد مي کند و دو فرآورده حاصل از دانه آن، روغن و کنجاله است. دانه کلزا حاوي 45-40 درصد روغن است. کشور ما نيز از نظر توليد روغن خوراکي در سطح مطلوبي قرار ندارد و حدود 80 در صد روغن مورد نياز خود را از خارج وارد مي کند. بنابراين، توليد محصولات روغني در کشور در اولويت برنامه جهاد کشاورزي قرار دارد. با شناخت ويژگي هاي زراعي گياه کلزا از جمله کم بودن نياز آبي و جايگاه مناسب آن در تناوب با غلات بويژه گندم و همچنين کمک به توسعه پرورش زنبور عسل، سطح کاشت آن در سال هاي اخير رو به افزايش است. البته انتخاب تاريخ کاشت مناسب به علت ضرورت استفاده حداکثر از عوامل محيطي طي فصل رشد برای کلزا حايز اهميت است (عسگري و مرادي داليني، 1386).

2-2- مشخصات گیاه شناسی

کلزا گياهي است از خانواده ( Brassicacea ) يا همان شب بوها، با نام علمي (Brassica napus) (عسگري و مرادي داليني ، 1386). خانواده شب بوها تقريبا 3000 گونه گياهي دارد که بطور عمده درنيمکره شمالي يافت مي شوند که از اين خانواده کلزا در مناطق معتدل سراسر جهان نظير شمال اروپا، شمال امريکا و آسيا کشت مي گردد (حجازي، 1379).

خاستگاه اوليه کلزا از کرانه هاي درياي مديترانه بوده و تا به امروز نوع وحشي آن مشاهده نشده است. B.napus که از تلاقي B.rapa و B.oleracea به وجود آمده، براي اولين بار در هلند در قرن 17 به عنوان يک گياه روغني کشت شده و سپس کشت آن به ساير قسمت هاي اروپا گسترش يافته است. با اين حال در زمان هاي قديم در آسيا و نواحي مديترانه از روغن کلزا براي روشن کردن چراغ روشنايي استفاده مي کردند (صمدي، 1381).

گونه هاي مهم کلزا Brassica napus، Brassica rapa  و Brassica guncea  هستند. گونه B.napus همان کلزاي معمولي است که در کانادا به کلزاي آرژانتيني نيز معروف است. اين گونه داراي ارقام پاييزه و بهاره بوده که دانه آنها اغلب به رنگ سياه است (واعظي و همکاران، 1388). کلزا از نظر مسير فتو سنتزي يک گياه 3C مي باشد (حجازي، 1379). اين گياه آلوتتراپلوئيد با 19 جفت کروموزوم (38=n2) بوده و به صورت بوته اي استوار، با انشعابات محدود و ارتفاع متوسط تا بلند رشد مي کند. طول دوره رشد کلزا در ارقام زودرس و کشت بهاره 150-90 روز مي باشد. کلزا ريشه مستقيم و توسعه يافته اي دارد که تا عمق 5/1 متر در خاک هاي نفوذپذير گسترش مي يابد. ريشه در ناحيه فوقاني ضخيم است و در نتيجه قسمت اعظم توسعه وزني ريشه در لايه 30 سانتي متر فوقاني خاک مشاهده مي شود. ارقام مقاوم به خشکي داراي توسعه ريشه بيشتري مي باشند (خواجه پور، 1386). ريشه هاي کلزا مي توانند آب را از عمق 165-114 سانتي متري خاک استخراج کنند (جانسون و همکاران، 2002). کلزا در ابتدا يک مرحله روزت را مي گذراند، مريستم انتهايي ساقه در مرکز بوته  قرار داشته و توسط برگ هاي جوان احاطه گرديده است. با آغاز تحريکات گل دهي، رشد ميانگره ها آغاز مي شود و گياه به ساقه مي رود. ساقه مقطعي تقريبا مدور داشته و قطر آن در ناحيه قاعده تا 3 سانتي متر مي رسد ولی به تدريج به سمت بالا کاهش مي يابد. رنگ ساقه سبز کم رنگ بوده که با گذشت زمان زرد مي شود. شاخه هاي جانبي ابتدا از زاويه داخلي برگ ها ي فوقاني ساقه به صورت کوتاه رشد مي کنند. تشکيل شاخه هاي جانبي به طرف پايين ادامه مي يابد و هر شاخه جانبي به يک گل آذين ختم مي شود. شاخه هاي فرعي ثانويه به ندرت تشکيل مي شوند و در صورت تشکيل سهم کمي درعملکرد دانه دارند (خواجه پور، 1386).

برگ هاي کلزا از نقش کليدي در فتوسنتز گياه برخوردار هستند و ماده خشکي که توسط آن ها در طول دوره رشد رويشي تولید و تجمع مي يابد، در مرحله پر شدن دانه ها با انتقال به اندام هاي     ذخيره اي، رشد خورجين و پر شدن دانه ها را تامين مي کند (ديپن بروک، 2000). برگهاي پاييني بوته که در وضعيت روزت تشکيل مي شوند، به شکل بيضي، به رنگ سبز تيره، با دمبرگ بلند و ترشحات واکسي سفيد رنگ مشاهده مي شوند. در وضعيت غنچه اي، برگ هاي مياني و جوان به حالت برافراشته قرار دارند که به تدريج و با گذشت زمان به حالت مايل و خوابيده در مي آيند. برگ هاي کناري و مسن دمبرگ هاي بزرگي داشته و به حالت تقريبا مايل و خوابيده در اطراف طوقه آرايش يافته اند. برگ هايي که روي ساقه تشکيل مي شوند، کشيده و داراي بريدگي هاي عميق و حاشيه مضرس بوده و به طور متناوب روي ساقه آرايش يافته اند. برگ هاي واقع بر روي ساقه، از پايين به بالا و بتدريج، کوچک تر و باريکتر مي گردند و دمبرگ آن ها کوچک تر مي شود. در هر بوته تا بيش از 40 برگ به وجود مي آيد.      گل آذين کلزا به صورت خوشه در انتهاي ساقه اصلي و شاخه هاي جانبي پديدار مي شود و گل ها اغلب زرد رنگ مي باشند، هر گل از چهار کاسبرگ، چهار گلبرگ، شش پرچم و يک مادگي زيرين   دو برچه اي تشکيل يافته است. گل دهي از پايين گل آذين آغاز و به طرف بالا ادامه مي يابد. طول دوره گل دهي 3 تا 5 هفته مي باشد. کلزا گياهي خود گشن است اما ميزان دگرگشني در آن از چند تا        50 درصد متفاوت است. ميوه نيامي بلند و باريک و به طول 5 تا 10 سانتي متر مي باشد که از دو برچه تشکيل شده است. نيام در کلزا شکوفا بوده و کلزا نسبت به ريزش حساس مي باشد. هر نيام از 10 تا 40 دانه به قطر 1 تا 5/2 ميلي متر تشکيل يافته است. رنگ دانه ها سياه بوده و وزن هزار دانه آن از 5/3 تا 6 گرم متغير مي باشد (خواجه پور،1386). عسگري و مرادي داليني (1386)، وزن هزار دانه ارقام مختلف کلزا را 625/2 تا 231/3 گرم اعلام مي نمايند. در واقع ارقام پاييزه کلزا دانه هاي درشت تري نسبت به ارقام بهاره دارند.

   گياهان جنس براسيکا بر حسب ميزان اسيد اروسيک[1] به دو گروه عمده تقسيم مي شوند. دسته اول که با علامت اختصاري (HEAR)[2] مشخص مي شوند، داراي مقادير زيادي اسيد اروسيک بوده و مصرف خوراکي ندارند. دسته دوم کمتر از 5 درصد اسيد اروسيک دارند و داراي مصارف مختلف خوراکي مي باشند و با علامت اختصاري (LEAR)[3] مشخص مي شوند. علاوه بر ماده مضر فوق، يک ماده مضر ديگر در کنجاله و علوفه کلزا وجود دارد که تحت عنوان گلوکزينولات[4] شناخته مي شود. اين ماده باعث بوي گزنده و طعم تند در گياه مي گردد. فيبر نيز از موادي است که باعث افت کيفيت کنجاله در گیاه کلزا مي شود. در تداوم اصلاح کلزا هر سه ماده ذکر شده کاهش يافته اند، که ترتيب اصلاح آنها به قرار زير بوده است:

ارقام يک صفر(0) : در اين ارقام ميزان اسيد اروسيک به حد بسيار کمي کاهش يافته است.

ارقام دو صفر(00) : در اين ارقام علاوه بر اسيد اروسيک، ميزان گلوکزينولات نيز بسيار کاهش يافته است.

ارقام سه صفر(000) : اين ارقام هر سه ماده نامطلوب را در کمترين حد خود دارا مي باشند.

ارقام کلزا داراي دو تيپ بهاره و پاييزه مي باشند که ارقام بهاره به دليل دوره رشدي کوتاه تر، از عملکرد کمتري برخوردارند و نيازي به ورناليزاسيون يا بهاره سازي ندارند (شريعتي و قاضي شهني زاده، 1379).

[1] – اسيد Cis-13 Dosenoi (Erusic Acid )، اسيد چربي است که براي انسان و دام مضر است.

[2] -High Erusic Acid Rape  3- Low Erusic Acid Rape

[4] – Glocosinolate

تعداد صفحه : 104

14700 تومان

———–

——-

پشتیبانی سایت :              [email protected]