پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: صور خيال در غزليّات نظيري نيشابوري

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی

عنوان : صور خيال در غزليّات نظيري نيشابوري

دانشگاه ايلام

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبيات فارسي 

عنوان:

صور خيال در غزليّات نظيري نيشابوري

استاد راهنما:

دكتر عليرضا شوهاني  

استاد مشاور:

دكتر رحمان ذبيحي

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب:

مقدمه………………………………… 1

فصل او ل: كليات تحقيق

1-1. شرح و بيان مسأله‌ي پژوهش…………………………………. 4

1-2. ضرورت و اهميّت موضوع تحقيق………………………………… 5

1-3. اهداف تحقيق………………………………… 5

1-4. سوالات تحقيق………………………………… 5

1-5. پيشينه‌ي علمي موضوع تحقيق………………………………… 5

1-6. روش تحقيق………………………………… 6

فصل دوم: شرح احوال و زندگاني نظيري نيشابوري

2-1. زندگي نظيري نيشابوري………………………………… 8

2-2. نگاه نظيري نيشابوري به شاعران متقدم………………………….. 11

2-3. سبك شعري نظيري نيشابوري………………………………… 12

2-4. ويژگي‌هاي سبك هندي………………………………… 13

2-5. ويژگي‌هاي بيان نظيري نيشابوري………………………………… 15

فصل سوم: تشبيه، تمثيل و اسلوب معادله

3-1. تشبيه……………………………….. 18

3-2. تقسيم‌بندي تشبيه براساس مفرد و مركب بودن…………………….. 25

3-3. انواع تشبيه بر پايه‌ي وحدت و تعدد طرفين………………………….. 32

3-4. تشبيه بليغ……………………………….. 35

3-5. تمثيل و اسلوب معادله……………………………….. 36

فصل چهارم: استعاره

4-1. استعاره………………………………. 43

4-2. بخش اول: استعاره‌ي مصرحه……………………………….. 44

4-3. بخش دوم: استعاره‌ي مكنيه……………………………….. 54

4-4-بخش سوم: تشخيص………………………………….. 55

4-5. بخش چهارم: اضافه‌ي استعاري………………………………… 58

فصل پنجم: كنايه

5-1. كنايه……………………………….. 61

5-2. انواع كنايه…………………………….61

5-3. گونه‌هاي كنايه بر پايه‌ي وسائط………………………………… 62

5-4. كنايه بر پايه‌ي مكنّيٌ عنه……………………………….. 66

5-5. عناصر كنايه در غزليّات نظيري نيشابوري…………………….. 70

5-6. عناصر قرآني………………………………… 71

5-7. عناصر اساطيري………………………………… 72

5-8. عناصر تاريخي………………………………… 72

5-9. عناصر آداب اجتماعي، مذهبي و عاميانه………………………… 74

5-10. مجاز……………………………….. 75

5-11. علاقه‌ي حال و محل يا ظرف و مظروف……………………… 76

5-12. علاقه‌ي كليت و جزئيت…………………………………. 80

5-13. علاقه‌ي ماكان و مايكون……………………………….. 82

5-14. علاقه‌ي سببيت يا علت و معلول……………………………….. 85

5-15. مجاز به علاقه‌ي لازميت و ملزوميت………………………… 85

5-16. مجاز به علاقه‌ي آليت…………………………………. 88

5-17. علاقه‌ي خاص و عام……………………………….. 89

نتيجه گيري………………………………… 90

 منابع………………………………. 93

چکیده:

نظيري نيشابوري از شاعران برجسته‌ي سال‌هاي آغازين قرن يازدهم هجري است كه ديوان وي را مجموعه غزليات، قصايد، قطعات، ترجيعات و رباعيات تشكيل مي‌دهد در ديوان وي 564 غزل وجود دارد كه از جنبه‌هاي مختلف شايسته‌ي بررسي و توجه بيشتر هستند. يكي از اين جنبه‌ها حوزه‌ي بيان است كه اهميت آن بر هيچ كس پوشيده نيست، غزل نظيري نيشابوري از هر جهت شايسته‌ي تحليل و بررسي است اما خصيصه‌ي ادبي مخصوصاً حوزه‌ي بيان آن متمايزتر است و به غزليات وي رنگ و بوي خاصي بخشيده كه در اين پايان‌نامه به بررسي آنها پرداخته شده است. اين پايان‌نامه در پنج فصل بررسي و تنظيم شده كه فصل اول شامل كليات و تعاريف است كه به شرح و بيان مساله، ضرورت و اهميت موضوع، اهداف تحقيق، كاربرد نتايج تحقيق، پيشينه‌ي علمي موضوع، فرضيه يا سئوال‌هاي تحقيق و شرح روش تحقيق مي‌پردازد، فصل دوم به زندگي‌نامه‌ي نظيري نيشابوري، آثار، دانش و آگاهي او و تاثير و تأثرش بر شعراي قبل و بعد از خود تنظيم شده است. اما تنه‌ي اصلي اين پايان نامه از فصل سوم  شروع مي‌شود كه از سه بخش تشبيه، اسلوب معادله، تمثيل ، فصل چهارم استعاره و فصل پنجم كنايه و مجاز تشكيل شده است. مبناي كار تقسيم‌بندي تنه‌ي اصلي پايان‌نامه همان تقسيم‌بندي رايج در علم بيان است با اين تفاوت كه اسلوب معادله و تمثيل را با توجه به زيرساخت تشبيه بودن‌شان زيرمجموعه‌ي تشبيه آورديم.  نتايج تحقيق نشان مي‌دهد كه آرايه‌هاي مذكور به غزليات نظيري نيشابوري غناي خاصي بخشيده است.

مقدمه:

بي‌توجهي شاهان صفوي نسبت به ادب غنايي سبب مهاجرت شاعران ايراني به سرزمين هند شد و دليل ديگر اين مهاجرت اين بود كه شاهان گوركاني با تشويق و ترغيب شاعران فارسي زبان محفل شعر و شاعري را گرم نگه داشته بودند و اين باعث به وجود آمدن سبك هندي با مشخصه‌هاي خاص خود شد كه از جمله‌ي ويژگي‌هاي آن نازك خيالي، دقت نظر، ظرافت در گفتار، توجه به زبان كوچه و بازار و … مي‌باشد، نظيري نيشابوري از جمله شاعراني است كه از سبك هندي پيروي كرده و ديوان او مشتمل بر 564 غزل مي‌باشد كه در تك تك غزلياتش ويژگي‌هاي خاص سبك هندي را گنجانده است.

      اين پايان‌نامه پژوهشي در صور خيال غزليات نظيري نيشابوري است، براي بررسي جنبه‌هاي زيبايي شناختي و ويژگي‌هاي صورخيال، ابتدا شواهد تمام صورت‌هاي خيالي استخراج گرديده و بسامد هر كدام از انواع مختلف صور خيال مشخص شده است، در ارزيابي جلوه‌هاي هر كدام از آن صورت‌هاي خيال انگيز در غزليات نظيري نيشابوري، ابتدا تعريف آنها مطابق آن چه در ميان علماي علم بيان مشهور است ارائه شده است. در هر فصل تلاش شده تا كاربرد هر كدام از انواع صورخيال، براي خواننده معلوم گردد. از آنجا كه استشهاد ابيات و شواهد زياد، موجب گسيختگي رشته‌ي انديشه‌ي خواننده و افزايش حجم پايان‌نامه مي‌شد، تنها به ذكر چند شاهد مثال به همراه تصوير آن بسنده كرده و در پايان براي جلوگيري از تكرار فقط تعداد هر آرايه را شمرده و در مجموع ذكر نموده‌ايم. كه تشبيه با 27 درصد بالاترين فراواني را به خود اختصاص داده است و بعد از آن اسلوب معادله و تمثيل با 20 درصد فراواني و استعاره با 20/19 درصد بيشترين سهم را به خود اختصاص داده‌اند براي انجام اين پژوهش ديوان «نظيري نيشابوري» تصحيح و تعليق محمدرضا طاهري چاپ موسسه‌ي انتشارات نگاه (1389) را اساس كار خود قرار داده‌ايم. در فصل اول كليات و مباني پژوهش، بررسي شده است، كه در آن به شرح و بيان مسئله پژوهشي، ضرورت و اهميت موضوع، اهداف، كاربرد نتايج، پيشينه‌ي علمي موضوع، سؤال‌ها و فرضيه‌ها و شرح روش تحقيق پرداخته است. در فصل دوم شرح احوال و زندگي نامه‌ي نظيري نيشابوري بررسي شده و سپس سبك هندي و شاخصه‌هاي مهم آن و تأثير آن بر نظيري نيشابوري تحليل شده است. در فصل سوم، عناصر صورخيال بررسي شده كه شامل بخش‌هاي مختلفي است در بخش اول تشبيه و انواع آن بررسي شده كه تشبيه بليغ بيشترين سهم را به خود اختصاص داده است. بخش دوم بررسي اسلوب معادله و تمثيل مي‌باشد. فصل چهارم كه به استعاره تعلق دارد و به بررسي انواع استعاره‌ي مصرحه‌، مكنيه، اضافه استعاري و تشخيص مي‌پردازد. فصل پنجم كنايه است كه كنايه از ديدگاه‌هاي مختلف، تلويح، ايما، رمز و تعريض بر اساس مكنّي عنه و مكنّي به و سپس از ديدگاه كنايه از اسم، كنايه از صفت و كنايه از فعل بررسي كرده‌ايم اما در بخش مجاز هر چند برخي علما آن را به عنوان صورخيال قبول ندارند. به خاطر علاقه‌ي شباهت آن نتوانستيم از ذكر اين بخش صرف نظر كنيم.

در اين تحقيق سعي شده از طريق  روش‌ توصيفي، استفاده از منابع كتابخانه‌اي و در صورت لزوم استفاده از داده‌هاي آماري براي پرسش‌هاي مطرح شده در بخش اهداف تحقيق پاسخ مناسب و به جا داده شود.

قبا گر حرير است گر پرنيان                          به نــاچار حشوش بود در ميان

تو گر پرنياني نيابي مجوش                          كرم كار فرماي و حشوش بپوش

فصل اول: کلیات تحقیق

1-1- شرح و بیان مسأله پژوهش

صور خيال در كنار زبان، موسيقي، عاطفه و محتوا يكي از عناصر اساسي شعر و بررسي آن يكي از مباحث اصلي در نقد آثار ادبي و حتي بررسي سبك شعري شاعران است. اهميّت موضوع صورخيال تا جايي است كه تعدادي از علماي قديم و استادان معاصر آن را فصل مميّز شعر از نظم دانسته‌اند. بررسي دقيق صور خيال نتايج مثبت سبك‌شناسي بسياري دارد. نظيري نيشابوري يكي از شاعران تواناست كه شعر او از جنبه‌هاي مختلف داراي ارزش و شايسته‌ي نقد و بررسي است، لذا پژوهشگر در اين پژوهش با عنوان «بررسي صورخيال در غزليّات نظيري نيشابوري» بر آن است تا ضمن آشنايي با سخن وي انواع گوناگون صورخيال را در غزلياتش بررسي كند كه سرشار از باريك‌انديشي‌ها و تصاوير تخيلي لطيف و جذاب است و با چگونگي شكل‌گيري تصاوير خيالي در غزليات اين شاعر بزرگ امّا گمنام آشنا شده و با تحقيق و بررسي منابع معتبر و متعدد علم بيان گونه‌هاي تشبيه، استعاره، كنايه، مجاز، اسلوب معادله و تمثيل را تعريف كرده و مصداق‌هاي هر كدام را در بخش غزليات مشخص نمايد. پژوهشگر خود را ملزم مي‌داند كه مطالب و اطلاعات هر چند مختصري را پيرامون سخن نظيري نيشابوري بيان كند تا خواننده از اين راه با فكر و انديشه‌ي نظيري نيشابوري بهتر آشنا شود. و نيز در اين پژوهش مشخص خواهد شد كه بسامد كدام يك از عناصر خيال در شعر نظيري نيشابوري برجسته‌تر و بالاتر است؟ او چگونه شاعري بوده است و چه تفكراتي داشته؟ چه مضاميني بيشتر در شعرش دريافت مي‌شود؟ از كدام شاعران تأثير پذيرفته است؟ اشعار وي مخصوصاً غزلياتش چه تأثيري بر خوانندگان آن داشته است؟ كه پژوهنده با مطالعه‌ي غزليات نظيري نيشابوري پس از شناخت دقيق، صورخيال آنها را يادداشت ‌برداري نموده و با شناخت اين تصاوير تخيلي درك معاني زيبا و لطيف اشعار نظيري نيشابوري براي خواننده آسان شده است.

2-1- ضرورت و موضوع اهمیت تحقیق

عنصر خيال در شعر فارسي همواره جايگاه مهمي داشته است و در برخي دوره‌ها اين جايگاه بلندتر به نظر مي‌رسد از جمله در سبك هندي كه فهم دقيق معاني متون ادبي و اشعار شاعران و لذّت بردن از آن‌ها در گرو شناخت و تشخيص صورخيال است بررسي صورخيال در شعر نظيري نيشابوري كمك مي‌كند تا به اوضاع و احوال شاعر، و طريقه‌ي استفاده از تصاوير خيالي در قرن دهم و يازدهم بهتر پي ببريم و ديگر با فهم بهتر سبك شعري اين شاعر به خواننده اين غزلّيات كمك شده باشد.

3-1- اهداف تحقیق

1- فراهم آوردن زمينه‌ي شناخت و نحوه‌ي استفاده‌ي نظيري نيشابوري از عناصر خيال.

2- شناساندن شعر نظيري نيشابوري از طريق بحث در صور خيال.

3- شناخت نوع نگاه شاعر به پديده‌هاي اطراف خود.

4- تعيين بسامد نوع صور خيال در شعر نظيري نيشابوري.

4-1- سوالات تحقیق

1- جايگاه صور خيال در غزل نظيري نيشابوري كجاست؟

2- بسامد كدام يك از گونه‌هاي خيال در ديوان او بيشتر است؟

5-1- پیشینه علمی موضوع تحقیق

     در حوزه‌ي صورخيال تحقيقاتي در قالب كتاب، پايان‌نامه و مقاله انجام شده است، و از اين آثار مي‌توان به كتاب‌هاي ارزشمندي اشاره كرد كه مي‌توانند زيربناي تحقيق حاضر باشند، در زمينه‌ي علم بلاغت كتاب «اسرار البلاغه عبدالقاهر جرجاني» كه به بررسي تصاوير خيال‌انگيز و آوردن شاهد مثال‌هايي به زبان عربي پرداخته است. كتاب «معالم البلاغه» اثر محمد خليل رجايي، «ابداع البدايع» شمس العلماي گرگاني و … كتبي هستند كه در زمينه‌ي علم بيان نگاشته شده‌اند و در اين پايان‌نامه هم در تعريف عناصر بياني مورد استفاده قرار گرفته‌اند. اما در زمينه‌ي ديوان نظيري نيشابوري كارهايي انجام گرفته است كه در اين پايان‌نامه از آن‌ها استفاده شده است عبارتند از:

1- بررسي بيان در شعر نظيري نيشابوري، بهناز پوررضا كهيازي به راهنمايي دكتر محمدحسين حائري- دانشگاه علامه طباطبايي 1388

2- صورخيال در غزل‌هاي نظيري نيشابوري، نويد احمدگل

3- بررسي ارسال المثل، تشبيهات بليغ و مضامين تازه در شعر نظيري نيشابوري، محمدمهدي خطيبي، رساله دكتري به راهنمايي دكتر احمد رنجبر 80-1379

4- مجموعه مقالات همايش سه روزه‌ي نظيري نيشابوري در شهر دهلي

5- تشبيه و استعاره در ديوان نظيري نيشابوري پروين محمدباقري دانشگاه آزاد كرج به راهنمايي دكتر ماهيار

6-1- روش تحقیق

اين تحقيق به صورت توصيفي و به روش كتابخانه‌اي انجام مي‌گيرد؛ مطالعه و يادداشت‌برداري از كتاب‌هايي كه در حوزه‌ي بلاغت نوشته شده است و استخراج تصاوير خيال‌انگيز زيادي كه در غزليّات نظيري نيشابوري وجود دارد و سپس تحليل هر كدام از ابيات كاري است كه در اين پايان‌نامه انجام پذيرفته است. تحليل و تجزيه‌ي اين عناصر در ديوان نظيري و با راهنمايي‌هاي اساتيد راهنما و مشاور انجام پذيرفته است. در تمام تحقيق اعدادي كه داخل كمانك قرار گرفته‌اند، عدد اول شماره بيت و عدد دوم شماره غزل است.

تعداد صفحه : 107

قیمت : 14700 تومان

———–

——-

پشتیبانی سایت :               serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  --