پایان نامه ارشد رشته جغرافیا: بررسی هیدروژئومورفولوژی حوضه‎ی ماسوله رودخان با تأکید بر آبشارهای منطقه

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته جغرافیای طبیعی

گرایش ژئومورفولوژی در برنامه ریزی محیطی

با عنوان :  بررسی هیدروژئومورفولوژی حوضه‎ی ماسوله رودخان با تأکید بر آبشارهای منطقه

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد رشت

دانشکده علوم انسانی

گروه آموزشی جغرافیا

پايان‌نامه جهت اخذ درجه كارشناسي ارشد

رشته: جغرافیای طبیعی     گرایش: ژئومورفولوژی در برنامه ریزی محیطی

 عنوان

بررسی هیدروژئومورفولوژی حوضه‎ی ماسوله رودخان با تأکید بر آبشارهای منطقه

استاد راهنما :

دکتر طاهره صبوری

 استاد مشاور :

دکتر محمد رضا افشاری آزاد

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                       صفحه

چکیده…………………………………………………………………………………………………………………………… 1

مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………… 2

فصل اول : کلیات تحقیق

1-1بيان مسأله…………………………………………………………………………………………………………………. 4

1- 2 سوالات تحقیق………………………………………………………………………………………………………… 4

1-3 فرضیه تحقیق……………………………………………………………………………………………………………. 5

1 -4 اهداف تحقیق………………………………………………………………………………………………………….. 5

1 -5 نوع روش تحقيق……………………………………………………………………………………………………… 6

1 -6 روش گردآوري اطلاعات…………………………………………………………………………………………… 7

1 -7 ابزار گردآوري اطلاعات…………………………………………………………………………………………….. 7

1 -8 روش تجزيه و تحليل اطلاعات……………………………………………………………………………………. 8

1 -9 سوابق تحقیق…………………………………………………………………………………………………………… 8

1 -10 قلمرو تحقیق…………………………………………………………………………………………………………. 13

1 -11 محدودیت های تحقیق…………………………………………………………………………………………….. 15

فصل دوم : مبانی نظری تحقیق

2 -1 هيدرولوژي…………………………………………………………………………………………………………….. 17

2 -2 حوضه آبريز……………………………………………………………………………………………………………. 18

2-3 شبكه رودخانه…………………………………………………………………………………………………………. 18

2 – 3 – 1 تراكم شبكه رودخانه………………………………………………………………………………………….. 19

2 – 3 – 2 رده……………………………………………………………………………………………………………….. 19

2 – 3– 3 نسبت انشعاب………………………………………………………………………………………………….. 19

2 – 4 خصوصيات ژئومتري حوضه………………………………………………………………………………………. 20

2-4-1 مساحت حوضه……………………………………………………………………………………………………. 20

2 – 4 – 2 محيط حوضه…………………………………………………………………………………………………… 20

2 – 4 – 3 طول آبراهه اصلي……………………………………………………………………………………………… 21

2 – 4 – 4 شكل حوضه……………………………………………………………………………………………………. 21

2 – 4 – 4 – 1 ضريب شكل (روش هورتن)……………………………………………………………………….. 21

2– 4– 4 – 2 ضريب فشردگي…………………………………………………………………………………………… 21

2 – 4– 4 – 3 ضريب شيوم يا ضريب تطويل يا نسبت طولي…………………………………………………….. 22

2 – 4 – 4 – 4 ضريب شكل (Shape index)……………………………………………………………………. 22

2 – 4 – 4 – 5 نسبت دايره اي………………………………………………………………………………………….. 22

2 – 4 – 4 – 6 ضريب گردي (ميلر)………………………………………………………………………………….. 23

2 – 5 بررسي وضعيت ارتفاعي حوضه…………………………………………………………………………………. 23

2 – 5– 1 ارتفاع متوسط حوضه………………………………………………………………………………………….. 23

2 – 5 – 2 منحني هاي ارتفاعي…………………………………………………………………………………………… 23

2– 5– 2 – 1 منحني هيپسومتري………………………………………………………………………………………… 24

2 – 5 – 2 – 2 نمودار آلتي متري حوضه………………………………………………………………………………. 24

2 – 6 بررسي شيب حوضه………………………………………………………………………………………………… 24

2-6–1 شيب ناخالص رودخانه اصلي…………………………………………………………………………………… 25

2-6-2 شيب اراضي حوضه………………………………………………………………………………………………… 25

2 – 7 زمان تمركز……………………………………………………………………………………………………………. 25

2-7-1 روش كرپيچ…………………………………………………………………………………………………………. 26

2-7-2 زمان تمركز به روش كاليفرنيا……………………………………………………………………………………. 26

2-7-3 روش چاو…………………………………………………………………………………………………………… 26

2-7-4 روش جياندوتي…………………………………………………………………………………………………….. 27

2 -8 پدیده های ژئومورفولوژي…………………………………………………………………………………………… 27

2 -8 -1 خط الراسها………………………………………………………………………………………………………… 27

2 -8- 2 دامنه…………………………………………………………………………………………………………………. 27

2 -8-2-1 انواع دامنه ها……………………………………………………………………………………………………. 28

2 -8 -2-2 بريدگي شيب يا تغيير ناگهاني شيب دامنه ها…………………………………………………………… 29

2 -8-2-3 پرتگاه ها…………………………………………………………………………………………………………. 29

2 -8-2-4 فرسايش دامنه ها………………………………………………………………………………………………. 29

2 -8-3 مخروط افكنه………………………………………………………………………………………………………. 31

2 -8-4 دلتا……………………………………………………………………………………………………………………. 31

2-9 دره های کارستی……………………………………………………………………………………………………….. 32

2 -10 غار……………………………………………………………………………………………………………………… 33

2-11 نگرش سیستمی در ژئومورفولوژی……………………………………………………………………………….. 33

2-12 مورفومتری (ریخت سنجی)……………………………………………………………………………………….. 34

2-13 سیستم فرسایش رودخانه ای………………………………………………………………………………………. 34

2 -14 ژئومورفولوژي……………………………………………………………………………………………………….. 34

2 -14-1 مئاندر………………………………………………………………………………………………………………. 35

2-14-2 كانيون……………………………………………………………………………………………………………….. 35

2 -14-3   دره رود………………………………………………………………………………………………………….. 35

2 -14-4 آبشار……………………………………………………………………………………………………………….. 36

2 -14-4-1 طرز تشکیل آبشار……………………………………………………………………………………………. 36

2 -14-4-2 انواع آبشار…………………………………………………………………………………………………….. 37

2-15 نقشه ژئو مورفولوژی………………………………………………………………………………………………… 38

2-16 برنامه ریزی ژئومورفیک…………………………………………………………………………………………….. 38

2-17 مرفولوژی………………………………………………………………………………………………………………. 39

2-18 هیدروژئومورفولوژی…………………………………………………………………………………………………. 39

2-19 رسوب………………………………………………………………………………………………………………….. 40

فصل سوم : ویژگیهای جغرافیایی محدوده تحقیق

3-1 موقعيت…………………………………………………………………………………………………………………… 42

3-2 تقسيم بندي حوضه به زير حوضه ها و واحد های هیدرولوژیکی مناسب………………………………… 44

3-3 زمین شناسی و چينه‌شناسي…………………………………………………………………………………………. 46

3-4 خاک………………………………………………………………………………………………………………………. 50

3-5 تعيين خصوصيات فيزيوگرافي………………………………………………………………………………………. 53

3-5- 1 مساحت و محيط………………………………………………………………………………………………….. 53

3-5-2 پستي و بلندي………………………………………………………………………………………………………. 53

3-5-2–1 حداقل و حداکثرارتفاع حوضه………………………………………………………………………………. 55

3-5-2 -2 ارتفاع متوسط حوضه………………………………………………………………………………………… 55

3-5-2 -3 ارتفاع با بيشترين سطح (مد ارتفاعي)……………………………………………………………………. 55

3-5-2 -4 ارتفاع ميانه………………………………………………………………………………………………………. 56

3-5-2 -5 توزيع ارتفاع نسبت به سطح و هيپسومتري حوضه……………………………………………………… 58

3-5-3 شيب حوضه………………………………………………………………………………………………………… 60

3-5-3 -1 شيب متوسط حوضه…………………………………………………………………………………………… 61

3-5-3- 2 تعيين سطح کلاس هاي شيب و تهيه جداول توزيع شيب با سطح و منحني……………………… 62

3-5-4 شبکه هيدروگرافي…………………………………………………………………………………………………. 63

3-5-4-1 شکل شبکه هيدروگرافي يا شبکه زهکشي…………………………………………………………………. 65

3-5-4-1-1 رتبه آبراهه ها يا ترتيب آبراهه ها………………………………………………………………………… 65

3-5-4-1-2 نسبت انشعاب يا ضريب دو شاخه شدن………………………………………………………………. 65

3-5-4-1-3 تراكم شبكه آبراهه ها يا تراكم زهكشي…………………………………………………………………. 65

3-5-5 پروفيل طولي آبراهه اصلي……………………………………………………………………………………….. 69

3-5-6 شيب آبراهه اصلي………………………………………………………………………………………………….. 69

3-5-7 زمان تمركز…………………………………………………………………………………………………………. 71

3-5-7- 1 رابطه برانزباي – ويليامز……………………………………………………………………………………… 71

3-5-7- 2 روش جياندوتي………………………………………………………………………………………………… 71

3-5-7- 3 روش كرپيچ…………………………………………………………………………………………………….. 71

3-5-7-4 روش چاو (CHAV)……………………………………………………………………………………….. 72

3-5-7-5 روش كاليفرنيا……………………………………………………………………………………………………. 72

3-5-8 پارامترهاي مشخصه شكل حوضه……………………………………………………………………………….. 74

3-5-8 -1 ضريب فشردگي …………………………………………………………………………………………….. 74

3-5-8 -2 ضريب فرم حوضه ………………………………………………………………………………………….. 75

3-5-8 -3 ضريب گردي ………………………………………………………………………………………………… 75

3-5-8 -4 ضريب كشيدگي حوضه………………………………………………………………………………………. 76

3-5-8 -5 مستطيل معادل………………………………………………………………………………………………….. 76

3-5-8 -6 قطر دايره همسطح…………………………………………………………………………………………….. 76

فصل چهارم : یافته های تحقیق

4-1 اقلیم………………………………………………………………………………………………………………………. 79

4-1-1 شبکة ایستگاههای هواشناسی و انتخاب ایستگاه مبنا………………………………………………………… 79

4-1 -2 جمع آوری آمار و اطلاعات و انتخاب دورة زمانی مشترک……………………………………………… 80

4-1 -3 بارش سالانه………………………………………………………………………………………………………… 81

4-1-4 کنترل کیفیت داده¬ها (آزمون همگني)………………………………………………………………………… 81

4-1 -5 بازسازی، تکمیل و تطویل آمار…………………………………………………………………………………. 82

4-1- 6 بررسی رژیم بارندگی…………………………………………………………………………………………….. 85

4-1-7 گرادیان بارندگی……………………………………………………………………………………………………. 86

4-1-8 مشخصات بارندگی سالانه حوضه و زیرحوضه های آن……………………………………………………. 87

4-1- 9 بررسي تواتر ريزشهاي جوي سالانه…………………………………………………………………………… 88

4-1-10 توزیع بارندگی ماهانه…………………………………………………………………………………………….. 90

4-1-11 بارش فصلی……………………………………………………………………………………………………….. 91

4-1-12 حداکثر بارندگی 24 ساعته………………………………………………………………………………………. 93

4-1-13 دما……………………………………………………………………………………………………………………. 94

4-1-14 رژیم حرارتی منطقه………………………………………………………………………………………………. 95

4-1-15 رطوبت نسبی………………………………………………………………………………………………………. 98

4-1-15-1 بررسی رطوبت نسبي در منطقه…………………………………………………………………………….. 98

4-1-16 روزهای یخبندان………………………………………………………………………………………………….. 102

4-1-17 ساعات آفتابي و ابرناکی………………………………………………………………………………………… 103

4-1-18 ساعات آفتابي……………………………………………………………………………………………………… 103

4-1-19 ابرناکی………………………………………………………………………………………………………………. 103

4-1-20 تبخیر و تعرق…………………………………………………………………………………………………….. 106

4-1-20-1 تبخیر از طشت………………………………………………………………………………………………… 107

4-1-20-2 تبخیر و تعرق پتانسیل (ETO )…………………………………………………………………………. 109

4-1-20-3 تبخیر و تعرق حقیقی………………………………………………………………………………………… 111

4-1-21 باد……………………………………………………………………………………………………………………. 112

4-1-21-1 سرعت و جهت باد منطقه…………………………………………………………………………………… 113

4-1-22 نوع اقلیم……………………………………………………………………………………………………………. 114

4-1-22-1 طبقه بندي اقليمي دومارتن………………………………………………………………………………….. 114

4-1-22-2 طبقه بندي اقليمي آمبرژه…………………………………………………………………………………….. 115

4-1-22-3 منحني آمبروترميك……………………………………………………………………………………………. 117

4-2 هیدرولوژی………………………………………………………………………………………………………………. 118

4-2– 1 برآورد رواناب سالانه با استفاده از « روشهای منطقه‎ای »…………………………………………………. 118

4-2 -2 شبکة ايستگاههاي هیدرومتری………………………………………………………………………………….. 119

4-2-3 انتخاب پایة زمانی مشترک (دورة شاخص آماری)…………………………………………………………. 122

4-2 -4 بررسی کیفیت داده های آماری…………………………………………………………………………………. 122

4-2-5 بازسازی، تکمیل و تطویل آمار………………………………………………………………………………….. 123

4-2 -6 دبی ویژه يا رواناب خالص……………………………………………………………………………………… 126

4-2 -7 ضریب رواناب…………………………………………………………………………………………………….. 126

4-2 -8 رواناب ماهانه………………………………………………………………………………………………………. 128

4-2 -9 رواناب فصلی……………………………………………………………………………………………………… 131

4-2 -10 رژیم جریان……………………………………………………………………………………………………….. 133

4-2 -11 برآورد دبي پاية آبراهة اصلي و زيرحوضه¬ها……………………………………………………………. 133

4-2 -12 بیلان آبی………………………………………………………………………………………………………….. 135

4-2 -13 ژئوموفولوژی……………………………………………………………………………………………………… 136

4-2 -13-1 چين ها…………………………………………………………………………………………………………. 136

4-2 -13-2 گسل ها     …………………………………………………………………………………………………… 137

4-2 -14 بررسي حساسيت كمي سنگها به فرسايش آبي……………………………………………………………. 139

4-2 – 14-1 واحد های زمين شناسی با فرسايش پذيری نسبی كم……………………………………………… 142

4-2 – 14-2 واحدهای زمين شناسی با فرسايش پذيری متوسط………………………………………………….. 142

4-2 – 14-3 واحدهای زمين شناسی با فرسايش پذيری متوسط تا زیاد………………………………………… 142

4-2–14-4 واحدهای زمين شناسی با فرسايش پذيری خیلی زیاد……………………………………………….. 142

4-2–15 بررسي منشاء رسوبات و اثرات عوامل جابجائي آنها…………………………………………………….. 145

4-2 –16 بررسي نفوذپذيري تشكيلات زمين‌شناسي و تأثيرات كمي وكيفي آن بر منابع آب………………. 146

4-2 – 16-1 واحدهاي زمين‌شناسي با نفوذپذيري نسبي زياد……………………………………………………… 146

4-2–16-2 واحدهاي زمين‌شناسي با نفوذپذيري متوسط……………………………………………………………. 147

4-2–16-3 واحدهاي زمين‌شناسي با نفوذپذيري نسبي كم…………………………………………………………. 147

4-2–16-4 بررسي پايداري پهنه هاي لغزشي و ريزشي…………………………………………………………….. 148

4-2–17 بررسي علل تغييرات ژئومورفولوژي در حوضه شامل علل آب و هوا، تكتونيك و فعاليتهاي

انساني………………………………………………………………………………………………………………………….. 150

4-2– 18 بررسي نقش رسوبزايي هر يك از رخساره هاي ژئومورفولوژي………………………………………. 151

4-2–18-1 تيپ آهكي – سيلتستوني (Kln)…………………………………………………………………………. 151

4-2–18-2 تيپ آهكي (p)……………………………………………………………………………………………….. 154

4-2–18-3 تيپ شيلي-ماسه سنگي (سازند شمشك)……………………………………………………………….. 156

4-2 – 18-4 تيپ كوارتزيتي-شيلي-سيلتستوني………………………………………………………………………. 159

4-2–18-5 تيپ فيليتي – اسليتي………………………………………………………………………………………… 160

4-2– 18-6 تيپ آبرفتي……………………………………………………………………………………………………. 161

. 4-2– 19 بررسي نقش ژئومورفولوژي منطقه در تشديد پديده هاي طبيعي……………………………………. 163

4-2–19-1 بررسي موارد خاص تأثيرگذار در حوضه (مناطق بهمن گير، معادن و. . . )……………………… 163

4-2– 19-2 بررسي پايداري، پهنه هاي لغزشي و ريزشي…………………………………………………………… 163

4-2-20 آبشار……………………………………………………………………………………………………………….. 167

فصل پنجم : نتیجه گیری، پاسخ به فرضیات و ارائه پیشنهادات

5-1 نتيجه گيري………………………………………………………………………………………………………………. 172

5-2 پاسخ فرضیه…………………………………………………………………………………………………………….. 174

منابع و مأخذ …………………………………………………………………………………………………………………. 178

چكيده

این تحقیق با استفاده از روش توصیفی و تحلیلی همراه با مطالعات کتابخانه ای و اسنادی و مشاهدات میدانی به بررسی هیدروژئومورفولوژی حوضه ی ماسوله رودخان با تأکید بر آبشارهای منطقه پرداخته و به شرح زیر می باشد. حوضه مورد مطالعه با مساحت 46/4195 هكتار جزيي از حوضه آبخيز ماسوله رودخان بوده و از سر شاخه هاي اين حوضه مي باشد. واحد هاي زمين شناسي آن شامل سنگهاي دگر گوني پالئوزوئيك و سنگهاي رسوبي ژوراسيك و كرتاسه (مزوزوئيك) مي‎باشد. پي سنگ شهر ماسوله بر روي سنگهاي فيليتي و اسليتي قرار گرفته و به جز ارتفاعات منطقه كه داراي پوشش مرتعي و دچار تخريب شده اند ساير مناطق زير پوشش جنگلي و مرتعي است. به لحاظ حساسيت به فرسايش واحد هاي آهكي پرمين(P) و سنگهاي كوارتزيتي واحد (Pzs) در رده كم، سنگهاي پالئوزوئيك شامل فيليت، اسليت و كنگلومرا در رده متوسط وتناوب آهكهاي متوسط تا نازك لايه و سيلتستون كرتاسه (Kln) وسازند شمشك با ليتولوژي شيلي، ماسه سنگي در رده زياد قرار دارند. از نظر نفوذ پذيري واحد هاي آهكي و سيلتي كرتاسه و كوارتزيت پالئوزوئيك در رده متوسط، واحد شيلي و ماسه سنگي سازند شمشك، سنگهاي دگرگوني پالئوزوئيك (فيليت، اسليت و كنگلومرا) و واحد آهكي پرمين در رده كم قرار دارند. به لحاظ پتانسيلهاي لغزشي و ريزشي با توجه به شرايط اقليمي و تكتونيكي حائز اهميت بوده ودر حاشيه شهر ماسوله پديده هاي لغزش و ريزش به وضوح قابل مشاهده است. هم چنين مصالح رسي در محدوده كنار شهرداري ماسوله و مخلوط همگن در ارتفاعات دولي چال و در قسمت غربي ايستگاه هشدار سيل وجود دارد. ژئومورفولوژي منطقه كاملا كوهستاني بوده و شامل 6 تيپ ليتولوژيكي و 18رخساره ژئومورفولوژي شامل رخساره هاي خاكدار، انواع رخنمونهاي سنگي و مناطق ريزشي و لغزشي است. به طور كلي مي توان گفت شيب منطقه زياد بوده و سنگ كف در بستر مسيل ها بالاست هم چنين رخساره هاي فرسايشي در مناطق بالادست وجوددارد (آندره، دولي چال و خلل دشت) و به همين دليل به هنگام بارندگي خطر سيل مناطق پايين دست و خصوصا شهر تاريخي ماسوله را مورد تهديد قرار مي دهد. در این حوضه شش آبشار وجود دارد که نوع خاک و جنس زمین همراه با شرایط اقلیمی در پیدایش آنها نقش دارند.

واژگان کلیدی: بررسی هیدروژئومورفولوژی، حوضه، آبشار، ماسوله رودخان

مقدمه

با پيشرفت دنياي مترقي و تكنولوژي پديده فرسايش و رسوب در حوضه هاي آبخيز يكي از عوامل اصلي محدوديت در روند طبيعي اكوسيستمهاي موجود مي باشد. بطوريكه امروزه كمتر نقاطي از عرصه هاي آبخيز را مي توان يافت كه در معرض تخريب و فرسايش خاك قرار نگرفته باشد. با بررسي بيشتر روي علل مؤثر در وقوع اين پديده ديده مي شود كه عامل اصلي آن به بهره برداری از طبيعت و در واقع به انسان برمي‎گردد. انسان در زندگي اجتماعي و با افزايش جمعيت روز افزون خود دائم در پي افزايش بهره برداري جهت تأمين نيازهاي غذايي و مايحتاج زندگي مي باشد، در نتيجه بهره برداري بيشتر از حد توان از اراضي، مديريت غلط منابع طبیعی باعث ایجاد فرایندهای فرسایشی بسیار شدیدی در سطوح اراضی شده است. .

مطالعات حوضه ماسوله استان گيلان، با هدف بررسی هیدروژئومورفولوژی حوضه ی ماسوله رودخان با تأکید بر آبشارهای منطقه با بررسی مباحث مختلف در زمینه اقلیم، زمین شناسی، هیدرولوژی و منابع آبي حوضه صورت گرفته است. در بخش ژئومورفولوژی و بحث فرسايش و رسوب با هدف شناسايي و بررسي اشكال موجود فرسايش حوضه، بررسي علل مؤثر در فرسايش و مقدار كمي و ارزيابي از ميزان فرسايش و رسوب خاك به اين موارد پرداخته است. با اجراي برنامه هاي جامع آبخيزداري در مسير حفاظت آب و خاك، كنترل سيلاب و روانابهاي فصلي مي توان تا حد قابل قبولي از شدت فرسايش خاك د راین حوضه كاست و از زيان و خطرات ناشي از آن نيز در امان بود. اين امر زماني موفقيت آميز خواهد بود كه با مشاركت و دخالت ساكنين حوضه ها وآموزش هاي صحيح بهره برداري از منابع نيز توأم باشد. این تحقیق با توجه به موارد فوق به پنج فصل زیر تقسیم می گردد:

فصل اول :کلیات تحقیق

فصل دوم: مباني نظري تحقيق

فصل سوم : بستر طبیعی تحقیق

فصل چهارم :یافته های تحقیق

فصل پنجم : نتیجه گیری، پاسخ به فرضیات و ارائه پیشنهادات و در نهایت منابع و مآخذ می باشد.

 1 -1 بیان مسئله

بررسی جامع حوضه های آبریز از نظر هیدروموفولوژی یک راه حل اساسی برای مدیریت اکوسیستم است که منجربه حفاظت بهتر منابع طبیعی خواهد شد تغییرات کاربری اراضی و نوسانات اقلیمی از جمله عواملی هستند که بر چرخه طبیعی آب در اکوسیستم اثر می گذراند. شیب دامنه هاو طبقه بندی آنها ، شیب بستر، پوشش گیاهی، نوع و شکل زمین و نوع محصول کاشت شده در زمین، رژیم های جریانی و یا نحوه جریان رژیم قشری، رژیم عمقی، رژیم دائمی و فصلی، لیتوژی و ضخامت سازنده ها و نوع سازنده و روان آبهای موجود در یک حوضه به همراه شکل حوضه از جمله مواردی هستند که در هیدرومورفولوژی مورد مطالعه قرار می گیرند.

کشور ایران در مقیاس جهانی با توجه به شرایط موجود ازجمله نوادر سرزمین هایی است که از تواناییها و تنوع های بسیار با ارزشی برخوردار است. به منظور امکان بهره برداری مناسب از این توانایی ها، شناخت محدودیتها و حساسیت های محیط طبیعی در این سرزمین از اهمیت فراوانی برخوردار است. مطالعات ژئومورفولوژی که نتایج دخال فرایندهای زمین شناسی و هیدرولوژی و اقلیم شناسی را منعکس می سازددر این شناسایی نقشی تعیین کننده دارد.

استان گیلان با دارا بودن شرایط خاص جغرافیایی و منحصر به فردخود، بخصوص با دارابودن جنگل های انبوه و بارش فراوان این امکان را بوجود آورده تا حوضه های رودخانه ای بدلیل انواع فرسایش دستخوش تغییر ات شده و به مرور زمان پدیده های ژئومورفولوژی در آن نمایان گردد.

حوضه ماسوله رودخان در غرب گیلان از ارتفاعات کوههای شاه معلم سرچشمه مى‌گيرد و با نام ماسوله در منطقهٔ سرايان به «زيگل» و «ليکوند» تغيير نام مى‌‌دهد. حداکثر ارتفاع حوزهٔ رود ماسوله ۳۰۰۰ متر است. ماسوله رودخان در «چومثقال» وارد تالاب انزلى مى‌شود. لذا این تحقیق در نظر دارد تا به بررسی هیدرو موفولوژی حوضه ی ماسوله رودخان پرداخته و این حوضه را از نظر هیدرولوژی و مورفولوژی مورد ارزیابی قرار دهد.

 1- 2 سوالات تحقیق

آیا در حوضه ماسوله رودخان آبشار وجود دارد؟

عوامل موثر در بروز و پیدایش آبشار در حوضه ماسوله رودخان کدامند؟

آیا نوع خاک و جنس زمین در پیدایش آبشارهای حوضه نقش دارند؟

آیا شرایط اقلیمی وبارندگی در پیدایش آبشار حوضه نقش دارند؟

1-3 فرضیه تحقیق

در تعریف فرضیه می توان گفت: فرضیه عبارت است از حدس یا گمان اندیشمندانه درباره ماهیت، چگونگی و روابط بین پدیده ها، اشیاء و متغیرها، که محقق را در تشخیص نزدیک ترین و محتمل ترین راه برای کشف مجهول کمک می نماید ؛ بنابراین، فرضیه گمانی است موقتی که درست بودن یا نبودنش باید مورد آزمایش قرار گیرد. (حافظ نیا، 1382، 110)

فرضیه یک تصور، گمان یا حدس آگاهانه درباره نتایج احتمالی تحقیق است. فرضیه، یک راه حل فرضی و یا نظریه ای است که باید ثابت شود و جوابی معقول برای مسئله تحقیق ارائه کند. در اصل، فرضیه و مسئله تحقیق با یکدیگر بسیار مرتبط هستند و اساس الگو و بررسی های تحقیق را تشکیل می دهند (علیجانی، 1380، 174)

فرضیه، توجیه و تبیین های حدسی معینی را درباره واقعیات عرضه می کند و پژوهشگران را در بررسی این واقعیات و تجارب کمک و هدایت می کند. فرضیه یک پیشنهاد توجیهی و به زبان دیگر راه حل مسئله است که هم به یافتن نظم و ترتیب در بین واقعیات کمک می کند و هم باعث استنتاج می شود. یافته های علمی دانشمندان هر یک در پی یک فرضیه و حدس و گمان علمی مقدور شده است. آنها ابتدا به صورت بنای فرضیه اقدام کرده ان و سپس در مورد آن به تحقیق و جستجو پرداخته اند (حافظ نیا، 1382، 110)

موفقیت و استحکام هر تحقیق بشر بسته به استحکام فرضیات آن است. رد یا اثبات فرضیات در تحقیق تفاوت چندانی ندارد و رسیدن به هر یک از دو نتیجه با ارزش می باشد. فرضیه را نباید معادل نظریه پنداشت. چرا که فرضیه نظریه ای به اثبات نرسیده است. (نادری و سیف نراقی، 1382، 39)

فرضیات مطرح شده در پژوهش حاضر عبارتند از :

به نظر می رسد در حوضه آبریز ماسوله رودخان آبشار وجود دارد.

به نظر می رسد نوع خاک و جنس زمین در پیدایش آبشارهای حوضه نقش دارند.

به نظر می رسد شرایط اقلیمی وبارندگی در پیدایش آبشار حوضه نقش دارند.

1 -4 اهداف تحقیق

   پژوهشگر برای اینکه بتواند کار تحقیقی خودش را را حت تر شروع نماید باید هدف تحقیق را فراوری خود داشته باشد (ودیعی، 1384، 40). پژوهشگر هدف نهایی خود را بیان می کند. این موضوع هر چند که در عنوان پایان نامه به صورتی عنوان شده است ولی بهتر است در این بخش به تفصیل و روشن تر ذکر شود. (خدابخش، 1383، 11)

   اهداف تعیین می کند که محقق از چه دیدی به مسئله نگاه می کند و چه چیزی را می خواهد نشان دهد، به عبارتی می توان گفت اهداف تحقیق نشان می دهد دیدگاه، افکار، تیزبینی، هوش و همچنین میزان تلاش محقق چقدر است؟ (سادات، رضوی، 1384، 55).

   حوضه های آبریز بخش اصلی چشم اندازهای رودخانه ای هستند و در نتیجه، بخش وسیعی از پژوهش‎ها بر روی مشخصات آنها متمرکز شده است. این پژوهش ها شامل موقعیت جغرافیایی شبکه های رودخانه ای و شرح کمّی بافت، طرح، شکل و ارتفاع حوضه آبریز می شود. (آبراهامز، 1984)

   هدف این تحقیق بطور کلی شناسایی قابلیتها و محدودیتهای مکانی و ارائه راهکارهایی در جهت تقویت قابلیت ها و کاهش محدودیتها می باشد که این تحقیق نیز در خارج از این محدوده نبوده و اهداف آن بطور عمده به شرح زیر است.

بررسی هیدروژئومورفولوژی حوضه ماسوله رودخان با تاکید بر آبشار

شناسایی اشکال تاثیر گذار در پیدایش آبشار در حوضه

ارائه راهکارهای مناسب برای مدیریت محیط و استفاده بهینه از آبشار های موجود

1 -5 نوع روش تحقيق

روش اصلي در اين تحقيق روش تحليلي – توصيفي و بر پايه مشاهدات ميداني است. روش تحقیق به معنای تبیین و تفسیر حرکت جهت رسیدن به حقایق مربوط به موضوع تحقیق ماست. (حافظ نیا، 1382، 19). روش تحقیق در این پایان نامه مبتنی بر روش تجربی و نیز دوروش استقرایی(حرکت از جزء به کل) وعلّی قیاسی (بررسی علت و معلول) می باشد. درراستای انجام این پژوهش از مواد و تکنیک های زیر نیز کمک گرفته شده است:

   پس از انتخاب موضوع پایان نامه و طرح پرسش ها و فرضیات تحقیق، اطلاعات کتابخانه ای مورد نیاز گردآوری شد. با توجه به روش تحقیق که از نوع بررسی علت و معلول می باشد پدیده ها و فرم های ژئومورفیک(معلول) براساس فرایندهای ژئومورفولوژی (علت) مورد تحلیل و بررسی قرار گرفتند. در مرحله بعد اطلاعات به دست آمده مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و پس از تهیه نقشه ها و سایر اطلاعات مورد نیاز، نتیجه گیری و آزمون فرضیات انجام شده است.

   علاوه بر این، از تعدادی از مدل های کمّی ژئومورفولوژیکی نیز بر حسب نیاز در قسمت های مختلف پایان نامه استفاده گردیده است. در این مورد می توان به مدل استرالر برای رتبه بندی آبراهه ها اشاره کرد. همچنین در مورد برآورد فرسایش و رسوب مدل فورنیه مورد استفاده قرارگرفته شده است.

1 -6 روش گردآوري اطلاعات

روش گردآوری اطلاعات به صورت زیر می باشد:

روش کتابخانه ای:

روش های کتابخانه ای در تمامی تحقیقات علمی مورد استفاده قرار می گیرد، ولی در بعضی از آنها در بخشی از فرایند تحقیق از این روش استفاده می شود. (حافظ نیا، 1382، 164) برای فراهم نمودن اطلاعات، آمار و داده های مورد نیاز پژوهش از آثار مکتوب موجود در کتابخانه ها، فایل های آماری، سالنامه ها، نقشه‎ها وغیره استفاده شده و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته اند. این اطلاعات به صورت کتاب، مقاله، پایان نامه، انواع سند و سیستم های اطلاع رسانی رایانه ای، آمارنامه ها و. . . در دسترس می باشد.

   روش میدانی:

روش های میدانی به روش هایی اطلاق می شود که محقق برای گردآوری اطلاعات ناگزیر است به محیط بیرون برود و با مراجعه به افراد یا محیط و نیز برقراری ارتباط مستقیم با واحد تحلیل یعنی افراد، اعم از انسان، مؤسسات، سکونتگاه ها، موردها و. . . اطلاعات موردنظر خود را گردآوری کند. در واقع او باید ابزار سنجش اطلاعاتی خود را به میدان ببرد و با پرسشگری، مصاحبه، مشاهده و تصویربرداری آنها را تکمیل نماید و سپس برای استخراج، طبقه بندی و تجزیه و تحلیل به محل کار خود برگردد. (حافظ نیا، 1382، 179) در زمینه عملیات و مطالعات خاص میدانی، طی انجام پژوهش، مشاهده های مقدماتی از حوضه آبریز ماسوله رودخان مانند بررسی های ژئومورفولوژیک، مورفومتریک، عکس برداری، استفاده از نقشه های توپوگرافی و انطباق آن با منطقه، اندازه گیری موقعیت مکانی و جغرافیایی پدیده های ژئومورفولوژیکی و بخصوص آبشار های موجود در این حوضه با دستگاه GpS طی مراحل تحقیق صورت پذیرفته است. در این پژوهش در بخش میدانی گردآوری اطلاعات، ضمن مراجعات متعدد به حوضه آبریزماسوله رودخان، مشاهدات میدانی با دستگاه GpS مختصات و ارتفاع آبشارهای لازم به ثبت رسیده است و تصاویر مورد نیاز از پدیده های حوضه آبریز و عملکرد آنها تهیه شده است.

1 -7 ابزار گردآوري اطلاعات

هر يك از روشهاي گردآوري اطلاعات ابزار مخصوص به خود را دارد در روش متن خواني از فيش و در روش آمار خواني از جداول و در جاي ديگر از نقشه و كروكي استفاده شده است همچنین ابزارهایی همچون کامپیوتر، نقشه، نرم افزارهای جغرافیایی، و غيره مورد استفاده قرار مي گيرد.

در این پژوهش نقشه های مختلف زمین شناسی، توپوگرافی، ژئومورفولوژی، هیدرولوژی و. . . مورد نیاز می باشد. ابزارآلات برداشت میدانی از قبیل دوربین عکاسی و فیلمبرداری، کامپیوتر و غیره. . . مورد نیاز است. علاوه بر آن آشنایی با دانش GIS جهت تهیه نقشه های مورد نیاز از اطلاعات پایه ضروری می باشد و نیز آشنایی با نرم افزارهای office از جمله word و excel در این پژوهش ضروری است. در پژوهش حاضر از منابع زیر استفاده شده است:

1) نقشه های توپوگرافی منطقه با مقیاس 50000 :1 فومن، شولم

2) نقشه زمین شناسی منطقه با مقیاس 100000 : 1 بندر انزلی

3) نقشه خاک و قابلیت اراضی استان گیلان با مقیاس 1:250000

4) نقشه پوشش گیاهی و کاربری اراضی استان گیلان با مقیاس 1:100000

5) اطلاعات حاصل از بررسی های میدانی       

6) داده های خام و اطلاعات کمّی مورد نیاز پژوهش شامل:

– اطلاعات استانداری و سازمان مدیریت و برنامه ریزی گیلان

– اطلاعات اقلیمی از اداره کل هواشناسی گیلان

– اطلاعات هیدرولوژی از شرکت آب منطقه ای گیلان

– اطلاعات سازمان جهاد کشاورزی گیلان

 1 -8 روش تجزيه و تحليل اطلاعات

در اين پژوهش پس از جمع آوري اطلاعات از طريق منابع كتابخانه اي و ميداني به سازماندهي و طبقه بندي داده های خام پرداخته و پس از آن با استفاده از نرم افزار های مختلف به آماده نمودن آمارهای خام به جهت استفاده در روشهای تجربی و آماری به جهت مطالعات پرداخته و در نهایت به تجزيه و تحليل اطلاعات پرداخته خواهد شد.

تعداد صفحه :203

14700 تومان

———–

——-

پشتیبانی سایت :              serderehi@gmail.com