پایان نامه ارشد رشته جغرافیای سیاسی : تحليل ژئوپليتيك جايگاه جمهوري آذربايجان

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته جغرافیای سیاسی

با عنوان : تحليل ژئوپليتيك جايگاه جمهوري آذربايجان

در ادامه مطلب می توانید تکه هایی از ابتدای این پایان نامه را بخوانید

و در صورت نیاز به متن کامل آن می توانید از لینک پرداخت و دانلود آنی برای خرید این پایان نامه اقدام نمائید.

دانشگاه آزاد اسلامي

واحد رشت

 دانشكده علوم انساني

پايان‌نامه براي دريافت درجه كارشناسي ارشد « M.A »

رشته: ‌جغرافياي سياسي

 موضوع

تحليل ژئوپليتيك جايگاه جمهوري آذربايجان

در استراتژي منطقه­گرايي جمهوري اسلامي ايران

 استاد راهنما

دکتر سيد عباس احمدي

استاد مشاور

دکتر يوسف زين العابدين عموقين

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه : (ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب
عنوان صفحه
چكيده 1
مقدمه 2
فصل اول: کلیات تحقیق 4
1-1- بیان مسئله 5
1-2 – سوال تحقیق 6
1-3- فرضيه‌ها 6
1-4- اهداف تحقیق 7
1-5- دلایل انتخاب موضوع تحقیق 7
1-6- روش تحقیق و مراحل انجام آن 7
1-7- ضرورت هاي انجام تحقیق 7
1-8- سوابق ادبیات تحقیق 9
1-9- محدوده مورد مطالعه 12
1-10- سازمان دهی تحقیق 12
1-11- تعریف مفاهیم و اصطلاحات 12
1-11-1- جغرافیای سیاسی 12
1-11-2- ژئوپلیتیک 13
1-11-3- منطقه گرایی 13
1-11-4- استراتژي 13
1-11-5- ایران 14
1-11-6- جمهوری آذربایجان 14
فصل دوم – مبانی نظری 19
2-1- منطقه گرایی 20
2-2- استراتژی ژئوپلیتیکی 22
2-3- مفهوم ژئوپليتيك 23
2-3-1- تبار شناسي مفهوم ژئوپليتيك 23
2-3-2- رويكرد ژئوپلیتيك از بدو تولد تا كنون 24
2-4- عوامل مؤثر در ژئوپولیتیک 27
2-4-1- عوامل ثابت 27
2-4-2- عوامل متغیّر 30
2-5- نظریه‏های ژئوپولیتیک 32
2

2-5-1- ژئوپولیتیک؛ اهمیت سیاسی فضای جغرافیایی

 
فصل سوم – ژئوپلیتیک جمهوری آذربایجان و بررسی مشترکات دو کشور ايران و آذربايجان 37
3-1-بررسی عوامل ژئوپلیتیکی جمهوری آذربایجان 38
3-1-1-موقعیت جغرافیایی 38
3-2- جغرافیای سیاسی جمهوري آذربايجان 42
3-3- جمعیت 43
3-4- مذهب در جمهوري آذربايجان 44
3-5- فرهنگ وآموزش در جمهوري آذربايجان 50
3-6- تاریخ کشور جمهوري آذربايجان 50
3-7- اشتراکات تاریخی و فرهنگی ايران و آذربايجان 54
3-8-همجواری و تأثیر عوامل ژئوپلیتیک 56
3-9- مواضع ژئوپلیتیکی ایران و آذربایجان در مورد رژیم حقوقی دریای خزر 57
3-10- منافع مشترک در دریای خزر 59
3-11- آذربایجان به عنوان همسایه­ای با اهمیت 60
3-12- روابط جمهوری اسلامی ایران با جمهوری آذربایجان 61
3-13- فرصت­ها و تهدیدات در روابط ایران و جمهوری آذربایجان 61
3-14 سمت­گیری ژئوپلیتیک دو كشور ايران و آذربايجان 62
3-15- افزایش سطح واقع گرایی در هیئت حاکمه دو كشور 64
3-16- وجود پتانسیل مناسب برای همکاری اقتصادی 66
3-17- مهمترین واقعیت­های جغرافیایی و ژئوپلیتیک موثر در روابط دو كشور ایران وآذربایجان 68
3-17-1-عامل همسایگی 68
3-18- بررسی عوامل ژئوپلیتیکی جمهوری آذربایجان 71
3-18-1- سوابق تاريخي 71
3-18-2- مشکلات استراتژیک 72
فصل چهارم – بررسی استراتژی­های قدرت­های فرا منطقه­ای در جمهوری آذربایجان 75
4-1- قدرت­های منطقه­ای و فرا منطقه­ای 76
4-2- روابط با قدرت­های منطقه­ای و فرا منطقه­ای 77
4-2-1- روابط با ایران 77
4-2-2- روابط با آمریکا 79
4-2-3- روابط با روسیه 81
4-2-4- روابط با رژيم صهيونيستي 81
4-2-5- روابط با ترکیه 84
4-3- سیاست (داخلی و خارجی) جمهوری آذربایجان 87
فصل پنجم – آزمون فرضيات ونتیجه­گیری 90
5-1- مقدمه 91
5-2- ارزيابي فرضيه­ها 91
5-3- نتيجه گيري 93
5-4- پيشنهادات 96
منابع و ماخذ 97
چکیده انگلیسی 103

چكيده

در تحقیق حاضر نگارنده سعی بر آن دارد تا با استناد به اسناد و واقعیت­های موجود در روابط دو کشور جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان به یک جمع بندی در روابط دو کشور برسد. بدین منظور سوالي با این عنوان که «از ديدگاه ژئوپليتيك، جمهوري آذربايجان در استراتژي منطقه­گرايي جمهوري اسلامي ايران از چه جايگاهي برخوردار است؟» مطرح گرديد.

بر اساس سوال مطرح شده فوق فرضياتي با عناوين زیر مطرح است:

1- تحولات ژئوپلیتیکی جمهوری آذربایجان می­تواند بر استراتژی منطقه­گرایی جمهوری اسلامی ایران تأثیرگذار باشد.

2- مشترکات دو کشور بر روند تحقق استراتژی منطقه­ای جمهوری اسلامی ایران تأثیر گذار خواهد بود.

3- استراتژی قدرت­های فرامنطقه­ای در جمهوری آذربایجان از موانع اساسی تحقق قدرت منطقه گرایی جمهوری اسلامی ایران می­باشد.

نتايج حاصل از اين تحقيق نشان داد كه شناخت جامع موقعيت ژئوپليتيكي جمهوري آذربايجان از سوي ايران موجب تبيين اهداف و تحقق استراتژي­هاي منطقه­اي اين كشور خواهد شد. هر چند در بین دو کشور اختلافات زیادی نیز وجود دارد. جمهوری آذربایجان از دو همسایه غربی (ارمنستان) و همسایه شمالی (روسیه) احساس تهدید می کند و از آنجایی که آذربایجان بیش از 90 درصد از جمعیت شیعه دارد مسئولین این کشور از نفوذ مذهبی ایران بر مردم کشورشان می ترسند؛ لذا از جانب ایران نیز امنیت را احساس نمی کنند. از طرف دیگر ایران با دو کشور ارمنستان و روسیه دارای روابط حسنه است که این عامل و شیعه هراسی آذربایجان باعث ایجاد شکاف عمیق در روابط دو کشور بوده و آذربایجان را بر آن داشته تا با کشورهای فرا منطقه ای همکاریهای مشترک داشته باشند. از جمله رژیم صهیونیستی و آمریکا از دشمنان ایران محسوب می شوند و این عامل شکاف بین روابط این دو کشور را دو چندان نموده است.

واژگان كليدي: ژئوپليتيك، استراتژي، جمهوري آذربايجان، ايران، منطقه گرايي.

مقدمه

در سیاست جغرافیایی یا ژئوپلیتیک که از نظر لغوی به معنای سیاست زمین است، نقش عوامل محیط جغرافیایی در سیاست ملل بررسی می­شود. بدون تردید یکی از متغیرهای موثر در شکل­گیری خط­مشی سیاست خارجی، مباحث استراتژیک و سیاست دفاعی هر کشور، محیط منطقه­ای و ابعاد مختلف آن
می­باشد. اگر چه امروزه منافع ملی کشورها مهم­ترین معیار برای تصمیم­گیری سیاسی است، اما نباید فراموش کرد که منافع ملی واقع بینانه در ارتباط با ظرفیت اقدام دولت­ها تعریف می­شود و اغراق نیست اگر گفته شود جوهر ژئوپلیتیک را قدرت و توان ملی تشکیل می­دهد. به این معنا که موضوع ژئوپلیتیک رابطه میان عوامل جغرافیایی ثابت و متغیر با سیاست دولت­ها در پرتو قدرت بالقوه و بالفعل است. کشورها سعی می­کنند از طریق تحلیل ظرفیت قدرت و بررسی عوامل ژئوپلیتیکی زمینه دستیابی به قدرت بیشتر را به منظور پشتیبانی لازم از منافع خود فراهم آورند.

در میان دولت­های پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، جمهوری آذربایجان در منطقه قفقاز جنوبی از اهمیت ویژه­ای برخوردار است. این کشور با دارا بودن بیش از 700 کیلومتر مرز مشترک با جمهوری اسلامی ایران علاوه بر اینکه دارای خصوصیات جغرافیایی، ژئوپلیتیکی، تاریخی و فرهنگی خاص خود می­باشد، دارای منابع قابل توجه نفت و گاز و دومین کشور شیعه در جهان بعد از ایران داراي اهميت در همسايگي شمال ایران محسوب می­شود. بنابراین لازم است جمهوری اسلامی ایران در استراتژی منطقه گرایی خود نسبت به عوامل اساسی و ژئوپلیتیکی موجود میان دو کشور شناخت کافی و دقیقی کسب نماید و در اتخاذ تصمیم گیری­های استراتژیکی و سیاست خارجی خود با جمهوری آذربایجان توجه قابل ملاحظه­ای به آنها داشته باشد.

1-1- بیان مسأله

کشور جمهوری آذربایجان با داشتن اشتراکات قومی، فرهنگی و مذهبی به عنوان یکی از همسایگان شمالی ایران محسوب می‌گرددکه حدود700 کیلومتر مرز مشترک بایکدیگردارند. هردوکشوردارای ارزش­های مشترک متقابل وبعضی ازعناصرفرهنگی مشترک هستند. آذربایجان بعد ازایران دومین کشور شیعی جهان از لحاظ جمعیت است.عضویت دوکشور در سازمان­های منطقه­ای همچون سازمان کنفرانس اسلامی وسازمان اکو از شاخص­های مهمی است که دوکشور را به نحوی به هم وابسته و پیوسته کرده است.

اما باوجود واقعیت­های جغرافیایی و ژئوپلیتیک مثبت و پیوند دهنده، قرار گرفتن این کشور در منطقه قفقاز و مجاورت با کشورهای دارای قدرت و اثرگذار مانند روسیه و ترکیه و نیز تاثیر پذیری این کشور از استراتژی های قدرت‌های فرامنطقه‌ای از جمله اتحادیه اروپا، رژیم صهیونیستی و ایالات متحده آمریکا به عنوان قدرت جهانی باعث پیدایش رویکردها وسیاستهای خصمانه ازسوی کشورآذربایجان درمقابل جمهوری اسلامی ایران شده است. گسترش پیوندهای این کشور با غرب وتمایل شدید آنان برای درگیرساختن بیشتر منافع ایالات متحده وحضور نظامی این کشور و نیز ناتودر منطقه ومهم­تر از آن تقویت هیجانات واحساسات ناسیونالیستی وضد ایرانی دراین جمهوری اختلاف برسرتعیین رژیم حقوقی دریای خزر- طرح موضوع آذربایجان واحد باشعارآذربایجانی­های جهان، ترس از اسلام شیعه و نفوذ اندیشه­های انقلابی به داخل کشورشان و نیز روابط ایران و ارمنستان ازدیدگاه جمهوری آذربایجان از دیگرسوو روابط جمهوری آذربایجان با ایالات متحده امریکا ورژیم صهیونیستی وفعالیت گسترده این کشور در لائیک نمودن مردم و نیزتلاش برای ایجاد اختلافات وگرایشات قومی و فرهنگی در داخل مرزها ازدیدگاه ج.ا.ایران باعث گردیده غالبا روابط دوکشورسرد و بر مبنای بی اعتمادی باشد.

عدم تبیین استراتژی­های کارآمد و همه جانبه نگر از سوی ج.ا.ایران عملا راه را برای اجرائی نمودن اهداف دیگرکشورها هموارنموده و این کشورها (قدرت­های منطقه­ای وجهانی) با استفاده ازحداکثر زمان ممکن فرصت­ها وبهره­برداری­های لازم راخواهند نمود و این امر را می­توان به عنوان اصلی­ترین عامل در روابط کنونی فی مابین تلقی کرد.

به هرحال وضعیت ژئوپلیتیک این کشور برای تبیین استراتژی‌های جمهوری اسلامی ایران دارای اهمیتی بسیار زیاد است.به عبارتی دیگر استراتژی ژئوپلیتیک، راهبرد و خط مشی اتخاذ شده از سوی یک دولت یا سازمان و ائتلاف بین المللی بر علیه رقبای خود برای رسیدن به اهداف و منافع ملی با استفاده از عوامل جغرافیایی است(حافظ­نیا، 1379: 122).در این تحقیق سعی شده است علاوه برآشکارنمودن فرصت‌ها و چالش‌های مابین جمهوری آذربایجان و جمهوری اسلامی ایران با یک بررسی جامع نگرانه در جهت وضعیت و شرایط ژئوپلیتیک جمهوری آذربایجان به عنوان همسایه شمالی ایران از یک سو و نیز جایگاه منطقه‌ای و جهانی ژئوپلیتیک این کشور در نگرش و تدوین استراتژی‌های منطقه‌ای و جهانی جمهوری اسلامی ایران مورد توجه قرار گیرد.

با توجه به اهمیت جمهوری آذربایجان در جهت ترسیم استراتژی‌های قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای ایران به عنوان متغیر مستقل، جمهوری آذربایجان به عنوان متغیر وابسته و روسیه، اتحادیه اروپا، رژیم صهیونیستی و ایالات متحده آمریکا به عنوان متغیر میانجی بررسی خواهد شد.

1-2 – سوال تحقیق

از دیدگاه ژئوپلیتیک، جمهوری آذربایجان در استراتژی منطقه گرایی ج. ا. ایران از چه جایگاهی برخوردار است؟

1-3- فرضيه‌ها

  • به نظر می­رسد تحولات ژئوپلیتیکی جمهوری آذربایجان می­تواند بر استراتژی منطقه­گرایی جمهوری اسلامی ایران تأثیرگذار باشد.
  • به نظر می­رسد مشترکات دو کشور بر روند تحقق استراتژی منطقه­ای جمهوری اسلامی ایران تأثیر گذار خواهد بود.
  • به نظر می­رسد استراتژی قدرت­های فرامنطقه­ای در جمهوری آذربایجان از موانع اساسی تحقق قدرت منطقه­گرایی جمهوری اسلامی ایران می­باشد.

1-4- اهداف تحقیق

1- تبیین جایگاه ژئوپلیتیک جمهوری آذربایجان در استراتژی منطقه گرایی جمهوری اسلامی ایران

2- تحلیل تاثیر قدرت­های فرامنطقه­ای بر ژئوپلیتیک جمهوری آذربایجان

3- تحلیل علائق ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران در آذربایجان

4- تحلیل موانع تحقق استراتژی قدرت منطقه گرایی جمهوری اسلامی ایران در آذربایجان

5- تحلیل مولفه های اثر گذار بر روابط جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان

  • دلایل انتخاب موضوع تحقیق

1-قرار گرفتن ایران بین دو منطقه مهم انرژی جهان (کاسپین و خلیج فارس) و شرایط ویژه ای که به ایران داده است.

2- حضور قدرت های فرا منطقه ای به ویژه ایالات متحده امریکا و هم پیمانانش جهت تسلط در منطقه قفقاز و جمهوری آذربایجان

1-6- روش تحقیق و مراحل انجام آن

روش تحقیق در این پایان نامه، كيفي می باشد که داده های مورد نیاز از طریق مطالعه کتابخانه ای و مراجعه به پژوهش های انجام گرفته و با بررسی اسناد، مجلات، مقالات، کتاب ها و سایت های علمی توسط فیش برداری گرد آوری گردیده است.

1-7- ضرورت هاي انجام تحقیق

یکی از متغیر های موثر در شکل گیری خط مشی سیاست خارجی کشورها، ویژگی های ژئوپلیتیک آنهاست، به عبارت دیگر سیاست خارجی تا اندازه زیادی متاثر از محدودیت های ژئوپلیتیک است. اگر چه امروزه منافع ملی کشورها مهم ترین معیار برای تصمیم گیری سیاسی است و نباید فراموش کرد که منافع ملی واقع بینانه در ارتباط با ظرفیت اقدام دولت ها تعریف می شود، اما یکی از اساسی ترین عوامل در تعیین توان ملی، ژئوپلیتیک است(اطاعت، 1376: 25) در این میان واقعیت های جغرافیایی محیط پیرامونی و جهانی (ژئوپلیتیک) و نظام بین الملل (روابط بین الملل) به عنوان یکی از مهم­ترین و شاخص­ترین بارزه­های محیط جغرافیایی- سیاسی هر کشوری در امر گزینش استراتژي تاثیر حیاتی دارند.

تعداد صفحه : 112

14700 تومان

پشتیبانی سایت :              serderehi@gmail.com