رسالة دكتري رشتة زبان و ادبیات فارسی: بررسی روایات مجعول و اسرائیلیات در آثار عطّار نیشابوری

متن کامل پایان نامه با فرمت ورد

پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی

واحد علوم و تحقيقات(تهران)

رسالة دكتري رشتة زبان و ادبیات فارسی(ph.D)

  

موضوع:

بررسی روایات مجعول و اسرائیلیات در آثار عطّار نیشابوری

 

استاد راهنما:

دکتر جلیل تجلیل

 

استادان مشاور:

دکتر ناصرالدین شاه‌حسینی

دکتر محمدامیر عبیدی‌نیا

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

فهرست مطالب

 

ـ چكيده 1

فصل اوّل: كلّيات پژوهش… 3

ـ مقدّمه. 4

ـ بيان مسأله. 6

ـ اهمّيت و ضرورت انجام تحقيق.. 7

ـ مرور ادبيات و سوابق پژوهش…. 8

ـ تحقيقات عربي و اسلامي.. 9

ـ مقدّمه‌ي ابن‌‌خلدون. 9

ـ الاسرائيليات في‌التفسير و الحديث… 10

ـ الاسرائيليات و الموضوعات في کتب التفسير. 11

ـ الاسرائيليات و أثرها فى كتب التفسير. 11

ـ پژوهش‌‌هاي فارسي در تفسير و علوم قرآني.. 11

ـ پژوهشي در باب اسرائيليات در تفاسير قرآن. 11

ـ اسرائيليات و تأثير آن بر داستان‌‌هاي انبيا در تفاسير قرآن. 12

ـ پژوهش‌‌هاي ادبي.. 13

ـ اهداف تحقيق.. 14

ـ سؤالات تحقيق.. 14

ـ فرضيه‏هاي تحقيق.. 14

ـ تعريف واژه‏ها و اصطلاحات فنّي و تخصصي (به صورت مفهومي و عملياتي) 15

ـ روش‌شناسي تحقيق.. 15

ـ جامعه‌ي آماري.. 17

ـ محدوديت‌ها 17

 

فصل دوم: شناخت‌نامه‌ي عطّار نيشابوري.. 18

ـ مقدّمه. 19

ـ نگاهي به احوال عطّار از تولّد تا مرگ… 20

ـ آثار عطّار. 23

ـ منطق‌الطير. 24

ـ مصيبت‌نامه. 25

ـ الهي‌نامه. 26

ـ اسرارنامه. 27

ـ مختارنامه. 27

ـ ديوان. 28

ـ تذکرةالاولياء 28

ـ سرچشمه‌ها و مآخذ شعر عطّار. 29

ـ غزّالي و ابوسعيد. 31

ـ عطّار، حكايات، اسرائيليات و روايات مجعول. 31

ـ عطّار و تورات… 34

ـ جايگاه عطّار در فرهنگ و ادب فارسي و جهاني.. 37

ـ سال‌شمار حوادث زندگي و عصرِ عطّار نيشابوري.. 38

 

فصل سوم: درآمدي بر روايات مجعول و اسرائيليات در تفسير و ادب فارسي.. 40

بخش اوّل: علم‌الحديث و روايات مجعول. 41

ـ علوم حديث… 42

ـ مهم‌‌ترين اصل حديث‌شناسي.. 43

ـ عطّار و احاديث موضوع. 44

ـ احاديث موضوع(جعلي) و ضعيف و بازتاب آن‌‌ها در آثار عطّار نيشابوري.. 45

بخش دوم: اسرائيليات و تفسير. 49

ـ تفسير. 50

ـ اقسام تفسير. 52

ـ تفسير به مأثور. 52

ـ علل ضعف و جعل در تفسير مأثور(فهرست‌وار) 53

ـ روش درست در تفسير قرآن کريم. 53

ـ اسرائيليات… 53

ـ انواع اسرائيليات… 55

ـ منابع اصلي اسرائيليات… 55

ـ فرهنگ يهودي.. 56

ـ يهود 56

ـ تلمود 59

ـ فرهنگ مسيحي.. 60

ـ مسيحيت… 60

ـ انجيل.. 61

ـ اهل کتاب… 62

ـ کتب تاريخي و سيره‌نويسي.. 62

ـ خيال‌پردازي و افسانه‌سرايي‌‌هاي مسلمان‌نماهاي اهل کتاب… 63

ـ کيفيت راه‌يابي اسرائيليات در تفسير، حديث و متون اسلامي.. 63

ـ راويان اسرائيليات… 66

ـ معيار سنجش و تشخيص اسرائيليات… 66

ـ هشدارهايي درباره‌ي خطر اسرائيليات و راه‌‌هاي مقابله با آن. 68

بخش سوم: اسرائيليات و ادب فارسي.. 71

ـ مقدّمه. 72

ـ نقش قصص و تلميحات اسلامي در ادب فارسي.. 73

ـ اسرائيليات در تفسير و برداشت‌‌هاي عرفاني و ادبي.. 75

ـ کيفيت راه‌‌يابي اسرائيليات در ادبيات فارسي.. 78

ـ سرچشمه‌هاي روايات مجعول و اسرائيليات در ادبيات فارسي.. 78

 

فصل چهارم: روايات مجعول و اسرائيليات در آثار عطّار نيشابوري.. 82

ـ مقدّمه‌‌اي بر اسلام و قصص قرآني.. 83

بخش اوّل:  روايات مجعول و اسرائيليات در داستان آدم و حوّا(عليهماالسلام) 88

ـ مقدّمه. 89

ـ داستان آدم(ع) در قرآن. 89

ـ آفريده شدن حوّا در قرآن. 90

ـ داستان آدم به روايت کتاب‌هاي مقدّس…. 91

ـ خلاصه‌‌ي داستان آدم(ع) به روايت تورات… 92

ـ آفرينش آدم 92

ـ آفرينش زن. 92

ـ نافرماني انسان. 92

ـ داوري خدا 93

ـ خلاصه‌‌ي داستان آدم(ع) به روايت انجيل برنابا 93

ـ داستان آدم(ع) و حوّا(ع) در قصص اسلامي و تفاسير. 94

ـ حديثِ ابليس…. 95

ـ حديثِ آفريدنِ آدم. 95

ـ حديثِ آدم و حوا 96

ـ فريفتنِ ابليس مَر آدم را 97

ـ تطبيق، مقايسه، بررسي و تحليل داستان آدم(ع) 97

ـ آفرينش حضرت آدم(ع) و نخستين مخلوق.. 97

ـ آفرينش حوّا(ع) 100

ـ لغزش و خطاي آدم و حوّا و بيرون شدن آن‌‌ها از بهشت… 101

ـ توبه‌ي آدم و مشهورترين اسرائيليات پيرامون آن. 102

ـ بازتاب اسرائيليات داستان آدم(ع) در آثار عطّار نيشابوري.. 103

ـ خلقت آدم و … 103

ـ خلقت حوا و موارد پيرامون آن. 104

ـ حکايت بچه‌ي ابليس با آدم و حوّا 105

ـ توبه‌ي آدم 108

ـ گندم (نام درخت ممنوعه) 109

ـ تحلیل نهایی.. 110

بخش دوم:  روايات مجعول و اسرائيليات در داستان ادريس(ع) 111

ـ ادريس(ع) در قرآن. 112

ـ ادريس(ع) در کتب مقدّس…. 112

ـ ادريس در تفاسير و تحليل‌‌ها 113

ـ انعکاس داستان ادريس در آثار عطّار نيشابوري.. 115

ـ تحليل نهايي.. 117

بخش سوم:  روايات مجعول و اسرائيليات در داستان داود(ع) 118

ـ داود(ع) در قرآن. 119

ـ داود(ع) در کتب مقدّس…. 120

ـ داستان زن اوريا و داود در تفسيرها و تحليل‌‌ها 121

ـ بازتاب اسرائيليات داود(ع) در آثار عطّار نيشابوري.. 123

ـ تحليل نهايي.. 126

بخش چهارم:  روايات مجعول و اسرائيليات در داستان سليمان(ع) و ملکه‌‌ي سبا 127

ـ سليمان(ع) در قرآن. 128

ـ بحث اوّل: داستان انگشتري سليمان و اهميت انگشتري و ربودن آن توسط ديو. 128

ـ اشاره‌‌ي قرآن در داستان انگشتري سليمان. 128

ـ تورات و داستان روي برگرداندن سليمان از خدا و دشمني يربعام 128

ـ داستان انگشتري سليمان در تفاسير. 129

ـ تحليل و نقد روايت‌‌ها 130

ـ تجلّيات اسرائيليات پيرامون داستان سليمان در آثار عطّار نيشابوري.. 132

ـ سليمان و ديو. 132

ـ گفتگوي سليمان و مورچگان. 135

ـ عصا و سليمان. 135

ـ حکايت سليمان با مور عاشق.. 136

ـ حکايت سليمان و شادروانش… 137

ـ سليمان و زنبيل‌بافي.. 138

ـ حکايت بلقيا و عفّان. 138

ـ داستان عزرائيل و مرگ سليمان. 140

ـ حکايت عزرائيل و سليمان(ع) و آن مرد 141

ـ بحث دوم: اسرائيليات پيرامون قصّه‌‌ي بلقيس و سليمان(ع) 146

ـ موضوع بلقيس و سليمان در قرآن. 146

ـ بلقيس و سليمان در کتب مقدّس… 147

ـ خرافات و اسرائيليات سليمان و بلقيس در تفاسير. 148

ـ تحليل اسرائيليات سليمان و بلقيس… 148

ـ بازتاب سليمان و بلقيس در ادب فارسي.. 150

ـ نکته‌ي مهم در اسرائيليات بلقيس و سليمان. 152

بخش پنجم:  روايات مجعول و اسرائيليات در داستان موسي(ع) 154

ـ موسي در قرآن. 155

ـ موسي در كتب مقدّس…. 155

ـ داستان موسي(ع) و طلب رؤيت و تجلّي خدا 156

ـ تفسير‌‌ها در روايت تجلي خدا بر كوه و بيهوشي موسي.. 156

ـ تجلّي در آثار عطّار. 157

ـ اسرائيليات در شكستن الواح و عصبانيت حضرت موسي(ع) 158

ـ روايت تورات… 159

ـ روايت قصص‌الانبياء نيشابوري.. 159

ـ روايت كشف‌الاسرار ميبدي.. 160

ـ روايت مجعول «موسي و كرم و سنگ» 160

ـ تحليل نهايي.. 161

بخش ششم:  روايات مجعول و اسرائيليات در داستان نوح(ع) 163

ـ نوح در قرآن. 164

ـ نوح و کشتي نوح در کتاب مقدّس…. 164

ـ خلاصه‌‌ي داستان نوح در قاموس کتاب مقدّس…. 165

ـ کشتي نوح و طوفان در «تفسير طبري» و «الدرّ المنثور» سيوطي.. 166

ـ تحليل اسرائيليات کشتي نوح.. 167

ـ طوفان و کشتي نوح در آثار عطّار نيشابوري.. 168

ـ نوح و گريه‌ها ‌‌و نوحه‌هايش…. 169

ـ حكايت دستور خدا بر كوزه شكستن كوزه‌‌گر. 170

ـ تحليل نهايي.. 171

بخش هفتم:  روايات مجعول و اسرائيليات در داستان هاروت و ماروت.. 172

ـ هاروت و ماروت در قرآن. 173

ـ هاروت و ماروت در كتاب مقدّس…. 174

ـ هاروت و ماروت در تفاسير. 174

ـ تحليل مختصر داستان. 175

ـ بازتاب هاروت و ماروت در آثار عطّار نيشابوري.. 176

ـ تحليل نهايي.. 180

بخش هشتم:  روايات مجعول و اسرائيليات و دفاعيه‌هاي عطّار از ابليس… 181

ـ ابليس در لغت، قرآن و متون مقدّس…. 182

ـ ابليس، عنصري مشابه در متون گاهان زرتشتي و عرفان ايراني.. 183

ـ تفسير صوفيانه. 184

ـ پيشينه‌ي ادب صوفيه درباره‌ي ابليس…. 185

ـ دفاعيه‌هاي عطّار از ابليس…. 187

ـ حكايت ابليس…. 193

ـ تناقض در برخورد عطّار با شيطان. 195

ـ تحليل نهايي.. 196

بخش نهم:  روايات مجعول و اسرائيليات پيرامون آفرينش و حقيقت محمّديّه در آثار عطّار. 198

ـ حقيقت محمد(ص) در قرآن. 199

ـ حقيقت محمّديّه در انجيل و تفاسير. 199

ـ حقيقت محمّديه در متون صوفّيه. 201

ـ حقيقت محمّديه در مقايسه‌‌ي بهمن، لوگوس و کلمه از متون مقدّس…. 204

ـ صوفيه و تأويل‌ها 205

ـ حقيقت محمّديه در آثار عطّار نيشابوري.. 206

ـ تحليل نهايي.. 209

 

فصل پنجم: يافته‌ها، نتايج و پيشنهادها 211

ـ يافته‌ها 212

ـ نتايج.. 217

ـ پيشنهادها 220

ـ کشف‌الآيات… 221

ـ کشف‌الاحاديث… 222

ـ کشف‌الابيات… 223

ـ نام‌نامه. 224

ـ منابع و مآخذ. 225

ـ کتاب‌ها 225

ـ مقاله‌ها 233

Abstract 235

 

 

ـ چكيده

عطّار نيشابوري، بزرگ‌ترين شاعر و نويسنده‌‌ي عارف قرن ششم و اوايل قرن هفتم است که با زبان گيرا و گسترده و قدرت بيان و خامه‌‌ي توانايش، توانسته است در تاريخ زبان و ادب فارسي، شخصيّتي دوران‌ساز و تأثيرگذار در تحوّلات ادبي باشد.

آثار عطّار نيشابوري، تاکنون هدف رويکردهاي مختلف پژوهشي قرار گرفته است. در پژوهش حاضر، تلاش شده از منظري ديگر بر آفرينش‌‌هاي ادبي و فکري آثار عطّار توجه کرده و جلوه‌‌هاي روايات مجعول و اسرائيليات در آن‌‌ها باز نموده شود.

يكي از ويژگي‌‌هاي مهمّ آثار عطّار، ورود روايات جعلي و اسرائيليات است كه به تدريج از اوايل اسلام در بسياري احاديث، قصص و روايات و تفاسير نفوذ کرده و در آثار بزرگ تفسيري و ادبي قبل از عطّار نيشابوري وجود داشته و او هم چون بسياري از صوفيه، از آن‌‌ها تأثير پذيرفته و در آثار خود، بهره برده است.

روايات مجعول به مجموعه‌‌ي اخبار و روايت‌‌هايي اطلاق مي‌‌گردد که در قرآن و فرهنگ اسلامي اصالت ندارند و از طريق قصّاصان و جاعلان حديث و خبر، از همان قرون اوّليه‌ي اسلامي وارد تفسير و فرهنگ و ادبيات اسلامي شده و حقيقت‌‌هاي قرآني به ويژه قصص و روايات اسلامي را با ابهام روبرو ساخته‌‌اند و خواسته و ناخواسته و به شيوه‌‌هاي گوناگون توسط بزرگان فرهنگ و ادبيات اسلامي و ايراني پذيرفته و در آثارشان به فراواني وجود دارد.

هدف كلي اين پژوهش، بازشناخت و بررسي روايات مجعول و اسرائيليات به عنوان انديشه‌‌هاي غيراسلامي به طور عام و ميزان اثرپذيري آثار عطّار به طور خاص و در نهايت آگاهي يافتن نسل امروز از آن‌‌ها و جلوگيري از خلط انديشه‌‌هاي ديني و غير ديني مي‌باشد.

در اين پژوهش جهت بازشناسي و استخراج اين تأثيرات اسرائيليات و روايات مجعول، به کليه‌‌ي آثار عطّار توجه شده تا تحقيق از جامعيّت برخوردار بوده باشد.

يافته‌‌هاي پژوهش نشان مي‌‌دهد که ورود مباحث و روايات غيرضروري و مجعولات به شعر شاعراني چون عطّار دلايلي داشته است: شاعران دستخوش احساسات شاعرانه بوده و هر چه به ذهن فعال آن‌‌ها رسوخ کرده در زبان شعر آورده‌‌اند. ديگر آن‌که، برداشت‌‌هايي که از تفاسير و تعبيرات ايمان داشته پذيرفته‌اند و ناآگاهانه از منابع ضعيف استفاده کرده و صرف نظر از نوع منبع و گاه بدون توجّه به اصالت حکايت و داستان، جهت تعليم و تفسير آموزه‌‌هاي عرفاني از هر موضوعي سود جسته‌‌اند.

روش پژوهشي در اين طرح در اساس مطالعه‌ي کتابخانه‌‌اي مي‌باشد، امّا به لحاظ ماهيّت و روش در شمار تحقيقات توصيفي ـ تحليلي قرار مي‌‌گيرد.

 

کليد واژه‌ها: عطّار، روايات مجعول، اسرائيليات و قصص

  

ـ مقدّمه

انديشه‌‌ي اسلامي در طول تاريخ خود دستخوش دگرگوني، اختلاف نظرها و سليقه‌‌ها و تعبيرها و تفسيرهاي گوناگون بوده و هست و تعبيرها و تفسيرها چون از ذهنيّات و انديشه‌‌هاي انساني سرچشمه گرفته، به طور طبيعي اختلاف‌‌ها و تفاوت‌‌ها در آن زياد بوده و هست و اين يكي از علل دخيل انديشه‌‌هاي گوناگون در تفسير انديشه‌‌هاي اسلامي بوده است.

از طرف ديگر، هميشه ورود انديشه‌‌هاي گوناگون مذكور در راستاي اصلاح و به عنوان ديدگاه مثبت نبوده بلكه همين اصالت و اساس انديشه‌‌ي اسلامي بوده كه از آغاز تولّد و حكومت نبوي در مدينه، تزلزل در كاخ كسري و روم و دشمنان دور و نزديك انداخت. بنابراين از همان آغاز تا امروز دشمنان دين اسلام به تدريج و به شيوه‌‌هاي مختلف و گاه در جامه‌‌هاي رنگارنگ در برابر انديشه و تفكر اسلامي موضع‌‌گيري كرده و گاه بهترين راه را نفوذ در انديشه‌‌ها، تفسير و تأويل قرآن دانسته و در دوره‌‌هاي مختلف به تناسب نفوذ كرده‌‌اند و يكي از مهمّ‌‌ترين شيوه‌‌هاي رايج از دوره‌‌هاي اوليه‌‌ي اسلامي ورود اسرائيليات، تحريف و جعل حديث و قصص قرآني انديشه‌‌هاي وارداتي، فرهنگ يهودي و مسيحي و اساطير و خرافات بوده است.

خاستگاه برخي از قصّه‌‌ها و روايات مجعول يا ريشه در کتاب‌‌هاي يهود و مسيحيت، به ويژه عهدين دارد يا ردّ پاي آن‌‌ها را صرفاً مي‌‌توان در اوهام و خرافات رايج در بين اقوام و ملل پيشين جستجو کرد.»‌[1]

آن گاه که ردّ پاي تفکر يهودي در داستان‌‌هاست مي‌‌توان گفت: اسرائيليات همان «انديشه‌‌هاي وارداتي يهود در تفسير قرآن کريم است.»[2]

ناگفته پيداست يكي از مهمّ‌‌ترين دغدغه‌‌هاي انديشگي و فكري شاعران بزرگ و عارفان ايراني، موضوع دين، قرآن، حديث و مفاهيم پيرامون آن است. آن‌‌ها در دوره‌‌هاي مختلف بر اساس استعدادهاي خويش از هر روشي كه توانسته‌‌اند در راه ترويج دينداري و يكتاپرستي بهره برده و در تفهيم چنين مفاهيمي به مخاطبان عصر خود و فراعصر خويش، از هيچ تلاشي فروگذار نكرده‌‌اند.

اين موضوع تفاسير در آثار بزرگ تفسيري و ادبي قبل از عطّار نيشابوري وجود داشته و در اين راستا گاهي براي تفهيم و تعليم آموزه‌هاي عرفاني، ديني، حکمي و اخلاقي، خواسته و ناخواسته از روايات مجعول در آثار خود استفاده کرده‌ و در آثار خود، بهره برده‌اند و در آثار عطّار به مراتب ديده مي‌شود.

ترديدي نيست که مهمّ‌‌ترين نکته در تحقيقات موضوعي، آن است که محقّق دغدغه‌‌ي آن موضوع و درگيري ذهني با آن داشته باشد. از همان هفته‌‌هاي اول مهرماه 1377 که تدريس متون تفسيري به اين جانب، واگذار گرديد؛ بر اساس مطالعات و تحقيق‌‌هاي تفسيري پيشين خويش در قرآن و حديث، دغدغه‌‌هاي پژوهش بررسي و بازشناخت روايت‌‌هاي نادرست تفسيري به خصوص در ادبيات را داشته و دارم و پيوسته از خداي متعال توفيق در اين راه را خواستار بوده و هستم.

تازگي و گستردگي موضوع، انتخاب آثار عطّار نيشابوري به علت پيشتازي و نقش و جايگاه بزرگ وي در تاريخ تحوّل ادب فارسي دوره‌‌ي خود و پس از خويش، علاقمندي خاص به انديشه‌‌ها و آثارش و در نهايت توصيه و تأييد استادان ارجمند راهنما و مشاور، نگارنده را بر آن داشت تا رساله‌‌ي دکتري خويش را به اين موضوع اختصاص دهم.

روش اصلي نگارنده در اين پژوهش، مقايسه‌‌ي بين مفاهيم و متون کتاب‌‌هاي مقدّس و اساطيري و قرآن و حديث است تا اسرائيليات و روايات مجعول متمايز گردد. از ديرباز روش مقايسه‌‌اي و تقابل در تحقيقات علوم انساني به ويژه ادبي و ديني پذيرفتني بوده و اين روش در مطالعات قرآني و علوم ديني هنوز رواج دارد و حتي در جوامع غربي در حالت مقايسه و تطبيق مضامين و مفاهيم قرآني با آنچه در تورات و انجيل وجود دارد، مناسب مي‌دانند.[3]

مي‌‌دانيم كه ميراث ادبي دوره‌‌ي عطّار و قبل از او، بزرگ‌‌ترين سرمايه‌‌هاي فكري و ادبي وي را تشكيل مي‌‌دهد و بر همين اساس سعي شده گاه در اين پژوهش، از نمونه‌‌هاي بكارگيري روايات مجعول و اسرائيليات در آثار آن دوره (چون خاقاني، نظامي، ميبدي، سنايي و…) و حتي پس از عطّار (مانند مولوي و حافظ و…) استفاده شود؛ تا هم به سنّت ادبي قبل از عطّار توجه كرده و هم نقش وي در بازسازي، باز‌‌آفريني و نوآوري‌‌ها و تأثير بر آثار پس از خود در اين موضوعات تا حدّي مشخص شود. ناگفته نماند هرچند كه روايت‌‌هاي مجعول و نادرست تفسيري با مضمون ديني در آثار عطّار ديده و در اين پژوهش بررسي و بازشناسي مي‌‌شود، امّا شيوايي، جذابيّت و حسن تعليل سروده‌‌ها چنان اوج مي‌‌گيرد كه استادان متشرّع و متديّن چون فروزانفر و… در مقابل اين عظمت بيان او را مي‌‌ستايند و تعليل‌‌هاي ادبي و تفسيري‌‌اش را مذموم نمي‌‌شمارند. (در بخش «دفاعيه‌‌هاي عطّار از ابليس» به اين موضوع اشاره شده است.)

بنابراين ديباي آراسته‌‌ي ادبي، نقش دوران‌‌سازي، جايگاه سخن‌‌داني و از همه مهمّ‌‌تر شخصيّت پاك، مستقل و بي‌‌رياي عطّار و در نهايت صداي بال سيمرغ انديشه و زبانش پيوسته در اين پژوهش طنين‌انداز بوده و براي هميشه جاويدان خواهد بود.

دوست دارم در اين‌‌جا به حقيقتي اعتراف کنم؛ هرچند بحثي را تمام و يا خلاصه‌‌وار بسته‌‌ام اين چند عبارت زنده‌‌ياد استاد فروزانفر را حسب حال خويش دانسته و مي‌‌دانم: «در همه‌‌ي اين احوال با آن که به قدر وسع کوشيده و به فراخور توان خويش رنجي برده، عرق شرم و انفعال بر چهره مي‌‌افشاند و ديده از فرط آزرم فراز مي‌‌دارد چه مي‌‌داند که قدم در ورطه‌‌يي هول‌انگيز نهاده و دست در کاري خطير زده است.»[4]

 

1 پژوهشی در باب اسرائیلیات، ص 12

2 همان، ص 17

[3] افضل‌الرحمان در کتاب «مضامین اصلی قرآن» با روش «ونزبرو» موافقت می‌کند و می‌‌گوید: «من بجِّد معتقدم که این نوع پژو هش قرآنی [یعنی تطبیق و مقایسه با یهودیت و یا مسیحیت] می‌تواند بی‌اندازه سودمند باشد هر چند مجبور باشیم به نزد گایگر و هیرشفلد بازگردیم تا به درستی دریابیم که فایده‌ي این روش وقتی به طور مناسبی به کار گرفته می شود چقدر است.»

Fazlur Rahman –Major Thomes of the Quran Chicago: Bibliotheca Islamica -7980 IP. xiv

به نقل از: زبان قرآن، تفسیر قرآن، ترجمه‌ي مرتضی کریمی‌نیا 1391، مجموعه مقالات قرآن‌پژوهشی غربیان، انتشارات هرمس.

[4] شرح احوال و نقد و تحلیل آثار عطّار نیشابوری، فروزانفر، ص 12

***ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل و با فرمت ورد موجود است***

متن کامل را می توانید دانلود نمائید

چون فقط تکه هایی از متن پایان نامه در این صفحه درج شده (به طور نمونه)

ولی در فایل دانلودی متن کامل پایان نامه

 با فرمت ورد word که قابل ویرایش و کپی کردن می باشند

موجود است

تعداد صفحه : 237

14700 تومان

 

 

پشتیبانی سایت :              serderehi@gmail.com