دانلود پایان نامه رشته علوم اجتماعی : بررسي رابطه بین استفاده از شبكه‌هاي اجتماعي و گرایش ديني (مورد پژوهي: دانشجويان دانشکده هنر های زیبا دانشگاه تهران)

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : علوم اجتماعی

عنوان : بررسي رابطه بین استفاده از شبكه‌هاي اجتماعي و  گرایش ديني (مورد پژوهي: دانشجويان دانشکده هنر های زیبا دانشگاه تهران)

دانشگاه سوره
دانشكده فرهنگ و ارتباطات

پايان‌نامه برای دریافت درجه كارشناسي ارشد(M.A)

عنوان پايان‌نامه:

بررسي رابطه بین استفاده از شبكه‌هاي اجتماعي و  گرایش ديني

(مورد پژوهي: دانشجويان دانشکده هنر های زیبا دانشگاه تهران)

استاد راهنما :

دکتر محمد رضا رسولی

استاد مشاور :

دكتر اميد علي مسعودي

 

شهریور 1392

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

 

پژوهش حاضر بررسی رابطه بین استفاده از شبكه‌هاي اجتماعي و  گرایش  ديني كاربران عضو شبکه های اجتماعی را با استفاده از روش پيمايشي مورد مطالعه قرار داده است. اين پژوهش در دانشکده هنر های زیبا دانشگاه تهران و در بين دانشجويان رشته­ها و دوره­های مختلف تحصيلی این دانشکده انجام گرفته است.

تحليل يافته‌هاي اين مطالعه كه گرایش ديني كاربران در در پنج حيطه‌ي احساس، باور و اعتقاد،انجام مناسک، پايبندي به ارزش‌ها و اعتقادات ديني مورد بررسي و ارزيابي قرار مي‌دهد نشان از آن دارد که شبکه های اجتماعی به عنوان اساسی ترین رغیب رسانه های سنتی نقش مهمی در زندگی امروز ایفا می نمایند و بیش از هر رسانه سنتی برای خود جا باز کرده اند.

به نظر می­رسد پذيرش زندگی و حضور در اين شبکه­ها اجتناب ناپذير است اما با برنامه ریزی نهاد های تصمیم گیر و  آسيب شناسی جامع و استفاده از همه­ی ظرفيت­های ارتباطی می­توان از آن به عنوان يک فرصت و بستر مناسب در جهت تقويت و نشر ارزش های دینی و مذهبی بهره جست.

 

 

 

كليد واژه‌ها: اينترنت؛ شبكه‌هاي اجتماعي؛ فيس‌بوك؛ دین؛ گرایش ديني

فهرست مطالب

­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­__________________________________________________

 

 

– فصل اول: كليات تحقيق

مقدمه   ……………………………………………………………………………………………………………….  06

1-1) بيان مسأله   ………………………………………………………………………………………………   13

2-1)  اهميت و ضرورت انجام پژوهش   ……………………………………………………………. ………  .16

3-1) اهداف پژوهش   ………………………………………………………………………………………..   20

1-4) سؤالات پژوهش   ………………………………………………………………………………………   21

5-1) فرضيه‌هاي پژوهش   …………………………………………………………………………………  .. 23

6-1) كاربران پژوهش   ………………………………………………………………………………………. 23

7-1) محدوديت‌هاي پژوهش   ……………………………………………………………………………. .. .. 24

– فصل دوم: ادبيات و مباني نظري تحقيق

مقدمه   …………………………………………………………………………………………………………….  25

1-2) پیشینه تحقیق   ……………………………………………………………………………………… …. 26

2-2) مفاهيم نظري   ……………………………………………………………………………………….. .  28

3-2) مباني نظري   ………………………………………………………………………………………….   63

4-2) چارچوب نظري   …………………………………………………………………………………….. .. 98

– فصل سوم: روش اجراي تحقيق

مقدمه   ……………………………………………………………………………………………………………  126

1-3) روش پيمايشي و كاربرد آن   ………………………………………………………………………….   128

2-3) جامعه آماري و واحد تحلیل   ………………………………………………………………………….   129

3-3) روش نمونه‌گیری و حجم نمونه   ………………………………………………………………………   132

4-3) اعتبار و پایایی تحقیق   ……………………………………………………………………………….   133

5-3) روش و ابزار گردآوری اطلاعات   …………………………………………………………………….. 134

6-3) روش تجزیه و تحلیل اطلاعات   …………………………………………………………….. ……….  135

7-3) ضريب اطمينان در پژوهش   …………………………………………………………………. ……..  135

8-3) تعریف نظري و عملي مفاهیم و مقوم‌های تحقیق   ………………………………… ………………….  135

– فصل چهارم: يافته‌هاي تحقيق

1-4) جداول و تحليل توصیفی داده‌ها   …………………………………………………………. ………….. 136

2-4) جداول و تحليل آزمون سؤالات تحقيق   ……………………………………………….. ……………..  151

– فصل پنجم: نتیجه‌گیری و پیشنهادها

مقدمه   ………………………………………………………………………………………………………….   209

1-5) نتایج حاصل از یافته‌های تحقیق   ………………………………………………………… …………… 210

2-5) پیشنهادات   ………………………………………………………………………………………… ..  212

3-5) پیشنهادات کاربردی  …………………………………………………………………..                         216

4-5) پیشنهادات  برای مطالعات بعدی…………………………………………………………………. .             219    

-1مقدمه:

انسان ها در حالی به قرن بیست و یکم گام نهاده اند که ارتباطات جهان را تسخیر کرده و کتاب، رایو، فیلم و ماهواره و اینترنت به گونه ای احوال آنها را به همدیگر پیوند داده است که برای زیستن به دنبال شیوه ها و ابزار های جدید هستند.

یکی از دستاورد های عصر ارتباطات آگاهی یافتن مردم از باور های دینی و گرایش های دینی دیگران است که با از میان رفتن سد ها و فاصله ها بیشاز هر زمان دیگری با ادیان و مذاهب دیگر آشنا هستند. (توفیقی ، حسین: 1390)

بشر امروزی به ویژه نسل جوان به مدد رسانه های نوین ارتباطی، شیوه های متفاوتی را جهت حفظ رابطه ی خود با دوستان و آشنایان، برقراری رابطه های جدید و انتشار افکار تجربه می کند.آدمی قدرت این ابزار های ارتباطی را به منظور تامین نیاز های ارتباطی خود به خدمت گرفته است.

سایت های شبکه ی اجتماعی، از جمله رسانه های نوینی هستند که بستر مناسبی برای حفظ روابط آفلاین، ایجاد روابط آنلاین و بسط دادن این روابط به زندگی واقعی فراهم کرده اند.

نتایج تحقیقات نشان داده است که سبک ها و رفتار های ارتباطی کاربران سایت های شبکه اجتماعی از فرهنگ ها و ملل مختلف، به دلیل نگرش ها و ارزش های فرهنگی متفاوت فرق دارد. به عبارت دیگر افراد تحت تاثیر فرهنگ های حاکم در جامعه در جامعه ی خود دست به رفتار های ارتباطی در شبکه های اجتماعی آنلاین می زنند.

تكنولوژي‌هاي نوين ارتباطي که به واقعیت انکارناپذیر زندگی بشر امروز تبدیل شده است دنیای نوینی را رقم زده که فضای مجازی و شبکه های اجتماعی از مصداق مهم آن هستند.تکنولوژی های امروز که در عرصه های مختلف نمود خود را به نمایش گذاشته ابعاد مختلف زندگی انسان را در عرصه های دینی ، اجتماعی ، سیاسی و فرهنگی و … تحت تاثیر قرار داده است.

اصولا فناوری همواره زندگی انسان ها را تحت تاثیر قرار داده و بهره برداری از آن هم موجب سادگی امور و در ابعاد گسترده آن  استفاده موجبا شکل گیری ابعاد پیچیده اجتماعی و فرهنگی می شود.

اختراع خط، تكنولوژي چاپ، تلگراف، تلفن و تكنولوژي كامپيوتر را مي‌توان در همين راستا ارزيابي كرد؛ چرا كه هر‌يك به نوبه خود با تغييراتي كه به‌همراه آوردند، باعث دگرگوني در زندگي بشر شدند. رسانه‌هاي نوين اطلاعاتی و در رأس آن اينترنت ، موجب نوسازي فرآيندهاي اجتماعی است . اين تکنولوژي تمام جنبه‌هاي زندگی مردم را تحت الشعاع قرارداده است. (جهانگرد، 1384: 3)

هرچند که انسان‌ها به طور معمول در مقابل هر گونه تغییری مقاومت می‌کنند ولی باید این مهم را پذیرفت که مواجهه با این تغییرات گریزناپذیر است و این مقاومت‌ها نیز شکسته‌خواهد شد و به همین علت باید همواره خود را برای این تغییرات که به سرعت و شتابان نیز صورت می‌پذیرد، آماده کرده و با یک شناخت خوب نسبت به میزان تأثیر هر یک از این تغییرات، اثرات سوء آن را به حداقل ممکن برسانیم. ُ

با رشد شتابان تكنولوژي‌هاي ارتباطات و اطلاعات، به ويژه اينترنت و انتقال پرشتاب فعاليت‌ها به زندگي فردي و جمعي انسان؛ فضاهاي سايبر و محيط‌هاي مجازي، اهميتي روزافزون يافته و مجازي شدن را به نيروي محرك تغيير محيط زندگي انسان و از آن مهم‌تر به عامل اصلي تغيير الگوهاي فكري و رفتاري و به معنايي دقيق‌تر “وجود انسان” تبديل كرده‌است. ( اوحدي، 1380: 9 )

همان‌طور كه جامعه شناس انگلیسی، آنتوني گيدنز[1]  ( 1999 ) ياد‌آور مي‌شود، هرچه اين تغييرات نه‌تنها ” در بيرون از اينجا ” اتفاق مي‌افتد بلكه ” در اينجا نيز اتفاق مي‌افتد – در خانه‌هايمان و درون سرهاي ما -، و در اينكه ما چگونه دنيا و جايي كه در آن هستيم، مي‌بينيم. بنابراين، ما همه مسؤوليم تا در مورد تجربياتمان از اين تغييرات فرهنگي بيانديشيم و بحث كنيم. واقعيت اين است كه نمي‌توان نسبت به اين تغييرات بي‌تفاوت بود. بنابراين مهم است كه بدانيم كه چگونه اين تغييرات مي‌تواند تعاملات انساني هر روزه‌ي ما را تحت تأثير قرار دهد. مهم‌تر اينكه براي تمام كساني‌ كه وارد دنياي كار مي‌شوند لازم است تا نظرات خردمندآن‌هاي راجع به اينترنت داشته باشند.

( تربتي،1389:12)

کشورهای جهان سوم و در حال توسعه مثل ایران نیز در مسیر رشد تکنولوژیک خود همواره تحت تاثیر این شرایط بودند. از زمان حکومت قاجار و شکست ایران در مقابل قشون روس نیز بکارگیری از فناوری ها در عرصه های مختلف به مقوله اساسی در تحولات سیاسی و اجتماعی جامعه ایرانی تبدیل شد.

رشد روزافزون سواد و افزایش مهاجرت های ایرانیان به کشور های اقلیم فرنگ زمینه و بستر روزافزون استفاده از فناوری های جدید و همچنین درک دستاوردهای ان سامان در زمینه استفاده از قانون و زندگی و سیاسی و اجتماعی مردم اروپا در بلند مدت، منجر به تغيير ذائقه‌ي ارتباطي عموم جامعه می‌شود.

انديشمندان و صاحب نظران علوم اجتماعي و ارتباطات بر اين باورند كه تركيب و همگرايي، فن‌آوري‌هاي ارتباطاتي و تجديد ساختار نظام سرمايه‌داري در دهه‌هاي اخير، سبب گشايش مرحله‌ي تازه‌اي در تاريخ جوامع بشري شده‌است. مرحله‌اي كه با اصطلاحاتي نظير جامعه فراصنعتي[2]، جامعه شبكه‌اي[3]، جامعه اطلاعاتي[4]، جامعه پست‌مدرن[5]، جامعه مجازي[6]  و امثالهم توصيف و تبيين شده است. “ويژگي‌هاي اين جامعه نو را مي‌توان پديده‌هايي از جمله اقتصاد اطلاعاتي جهاني، هندسه متغير شبكه‌اي، فرهنگ مجاز واقعي، توسعه حيرت انگيز فناوري‌هاي ديجيتال، خدمات پيوسته و نيز فشردگي زمان و مكان، برشمرد”     ( كاستلز، 1380: 15 )

در سال‌های اخير “شبکه‌های اجتماعی مجازی” با سرعتی بينظير گسترش يافته‌اند. پايگاه‌های مجازی مای اسپیس فیس بوک[7] ،  فیس بوک[8]  ، فایو های[9] ، فرندستر[10] ، یوتیوب[11] ، فیلکر[12] ، اورکات[13]  و تویتر[14] مشهورترين اين شبکه‌ها هستند که فضايی جذاب را برای ارتباط شبکه‌ای در فضای مجازی ميان کاربران اينترنت و عمدتاً از نسل جوان، فراهم آورده و در مدت زمانی کوتاه به سرعت رشد کرده‌اند. به عنوان مثال FaceBook با توجه به اعلام خبرگزاری ایسنا تا سپتامبر سال 2012 بيش از یک میلیاردکاربر فعال دارد.(ایسنا،  09/09/1391)

شبکه‌های اجتماعی گرچه به نظر می پاید از ابزارهای ساده برای نوشتن و به اشتراک گذاری اطلاعات بهره می برند ولی از چنان جذابیت و تاثیرگذاری در دنیای مدرن برخوردار هستند که میلیون ها نفر هر هفته و هر ماه به برای استفاده از این جذابیت ها و خدمات متقابل به عضویت آنها در می آیند.

بي‌شك شبكه‌ي اجتماعي فيس‌بوك را مي‌توان مهمترین شبكه‌هاي اجتماعي دانست که بیش از سایر شبکه ها در خدمت کابران اینترنتی قرار گرفته است . این شبکه چنان تاثیر عمیقی برای کاربران بجا گذاشته است که حضور در آن به به نوعی کلا و وجاهت اجتماعی در بین نخبگان و همچنین عامه مردم تبدیل شده است و يكي از راه‌هاي برقراري ارتباط با دوستان، همكاران و آشنايان مي‌باشد.

با نفوذ بيشتر اين شبكه در بين ايرانيان هر چند در ابتدا با تقويت ابعاد عاطفي و احساسي بيان شده بود، اما از طريق و نوع رويه خود شبكه‌ي فيس‌بوك مي‌توان حدس زد كه تغييراتي در اين رويه انجام‌گرفته و خواهدگرفت. شركت فيس‌بوك با ورود كاربران ايراني، افغاني و تاجيكي تصميم به اضافه كردن زبان فارسي به جمع زبآن‌هاي اين سايت گرفت، هر چند كه هنوز در جمع كاربران فارسي‌زبان كمتر استفاده مي‌‌گردد(مزینانی، کاظم 1389 دانشگاه سوره).

يكي از مهم‌ترين ابعاد زندگي انسان كه از اين پديده تأثيرات عميقي را پذيرا خواهد شد، بعد دینی و گرایش دینی است. دین[15] يكي از مهم‌ترين مسائل جوامع مي‌باشد. بي‌گمان مي‌توان گفت كه دین از نيازهاي رواني انسان و پيش‌نياز هر گونه زندگي جمعي است.

از سوي ديگر امروزه جنبه‌هاي گوناگون مسأله‌ي دین از سوي متفكران و نظريه‌پردازان اجتماعي مورد توجه قرار گرفته است. شرايط كنوني ارتباطات جهاني، توسعه و رشد تكنولوژي‌هاي مختلف، رويارويي مداوم فرهنگي و … سبب شده است كه مسأله‌ي هويت در ابعاد مختلف به موضوعي كانوني در بررسي‌هاي اجتماعي تبديل شود. انقلاب اطلاعات و گسترش روز افزون تکنولوژی های ارتباطاتي نظیر شبکه های ماهوارهای و اینترنتی تاثيرات بسیاری  بر شئون اجتماعی،فرهنگی ،سیاسی و اقتصادی در جوامع جدید گذاشته است به نحوي كه بسياري از انديشمندان همچون امانوئل كاستلز و يا فرانك وبستر از پديده اي به نام جامعه شبكه اي در دوره معاصر ياد كردند.

در این میان، شبكه‎‎‌هاي اجتماعي مجازي كه نسل جديدي از وب سايت‌هاي اينترنتي هستند،كاربران اينترنتي را حول محور مشتركي به صورت مجازي  گرد هم جمع كرد و جوامع آنلاين را تشكيل داد.

شبكه‎‎هاي اجتماعي زيادي با موضوعاتي از قبيل انگيزه‎‎هاي حرفه‎اي و شغلي، دوست­يابي، علايق مشترك در حوزه‎‎هاي مختلف (سينما، ورزش، موسيقي)، زبان مشترك، مليت مشترك، دين مشترك و غيره در فضاي مجازي فعال هستند و هر كدام ميليون‏‎ها كاربر اينترنتي را جذب كرده اند. آمار‎هاي مربوط به رفتار كاربران اينترنتي نشان مي دهد، گرايش به سايت ‎هاي شبكه اجتماعي در سراسر دنيا همچنان رو به رشد است و اين سايت‌‎ها در آينده فضاي مجازي و حتي فضاي بيرون از نت نقش بيشتري خواهندداشت.

اما آنچه باعث شده است، چنین موضوعی در این مجال بررسی شود،آن است که این شبكه‎‎هاي اجتماعي در سال­‎هاي اخير در زندگي آنلاين و آفلاين كاربران اينترنتي آن‎چنان تأثيرگذار بوده‌اند كه شكل‌‎هاي ارتباطات اجتماعي نيز از اين رسانه‎‎هاي جديد تأثير پذيرفته است. بهره گیری از این شبکه ها توسط معترضان سیاسی، اجتماعی، زیست محیطی، حقوق بشر و …آن را از ابزاری که فقط کارکرد تفریحی و دوست یابی داشته، خارج ساخته است و به ابزاری برای پیگیری نیازهاي مهم زندگی بشری تبدیل کرده است.

از اين رو، مطالعه علمي درباره شبكه‎‎هاي اجتماعي در مراكز دانشگاهي و پژوهشي مورد توجه قرار گيرد. در كنار دانشكده‎‎هاي علوم كامپيوتري كه نخستين كار‎هاي پژوهشي درباره شبكه‎‎هاي اجتماعي در آن‎‎ها آغاز شده است، مباحث مربوط به شبكه‎‎هاي اجتماعي در حوزه‎‎هاي علوم سياسي، علوم اجتماعي، علوم ارتباطات، روان شناسي، مطالعات فرهنگي و غيره مورد توجه قرار گرفته است.

از جمله مسائل اساسی شکل دهنده زندگی هر انسانی، داشتن تعريفی از خود، از معنای زندگی، هدف در زندگی و… است و با نگاهی اجمالی به معارف دينی می‌بينيم که يكي از کارکردهای اصلی دين در زندگی اين است که با دادن جهان‌بيني الهی، معنا و هدف نهايی زندگی را برای انسان تبيين می‌کند و غايت مسير حرکت او را نشان می‌دهد. حال اگر معنا و غايت زندگی فرد بر اساس جهان‌بيني دينی شکل گرفت، ديگر ابعاد زندگی فرد مثل ( شغل، جنسيت و…) به عنوان واسطه‌های دستيابی به آن هدف و در راستای آن معنا و غايت نهايی، جهت‌دهی خواهدشد. وقتی فرد، جهان‌بيني الهی پیدا می‌کند و مبداء و مقصد خود را می‌داند و پی می‌برد که برای چه آفريده شده‌است و غايت آفرينش او چيست؛ می‌تواند در مورد ساير مسائل زندگی بهتر تصميم بگيرد. بنابراين، به‌نظر می‌رسد زندگی دينی در مرتبه‌ای بالاتر از ساير ابعاد زندگی قرار دارد و می‌تواند در شکل‌گيری ساير ابعاد هويتي فرد، نقش اساسی ايفاکند.

شايد بتوان گفت، گرایش دينی و  همچنین هویت دینی از مهم‌ترين عناصر ايجادكننده‌ي همگنی و همبستگی اجتماعی در سطح جوامع است که طی فرايندی با ايجاد تعلق خاطر به دين و مذهب در بين افراد جامعه، نقش بسيار مهمی در ايجاد و شكل‌گيري هويت جمعی دارد و به عبارتی عمليات تشابه‌سازی و تمايزبخشی را انجام می‌دهد. به طور مثال دين اسلام و مذهب شيعه، به طور هم‌زمان ضمن ايجاد تشابه دينی در بين افراد جامعه‌ي ايران، آن‌ها را از ساير اديان جدا می‌سازد. در جامعه‌ي ايران برخلاف ساير جوامع (که به دنبال حاشيه‌ای کردن دين و برانداختن دينداران از اريکه قدرت و منزوی کردن آنان هستند)، با استفاده از نيروی مذهب در پنج قرن گذشته، حداقل سه انقلاب تمام‌ عيار را سامان داده‌اند. نخستين حرکت‌ها در سال 880 شمسی با انقلاب صفويان برپايه‌ي مذهب تشيع، دومين حرکت در سال 1285 شمسی با رهبری علمای طراز اول شيعه در انقلاب مشروطه و آخرين هم در انقلاب اسلامی سال 1357 شمسی با رهبری و هدايت مرجعيت شيعی شکل گرفت. (گودرزی، 1387: 50 )

در جامعه‌ي ما با توجه به آمار ارائه شده از سرشماری نفوس و مسکن سال 1390 از سوی مرکز آمار ایران به دليل آنكه جوانان (علي‌الخصوص دانشجويان) درصد بالايي از جمعيت كشور را تشكيل مي‌دهند؛ اين مسأله در رابطه با  اين قشر فرهيخته و آينده‌ساز كشور اهميتي دو چندان مي‌يابد؛ چرا كه چنين قشري در هر جامعه‌اي به لحاظ برخورداري از توان و انرژي فراوان قادر است تأثير تعيين‌كننده‌اي بر آينده‌ي جامعه بگذارد.

اینترنت نیز یک پیشرفت مثبت در زندگی انسان ها بوده است. با ورود آن ارتباطات آسان تر شده است و انواع خدمات به وسیله آن صورت میگیرد. ما اسلام رو به عنوان دینی موافق با پیشرفت و علم قبول کردیم پس اسلام با اینترنت مخالف نیست.

اینترنت نیز به عنوان یک دنیای مجازی وجه های مثبت و منفی بسیاری دارد که اگر بخواهیم مقایسه کنیم در نهایت به نتیجه ای هم نمیرسیم چون معیارها متفاوت است.

مسئله جالبی که میتوان عنوان کرد این است که هرچه به جلوتر می رویم مشخص شدن افراد با ایمان به خدا و دین بیشتر می شود.

اینترنت به عنوان یک دستاورد بزرگ به افراد امکان انواع فعالیت ها را میدهد ، افرادی به دنبال یادگیری هستند  و برای آموختن به سراغ اینترنت می روند و افراد دیگر با هدف تفریح و یا کار و سرگرمی به  چت می پردازند پس در اصل میتوان اینترنت را به عنوان یک آزمایش برای انسان ها در نظر بگیریم.

مجتبی عباسی قادی در كتاب “تاثير اينترنت بر هويت ملي”، ديدگاه صاحب‌نظران و انديشمندان را در خصوص اثرات و تبعات ناشي از اينترنت به طور عام و تأثيرات هويتي آن به طور خاص، به سه دسته کلي تقسيم کرده‌است: دسته‌ي اول که  ديدگاه آن‌ها به جبرگرايي معروف است، اينترنت را ساختاري عيني و بيروني و متصلب فرض مي‌کنند که در چارچوب آن ذهنيت افراد شکل مي‌گيرد و کاربران آن را در سيطره‌ي خود قرار مي‌دهند و جبري را بر آن‌ها تحميل مي‌کنند. دسته‌ي دوم که ديدگاه آن‌ها به اراده‌گرايي معروف است، اينترنت را صرفاً به عنوان يک رشته امکانات محض در جهت تواناسازي فرد براي گردآوري انبوه اطلاعات و رشد کثرت‌گرايي مي‌دانند. و بالاخره دسته‌ي سوم که ديدگاه آن‌ها به تکنورئاليسم معروف است، رويکرد بينابيني دارند؛ يعني آن‌ها در عين اينکه ابعاد هستي شناختي فن‌آوري اينترنت را ناديده نمي‌گيرند، اما معتقدند که  اين فن‌آوري تعيين کننده‌ي نهايي نخواهد بود. به بيان ديگر، آن‌ها در عين اينکه ظرفيت‌ها و توانايي‌هاي اينترنت را در نظر دارند، به آزادي عمل کاربران نيز توجه دارند.

ابزار و وسایل ارتباطی همچون کامپیوتر، اینترنت و شبکه های اجتماعی امکانات جدیدی فراهم کرده است که می توان از آن برای تبلیغ دین استفاده کرد.

بر اساس نظرسنجی موسسه بین المللی نظرسنجی زاگبی که به سفارش کلیسای کاتولیک درباره میزان معتقدان به مذهب انجام شده است، در طول پنج سال گذشته میزان افرادی که به خدا و مذهب و پیغمبر اعتقاد دارند، چهار درصد افزایش یافته است.(سخنرانی، دکتر پارسا عضو هیات علمی دانشگاه علم و صنعت، 1390)

 

بر اساس همین نظرسنجی حجم مطالب مربوط به امور متافیزیک در مطالب آنلاین در چهار سال اخیر تقریبا سی درصد افزایش یافته است و خلاصه اینکه نمی توان گرایش روز افزون استفاده از مباحث مذهبی را در فضای واقعی، وب و ماهواره ای انکار کرد.

برخی از افراد با استفاده از این فضا به تحریف مباحث و مبانی دینی می پردازند، از این رو لازم است، علما و طلاب در این فضا حضور یابند و به مقابله با این تحریفات بپردازند.

از طریق فیس بوک به میزان زیادی از اطلاعات درباره استفاده کنندگان این سایت به ویژه در جهان عرب و اسلام استفاده می شود ولی بر اساس دیدگاه کارشناسان مسائل اجتماعی این امکانات و اطلاعات و به اشتراگ گذاری اطلاعات از طریق این سایت و ساینت های مشابه با چه هدفی صورت می گیرد.

هر کسی با امکانات فیس بوک آشنا باشد، از این که این امکانات به صورت رایگان در اختیار افراد قرار می گیرد متعجب می شود، از این رو به راحتی می توان دریافت پشت این ظاهر زیبا و فریبنده اغراض دیگری وجود دارد.

وقتی که کاربر روبروی شما درباره مسایل به عنوان مثال جنس مخالف با شما صحبت می کند بنابراین نمی توان به وی شبهه سیاسی داد از این رو فضا کاملا برای هرگونه جاسوسی آماده است. این درحالی است که دست اندرکاران چنین سایت های شبکه‌ای از این گفتگو به عنوان ابزاری برای رسوخ در درون روان انسان مقابل خود استفاده می کند.

 

1-2 بيان مسأله

با گسترش ضریب نفوذ اینترنت در ایران و جهان ، فضای مجازی هر روز گسترده تر و تاثیر گذارتر می شود.

و بعد از ابداع وب در سال 1990 ، اینترنت دو دوره طلایی را شاهد بوده است : عصر وب یک و عصر وب 2، در عصر اول وب ، فناورهایی کاربرد داشتند که عمدتا بر اساس مدل کلاسیک ارتباطات یعنی فرستنده، کانال و گیرنده کار می کردند ، اما عصر وب2 ویژگی هایی دارد که آن را از تمام رسانه هایی که تا کنون شاهدش بوده ایم منفک می کند ، وب 2 عمدتا مبتنی بر تولید محتوا توسط کاربران و مشارکت آنها در انتشار و باز انتشار و به اشتراک گذاری اطلاعات و محتوا است.

وب 2 به آن دسته از فناوری هایی اطلاق می شود که امکان مشارکت کاربر در تولید محتوا و به اشتراک گذاری اطلاعات شامل ، متن ، عکس ، فیلم ، لینک ، فایل و هر گونه داده دیگر را فراهم می آورند .

فناوری های وب 2 امکان تعامل گسترده میان کاربران اینترنت و تبادل سریع و گسترده اطلاعات میان آنها را فراهم می آورند . وب 2 دنیای کندوهای کاربران در محیط های مجازی است ، و شبکه های اجتماعی بخشی از فناوری های وب 2 هستند که درون آنها ، تعاملات کاربران و امکان ایجاد حلقه های دوستی ، گروه های رای دهی ؛ارتباطات افقی و سفارشی شدن صفحات وب فراهم می شود .

شبکه های اجتماعی مجازی به عنوان نماد وب 2 بخش عمده فضای مجازی را اشغال کرده اند و می توان اذعان کرد این شبکه ها مدل جدید از ارتباطات سایبری را بنیان گذاشته اند که تا کنون سابقه نداشته است .شبکه های اجتماعی محصول فناوری های وب 2 هستند .(خانیکی و بابایی،1390:96)

شبکه های اجتماعی مجازی جدیدترین و جذاب ترین فناوری اینترنتی هستند که حدود 78 درصد کاربران اینترنت عضو یکی از این شبکه ها می باشند با این وجود نهاد روابط عمومی در ایران هنوز با این فناوری جدید ارتباطی بیگانه است چرا که به دلیل پیچیده بودن و ناشناخته بودن و حساسیت های سیاسی و امنیتی در باره این شبکه ها هنوز یک مدل کاربردی مشخص برای نحوه استفاده روابط عمومی ها  از این شبکه تعریف و ارائه نشده است.(همان،97)

یکی از اولین تعاریف نسبتا جامع از فرهنگ در سال 1871 توسط تیلور ارائه شد. این مردم شناس انگلیسی اعتقاد داشت که فرهنگ عبارت است از مجموعه ی پیچیده ای از دانش ها، هنر ها، قوانین، اخلاقیات، عادات، و هر چه که فرد به عنوان عضوی از جامعه خویش فرا می گیر، تعریف می کند.

بر اساس این تعریف فرهنگ آموختنی است و از طریق رفتار های ارتباطی به اشتراک گذاشته می شود؛ بنابراین  می توانیم آن را به اعضائی که در شبکه های مشترک عضو هستند انتقال دهیم.

گیرتز[16] (1973)معتقد است که انسان حیوانی است که در شبکه هائی از مفاهیم و معانی که خود او ایجاد کرده است، زندگی می کند و هدف از تحلیل فرهنگ را مطالعه معانی به اشتراک گذاشته شده میان اعضای یک فرهنگ می داند.معانی اغلب درون یک بافت خاص قابل تفسیر هستند.آگاهی از اینکه چگونه فرهنگ بر افراد تاثیر می گذارد، می تواند با شناخت محیط جغرافیائی یا محیط زندگی وی شروع شود.

کریسپین ترلو در کتاب ارتباطات کامپیوتر – واسط آورده است؛ مادامی که تکنولوژی تکامل می یابد، ارتباط نیز تغییر می کند.(ترلو، 1387: 76)

نویسندگان این کتاب در نتیجه گیری تاثیر تکنولوژی اینترنت برتعامل اجتماعی و زندگی روزمره سه عامل را در نظر گرفتند:

  • چه کاری قرار است تکنولوزی انجام بدهد؟
  • تکنولوژی به مردم امکان انجام چه کاری را می دهد؟
  • واقعا تکنولوزی چه کارهائی انجام می دهند؟

بيل گيتس[17] رئیس و مؤسس آمریکایی شرکت مایکرو‌سافت، معتقد است تحت تأثير فضاهاي مجازي جديد که در آن تلويزيون‌ها و كامپيوترها به يک شبکه‌ي هوشمند جهانی مرتبط هستند، عناصر رفتاري انسان‌ها شکل خواهندگرفت و اين شبکه‌ها ستون فقرات ساختار اجتماعی ما را تشکيل می‌دهند (کاريزي،1381: 329 ). فرهنگ مجاز واقعی تا حد واقعيت مجازي مورد قبول واقع می‌شود که استفاده‌ي مناسب از آن براي بالا بردن سطح دانش‌مان نيروي نهفته‌ي زيادي دارد. استفاده‌ي نادرست ممکن است زيان‌هاي زيادي به همراه داشته باشد (همان: 9) خصوصاً براي نسلی که درمقايسه با نسل ق نسبت دین و رسانه

نسبت دین و رسانه چیست ؟ این پرسشی است که محققان علوم اجتماعی، بسیار به آن اندیشیده و پاسخ های گوناگونی به آن داده اند.هر یک از این پاسخ ها بسته به خاستگاه محققان، با پاسخ های دیگر متفاوت بوده است؛ پاسخی که در جهان غرب به این موضوع داده شده به دلیل ماهیت سکولار آن با پاسخی که در کشور ما به آن داده شده است به دلیل رویکرد خاص خود به دین، بسیار تفاوت دارد.

سکولاریسم در غرب به گرچه تلاش کرده دین را از رسانه بزداید ولی هرگز نتوانسته به طور مطلق به این هدف نایل آید و دین در همان صورت مورد نظر در جهان سکولاریستی، در رسانه ها حضوری پررنگ دارد اما در نگاه سکولار، تعریف از دین تقلیل یافته و در یکی از اشکال ذیل بروز کرده است.

بر اساس این تفکر سکولار در جدائی دین و جامعه، دین، سلطه خود را بر جنبه های زندگی اجتماعی و عمومی از دست داده و به زندگی شخصی و خصوصی منحصر می شود.

به عبارت دیگر در این تفکر صورت های دینی به جای باورها و نهاد های دینی جایگزینی شده است به این معنی که دانش، رفتار و نهاد های مبتنی بر قدرت الهی، جای خود را به نوع انسانی دین می دهند.(باهنر، 21:1388)

استوارت هور در کتاب “دین در عصر رسانه” تشدید شدن رابطه دین و رسانه را در آغاز قرن بیست و یکم، این گونه تشریح کرده است: “در امتداد قرن بیست و یکم، دین و رسانه، روز به روز بیشتر به یکدیگر مرتبط می شوند. بخش اعظم مذهب و معنویت دوران معاصر از طریق رسانه ها درک می شود و رویدادها و نمادهائی مهم، با فراوانی و روافزون ظاهر می شوند.تنها در سال های اخیر شاهد پوشش وسیع رسانه ای رسوائی های کلیسا های کاتولیک امریکا و اروپا، درگیری های عمومی گروهای مذهبی درباره مسائل مربوط به هم جنس بازان، غلبه گفتمان های رسانه ای دین بر مبارزات سیاسی آمریکا و ظهور مجدد دین در حیات سیاسی و اجتماعی اروپا بوده ایم.

1-2-1 کاربران در ایران

ايران بر اساس آمار ارائه شده از سوی مرکز آمار ایران با بیش از  26 میلیون جوان بین 14 تا 29 سال به عنوان یکی از کشورهاي جوان دنيا مطرح شده‌است . شناخت مقوله‌ي جوانی بيش از پيش با تأثيرات تکنولوژيكي عصرجديد به ويژه با راه‌اندازي شبکه‌ي جهانی اينترنت آميخته است ، جوانان خود عاملين فعال و دخالت‌گر در محيط پيرامون خود هستند . آنان از شرايط پيرامون خود تفسيري دارند و برمبناي دريافت و تفسير خود کنش‌هايشان را شکل می‌دهند . هيچ‌کس بيش از خود آن‌ها از معناي کنش و رمز و رموز آن‌ها آگاه نيست.

جوانان ممکن است اين سؤال را بپرسند که تکنولوژي ارتباطاتی چه نقشی را در زندگی آنان بازي می‌کند؟ به ويژه اينترنت و شبكه‌هاي اجتماعي مجازي که جوانان را قادر به اتصال محلی، ملی و همين‌طور جهانی بطريق راه‌هاي ناموازي می‌سازد . امروز تحول و اثرات آن برکنش جوانان به ويژه جوانان دانشگاهی مسأله‌ي مهمی است که بايد کارشناسانه بررسی و فوايد و تبعات منفی آن در آينده‌ي دور و نزديک مورد توجه قرار گيرد .

شبكه‌هاي اجتماعي اينترنتي يا مجازي، نسل جديد از پايگاه‌هايي هستند كه مورد توجه كاربران شبكه‌هاي اينترنت قرار گرفته‌اند. اين شبكه‌ها در سال‌هاي اخير به يكي از تأثيرگذارترين سرويس‌هاي ارائه شده در اينترنت و وب تبديل شده‌اند و تحول شگرفي در نظام‌هاي اجتماعي ملل مختلف ايجاد كرده‌اند. اين شبكه‌ها به گونه‌اي متفاوت مناسبات اجتماعي و فردي را دچار دگرگوني كرده‌اند به طوري‌كه نه تنها نهادهاي اجتماعي – هم از حيث كاركرد و هم از حيث ماهيت – دستخوش تغييرات شده‌اند، بلكه اين شبكه‌ها بخشي از هويت ديني كاربران و كل عالم ارتباطات را نيز دستخوش تغيير و تحول كرده‌است. به طوري‌كه گروهي از نويسندگان اين تحول در عالم ارتباطات را مبدأ عصر جديدي مي‌دانند، عصري که از آن تحت عناوين مختلفي نظير: ” دهکده جهاني ” (مک لوهان)، ” جامعه مدني جهاني “(ديويد هلد)، ” مدرنيته دوم ” (اولريش بک)، ” جامعه شبکه‌اي ” (مانوئل کاستلز)، ” جهان رها شده ”  (آنتوني گيدنز)،  ” جامعه ارتباطي ” (جياني واتيمو) و” مدرنيته سيال ” (زيگمون بومن) ياد مي‌کنند.

از جمله اهداف ايجاد و توسعه‌ي شبكه‌های اجتماعی مجازی می‌توان به سامان‌دهی و پيوند گروه‌های اجتماعی مجازی بر محور مشتركات اعتقادی، اقتصادی، سياسی و اجتماعی، به اشتراك گذاردن علاقه‌مندی‌ها توسط اعضاء و گروه‌ها و ايجاد محتوا توسط آن‌ها و نيز توسعه‌ي مشاركت‌های اجتماعی و تعاملات انسان‌ها، اشاره كرد.

هر شبکه‌ي اجتماعی فرهنگ ارتباطاتی خاص خود را دارد. يعنی منش و گفتار مخصوص و منحصر به فرد برای خود برگزيده‌است . البته می‌توان شبکه‌هايی را يافت که فرهنگ ارتباطاتی تقليدی برای خود برگزيده‌اند. فرد با عضويت در هر شبکه‌ي اجتماعی درگير نوع خاصی از فرهنگ ارتباطاتی می‌شود که شامل برخورد، تکه کلام، اصطلاحات مخصوص، رفتار، تيپ شخصيتی و ظاهری و … است. بدون ترديد ميزان تأثيرپذيری فرد از اين محيط صفر مطلق نخواهد بود. پس هر شبکه اجتماعی گرایش، رویکرد و هويت مطلوب خود را ترويج می‌کند. مثلا در سايت‌هايی مثل فيس بوک و فرند فيد و توئيتر، کاربر در کنار اينکه عضو جامعه‌ی بزرگ سايت مورد نظر هست، در گروه و شبکه‌های اجتماعی کوچک‌تری نيز عضو می‌شود. هر کدام از اين گروه‌ها وابستگی خاص خود را دارند و به طبع فرهنگ ارتباطاتی مخصوص. بنابراین چه بسا فرد در تأثير پذيری از فرهنگ ارتباطاتی اين گروه‌ها بر خود لازم می‌بيند که گرایش ها، اعتقادات و هويت ارتباطاتی(سبک و هويت کنش‌های کلی فرد در ارتباط با ديگران) خود را تغيير دهد. هرچند اين تغيير هويت موقت و محدود به زمان و مکان خاصی باشد. ولی بدون ترديد در هويت واقعی فرد بی‌تأثير نخواهدبود. به‌طور کلی همه‌ی اجزای يک شبکه‌ی اجتماعی که فرد با آن در تعامل است در ضمير ناخود آگاه فرد تأثير می‌گذارد. گرایش دینی ارتباطي فرد نيز چيزی نيست که به ضمير ناخودآگاه مرتبط نباشد. نگرش‌هاي متفاوت از سوي مخاطبان، سياستگزاران و دولتمردان به مقوله‌ي شبكه‌هاي اجتماعي و سعي در مسدود و محدود كردن ميزان دسترسي به برخي از اين شبكه‌ها در برخي از جوامع از يك سو  و هم‌چنين بروز و شكل‌گيري تحولات و جنبش‌هاي سياسي و اجتماعي با چاشني شبكه‌هاي اجتماعي از سوي ديگر؛ اين سؤال اصلی را مطرح مي‌كند كه   شبكه‌هاي اجتماعي چه آثار و پيامدهايي بر اعتقادات، گرایش دینی و هويت كاربران دارند؟ و اساسا این سوال مطرح است با توجه به شکل گیری نحله ها و مکاتب دروغین و انحرافی و عرفان های کاذب ایا این مسائل سراغ کاربران شبکه های اجتماعی را نیز خواهد گرفت؟

انتخاب شبكه‌ي ‌اجتماعي فيس‌بوك نيز در اين پژوهش، به علت تعداد بسيار بالاي كاربران آن و يكي از تأثيرگذارترين شبكه‌هاي اجتماعي مجازي در اينترنت بوده‌است.

دین همواره نقش تاثیر گذار در زندگی بشر داشته است و این در حالی است که تحولات اجتماعی، سیاسی و اقتصادی اثرات فراوانی بر گرایش ها و اعتقادات دینی جوامع داشته و بررسی ارتباط دین و رسانه بویژه ارتباط دین و رسانه های جدید همواره مورد بحث کارشناسان و صاحب نظران ارتباطات است.

با وجود اینکه دین یکی از نیازهای واقعی جوامع انسانی تلقی شده ولی بررسی چگونگی تعامل رسانه ها با این مقوله همواره مورد بحث کارشناسان مسائل اجتماعی و ارتباطی بوده و بخش مهمی از تحقیقات حول محور دین و رسانه شکل گرفته است.

در کشور ما نیز که اساسا یک جامعه دینی و مذهبی است نقش رسانه ها و ارتباط آن ها با دین همواره مورد تاکید و موضوع پژوهش های اجتماعی بسياري بوده است چه اینکه بسیاری از جوانان و دانشجویان به دلیل فضای پویا و فعال رسانه های جدید و شبکه های اجتماعی (فیس بوک ، توئیتر و …)عضو آن ها هستند .

این تحقیق بر آن است تا به بررسی استفاده کنندگان از شبکه های اجتماعی مجازی از منظر دین بپردازد و با توجه به اهمیت دین و محتوای دینی در انقلاب و جمهوری اسلامی ایران ابعاد این موضوع را در یک تحقیق پیمایشی به بررسی بگذارد؛ به عبارتی گرایش و علاقه روزافزون جوانان به استفاده از این شبکه ها را بررسی نماید و ارتباط معنایی آن را با گرایش دینی بسنجد.

این موضوع با وجود پژوهش هاي  صورت گرفته همچنان جدید و مورد تاکید کارشناسان و اساتید دانشکده های ارتیاطات و علوم اجتماعی است و می تواند از زوایای مختلف به این پدیده اجتماعی بنگرد و واقعیت های تازه ای را رمزگشائی نماید.

در این زمینه محقق بر آن است تا به بررسی این موضوع از منظري ديگر بپردازد و آن دريافت اين مهم است که ارتباط این پدیده های نوظهور با ارتباطات سنتی مورد استفاده در زندگی دینی مردم چیست و چگونه می توان نقش ارتباطات سنتی را در بستر ابزارها و وسائل نوین ارتباطی مثل شبکه های اجتماعي مجازی تبیین کرد؛ به عبارتی آیا همانگونه که نقش شبکه مساجد در توسعه فرهنگ دینی و همچنین انقلاب اسلامی ایران نقشي تعیین کننده ای بوده می توان چنین نقشی را به رسانه های جدید مثل شبکه های مجازی تعمیم داد و آیا می توان پیوندی در این زمینه متصور بود.

و چگونه می توان از شبکه های اجتماعی مجازي در جهت اهداف فرهنگی استفاده کرد و آیا می توان امیدوار بود  استفاده آزادانه از این شبکه ها در فضای سالم فرهنگی اتفاق بیفتد.

در سال‌های اخير “شبکه‌های اجتماعی مجازی” با سرعتی بي نظير گسترش يافته‌اند. پايگاه‌های مجازی مای اسپیس فیس بوک(MySpace)، فیس بوک (FaceBook) ، فرندستر (Friendster)، یوتیوب (YouTube)، فیلکر (Flickr)، اورکات (Orkut) و تویتر (Twitter)مشهورترين اين شبکه‌ها هستند که فضايی جذاب را برای ارتباط شبکه‌ای در فضای مجازی ميان کاربران اينترنت و عمدتاً از نسل جوان، فراهم آورده و در مدت زمانی کوتاه به سرعت رشد کرده‌اند.

حال این پرسش مطرح است كه تاثیر این شبکه ها بر ابعاد زندگی انسانی چگونه است و ارتباط آن با دین و مذهب و بطور کلی گرایش دینی مخاطبان خود چگونه است؟

در این پژوهش تلاش می شود نظرات دانشجویان دانشکده هنر های زیبا دانشگاه تهران در ارتباط با گرایش دینی و شبکه های اجتماعی در قالب یک پژوهش پیمایشی مورد بررسی قرار بگیرد.

تعداد صفحه : 230

قیمت : 14700 تومان

———–

——-

پشتیبانی سایت :               serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  --