دانلود پایان نامه : الگوی نقد نظام سیاسی در سیره امیرالمؤمنین علیه السلام

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات عربی

عنوان : الگوی نقد نظام سیاسی در سیره امیرالمؤمنین علیه السلام

دانشگاه علامه طباطبایی

دانشکده حقوق وعلوم سیاسی

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته اندیشه سیاسی اسلام

با عنوان:

الگوی نقد نظام سیاسی در سیره امیرالمؤمنین علیه السلام

استاد راهنما:

دکتر عباسعلی رهبر

استاد مشاور:

دکتر مصطفی کواکبیان

زمستان1390

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

مسئله نقد نظام سياسي در جامعه اسلامي به عنوان موتور محرك اصلاح دستگاه سياسي و معيار پويايي سياسي واجنماعي اقشار مختلف جامعه اسلامي يكي از مهم ترين مولفه هاي مورد توجه در انديشه سياسي ونظام حكومتي اسلام به شمار مي رود.آنچه بر اهميت اين موضوع مي افزايد نحوه حضور معترضان و منتقدان نظام سياسي در جامعه  وفضاي مناسبي است كه براي سوءاستفاده دشمنان از عملكرد اين دسته عليه نظام سياسي وجود دارد.از طرفي هم وظيفه تذكر و امر به معروف ونهي از منكر به عنوان يكي از اركان اعتقادات مسلمانان جايگاه ويژه اي در بين متدينين دارد ونقد دولت به خاطر دور شدن ازمعروف ها ونزديك شدن به منكرات وظيفه عمومي همه مسلمانان  است.گفتني است معيار ها وموازيني كه انتقاد از دولت و  اعتراض به عملكرد آن بايد تابع آنها باشد‏‏، موضوع اصلي اين تحقيق است.

از ميان الگو ها وچارچوب هاي مختلفي كه براي انتقاد از نظام هاي سياسي وجود دارد بايد الگويي انتخاب شود كه حداقل داراي سه مولفه ذيل باشد:

ا- چار چوب آن با ارزش ها وموازين اصيل اسلامي همسو باشد.به همين  دليل نمي توان از الگوهاي غربي انتقاد از نظام سياسي استفاده كرد.

٢- از نظر خلوص و تطابق حداكثري با آموزه ها ومعارف اصيل اسلامي در حدقابل قبولي باشدومورد اتفاق طيف بيشتري از مسلمانان در مذاهب مختلف باشد.فلذا نمي توان از آثار وآراءدانشمندان مسلمان  و يا اسلام شناسان وبه عبارت بهتر از منابع دسته دوم وسوم استفاده كرد.

٣-الگوي مورد نظر بايد از جنبه هاي مختلف قابل استناد بوده و به اصطلاح در تمامي عرصه هاي سياسي حرفي براي گفتن داشته باشد.پس نمي توان الگويي را انتخاب كرد كه صرفا از منظر يك نقش سياسي يا اجتماعي به مسئله نقد نظام سياسي پرداخته است.   به نظر مي رسد تنها گزينه اي كه در راستاي اهداف اين تحقيق مي توان آن را بررسي كرد والگوي قابل اتكايي از آن استخراج كرد تا معيار عملكرد همه مسلمانان قرار گيردالگوي رفتاري امير المومنين ( عليه السلام ) است.

جايگاه فكري ،سياسي واز همه مهمتر ديني ايشان در نظام سياسي صدر اسلام  ونقش هاي مختلفي كه ايشان در قالب آن ها در عرصه هاي مختلف جامعه اسلامي حضور داشته اند به هر محققي اين امكان را مي دهدتا با مطالعه سيره عملي ايشان به الگوي جامع ومانعي از يك نظام منسجم براي نقد دستگاه حكومتي اسلامي دست يابد.به طور خلاصه مي توان زندگي سياسي اميرالمومنين (عليه السلام )رابه ٥ دوره مشخص تقسيم كرد:

١- در نقش جانشيني مطمئن و ماموري امين براي راس هرم حكومت اسلامي

٢- در نقش سربازي فداكار و سرداري از جان گذشته براي لشگر اسلام

٣- در نقش حاكم مغصوب الملك

٤- در نقش يك نخبه ديني ،فكري وسياسي دغدغه مند و فعال در عرصه هاي مختلف جامعه اسلامي

٥- در نقش خليفه مسلمين وامير المومنين

آنچه كه در اين تحقيق مورد بررسي قرار مي گيردرفتار ايشان در قبال حكومت گران اسلامي در ٤ دوره نخست است ودر واقع هدف توصيف وتحليل رفتار اعتراض آميزيك نخبه ديني ،فكري وسياسي دور از راس حكومت است در حالي كه  ايشان در مرحله پنچم در راس حكومت اسلامي قرار دارندواين دوره  از محدوده موضوع تحقيق خارج است.

کلید واِژه ها:

سیره،االگو،نقدنظام سیاسی ،امیرالمؤمنین علیه السلام

 critisim to political system -imam Ali(a)-behavior-model

 

 

فهرست

فصل اول : کلیات ……………………………………………………………………………………………الف ) طرح موضوع…………………………………………………………………………………………………1

ب ) ضرورت موضوع …………………………………………………………………………………………….6

ج) سابقهی تحقیق………………………………………………………………………………………………….8

د ) تعـریف مفاهیم…………………………………………………………………………………………………9

ه ) سوالات تحقيق………………………………………………………………………………………………..12

و ) فرضیه ها………………………………………………………………………………………………………12

ز ) اهداف تحقيق…………………………………………………………………………………………………13

ح ) روش تحقیق………………………………………………………………………………………………….13

ت ) سازماندهي تحقيق…………………………………………………………………………………………..13

فصل دوم: مبانی ومفاهیم نظری…………………………………………………………………..16  الف ) نقد وانتقاد از نظام سیاسی در قرآن کریم………………………………………………………………..16 الف -1 ) نحوه انتقاد از نظام سیاسی در قرآن کریم …………………………………………………………………..16

الف – 2 ) مصادیق انتقادات مردم به حاکمان سیاسی در قرآن کریم ………………………………………………………40 الف – 2 – 1 ) دلسوزان……………………………………………………………………………………………..40  الف – 2 – 2 ) جهال………………………………………………………………………………………………..52

الف -2 – 3 ) منافقان………………………………………………………………………………………………..65  الف 2- 4 ) معاندان………………………………………………………………………………………………..75

الف -3 ) بررسی کلی محتوای آیات ذکر شده……………………………………………………………………… 85  الف -3 – 1)  اطاعت از ولی امر در قرآن کریم…………………………………………………………………….. 85  الف -3-1-1) بررسی آیات  مصرح به اطاعت از خدا ورسول صلی الله علیه وآله وسلم …………………………………………….85  الف -3-1-1-1) دسته اول ؛ امر به اطاعت در تمام شئون تعامل با خدا ورسول صلی الله علیه وآله وسلم……………………………… 85  الف -3-1-1-2) دسته دوم ؛ شاهد مثال اطاعت از خدا ورسول صلی الله علیه وآله وسلم……………………………………………89

الف-3-1-2)  نحوه اطاعت از رسول مکرم اسلام صلی الله علیه وآله وسلم در قرآن کریم……………………………………………91

الف -3 – 2 ) مشورت در قرآن کریم………………………………………………………………………………102  الف -3 2 – 1 ) امر به پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله وسلم برای مشاوره در قرآن کریم…………………………………………102   الف -3 2 – 2 )  امر به مردم برای استفاده از مشاوره دیگران  در قرآن کریم…………………………………………………..102

الف – 4 ) مضامین مشابه در بازه زمانی پیامبران پیشین بویژه انبیای بنی اسرائیل در قرآن کریم……………………….109

ب ) نقد وانتقاد از نظام سیاسی در سیره پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله وسلم………………………….111    ب – 1 ) مصادیق انتقاد از شخص پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله وسلم  و یا کارگزاران ایشان ……………………..112

ب 2 )تکلم براساس میزان عقل افراد…………………………………………………………………………….114   ب -2 – 1 )مسلمانان………………………………………………………………………………………………114   ب -2 – 2 )غیرمسلمانان…………………………………………………………………………………………..114

ب 3 ) توضیح چند نکته…………………………………………………………………………………………118   ب 3 1 ) توضیح احادیثی که در باره ضرورت مشاوره وجود دارد با تعابیر گفته شده……………………………118

ب 3 2 ) تحلیل سفارشات پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله وسلم مبنی بر پاسخگویی دولتمردان…………………119     ب 3 3 ) دستور ولی امر  مخالف دستور الهی………………………………………………………………….  119 ب 3 4 ) روایات نهی از پیروی کور کورانه …………………………………………………………………..121    ب 3 5 ) توضیح پذیرش  برخی انتقادات  ویا پیشنهادات توسط پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله وسلم…………. 121    ب 3 6 ) تفاوت سوال برای دانستن  وتقویت ایمان با اعتراض و سوال برای پیش بردن اهداف خود…………….124   ب 3 7 ) ولی امر و دیکتاتورمستبد…………………………………………………………………………….125

فصل سوم : اندیشه وسیره سیاسی کلی امیرالمؤمنین علیه السلام………………126 الف ) موقعیت سیاسی امیر المؤمنین علیه السلام دردوره پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم…………….. 126

ب ) موقعیت سیاسی امیر المؤمنین علیه السلام پس ازنبی اکرم صلی الله علیه وآله وسلم تاتثبیت خلیفه اول.. 130

ج ) موقعیت سیاسی امیر المؤمنین علیه السلام دردوره قبل از خلافت……………………………………131

ج-1 ) فتنه های این دوره………………………………………………………………………………………….131  ج- 2 ) حضور و سکوت………………………………………………………………………………………….132

د ) موقعیت سیاسی امیر المؤمنین علیه السلام دردوره خلافت…………………………………………….136     د – 1 ) نوع نگرش به حکومت…………………………………………………………………………………….138     د 1 1 ) تقوا و پارسایی………………………………………………………………………………………..   139 د 1 2 )  عدالت و دادگری…………………………………………………………………………………….139     د  – 1 – 3 ) حق مداری و باطل ستیزی…………………………………………………………………………….140    د – 1 – 4 )  انسان محوری و مردم داری……………………………………………………………………….140     د – 1 – 5 ) کنترل ونظارت بر سلامت حکومت……………………………………………………………………  141   د 1 5 – 1 ) تقویت نظارت درونی..  ………………………………………………………………………………142       د 1 5 – 2 ) لزوم تأسیس دستگاه نظارتی بیرونی……………………………………………………………………….142

د – 1 – 6 ) راه کارهای عملیاتی نظارت……………………………………………………………………………143

د 2 ) آزادی بیان  در سیره امیر المؤمنین علیه السلام……………………………………………………………..146      د – 2 – 1 ) اهمیت آزادی بیان در اندیشه امیرالمؤمنین علیه السلام………………………………………………….146     د – 2 – 2 ) نمونه هایی از سیره عملی امیرالمؤمنین علیه السلام در زمینه آزادی بیان………………………………..148      د – 2 – 3 )  مرزهای آزادی بیان از دیدگاه امیرالمؤمنین علیه السلام………………………………………………..148

د 3 ) مرز انتقاد و توطئه در حکومت علوی………………………………………………………………………150

د – 3 – 1 ) انواع پرسش وانتقاد در دوره حکومت علوی از خلیفه………………………………………………….150      د – 3 – 2 ) علل فراخوانی علی علیه السلام به نقد حکومت خود ………………………………………………….151

د 4 ) جایگاه دشمنان و مخالفان در نگرش سیاسی امیرالمؤمنین علیه السلام……………………………………….155

فصل چهارم : جلوه های نقد و الگوی انتقاد از نظام سیاسی در سیره عملی ونظری امیر المؤمنین علیه السلام……………………………….159

بخش اول جلوه های نقد در سیره امیرالمؤمنین علیه السلام…………………………….159

الف ) انتقادات امیر المومنین علیه السلام دردوره پیامبراعظم صلی الله علیه وآله وسلم………………….159

ب ) انتقادات امیرالمؤمنین علیه السلام پس از نبی اکرم صلی الله علیه وآله وسلم تا استقرار خلیفه اول.161

ج ) انتقادات  امیر المومنین علیه اسلام دردوره قبل از خلافت…………………………………………….165    ج 1 ) دوره خلیفه اول…………………………………………………………………………………………..165     ج – 2 ) دوره خلیفه دوم…………………………………………………………………………………………..  167 ج-3) دوره خلیفه سوم…………………………………………………………………………………………….170

د ) انتقادات  امیر المؤمنین علیه السلام دردوره خلافت…………………………………………………….177    د – 1 )نکته اول………………………………………………………………………………………………….178     د 2 ) نکته دوم…………………………………………………………………………………………………179      د – 3 )نکته سوم…………………………………………………………………………………………………182

ه ) توضیح سه نکته………………………………………………………………………………………………..184      ه 1 ) سفارشات امیر المؤمنین علیه السلام به منصوبین خود برای مشاوره گرفتن از اشخاص با صلاحیت…………..184      ه 2 ) نظارت مردم بر کار های مسئولین وامرای حکومتی در بیان امیرالمؤمنین علیه السلام ………………………..185      ه 3 ) امر به معروف و نهی از منکر ………………………………………………………………………………187

بخش دوم  : الگوی نقدنظام سیاسی درسیره امیرالمؤمنین علیه السلام………………192 الف ) نقد نظام سیاسی…………………………………………………………………………………………192

ب ) جامعه اسلامی……………………………………………………………………………………………..192

 ج ) حکومت اسلامی………………………………………………………………………………………….192

د ) انسان ………………………………………………………………………………………………………..193   د- 1) شرایط منتقد سالم…………………………………………………………………………………………..194    د – 2 ) انسان والگو………………………………………………………………………………………………194       د – 2 – 1 )  مسلمانان…………………………………………………………………………………………….194    د – 2 – 2 )  غیر مسلمانان………………………………………………………………………………………..198

فصل پنجم : نتیجه گیری……………………………………………………………………………..200

منابع ومآخذ…………………………………………………………………………………………………204

کتاب ها………………………………………………………………………………………………………….204

مقالات……………………………………………………………………………………………………………210

سایت ها…………………………………………………………………………………………………………210

 

 

فصل اول : کلیات

الف ) طرح موضوع 

مسئله نقد نظام سياسي در جامعه اسلامي به عنوان موتور محرك اصلاح دستگاه سياسي و معيار پويايي سياسي واجتماعي اقشار مختلف جامعه اسلامي يكي از مهم ترين مولفه هاي مورد توجه در انديشه سياسي ونظام حكومتي اسلام به شمار مي رود. آنچه بر اهميت اين موضوع مي افزايد نحوه حضور معترضان و منتقدان نظام سياسي در جامعه  وفضاي مناسبي است كه براي سوءاستفاده دشمنان از عملكرد اين دسته عليه نظام سياسي وجود دارد.از طرفي هم وظيفه تذكر و امر به معروف ونهي از منكر به عنوان يكي از اركان اعتقادات مسلمانان جايگاه ويژه اي در بين متدينين دارد ونقد دولت به خاطر دور شدن ازمعروف ها ونزديك شدن به منكرات وظيفه عمومي همه مسلمانان به شمار می رود.

انتقاد در واقع عامل اصلاح و رشد است و بدون آن جامعه اصلاح نمى‏شود. وسيله شناخت و نشانه آزادى در اسلام و نشانه سوز فرد و عدم بى تفاوتى اوست. انتقادمنصفانه وسالم نشانه نظارت ملى است ویکی از مهمترین ضمانت های اجرای قوانین به حساب می آید.

امیر المومنین علیه السلام مى‏فرمايد: «النُّصْحُ ثَمَرَهُ الْمَحَبَّهِ» (ابن اسحاق قمی ،1378، 429) كسى كه محبت دارد انتقاد مى‏كند. «لا خير فى قوم ليسوا بناصحين و لا يحبون الناصحين» (ابن محمدآمدی ،1378،  225) جامعه‏اى كه هر چه مى‏بيند چيزى نمى‏گويد جامعه مرده و بى چيزى است.«مَنْ تَرَكَ إِنْكَارَ الْمُنْكَرِ بِقَلْبِهِ وَ يَدِهِ وَ لِسَانِهِ فَهُوَ مَيِّتٌ بَيْنَ الْأَحْيَاءِ» (شيخ طوسي ،1376 ، 181)شخصی كه خوبيها را تشويق نكند و بدى‏ها را انتقاد نكند «فَهُوَ مَيِّتٌ بَيْنَ الْأَحْيَاءِ» مرده‏اى بین زنده‏ها است.اما اگر تابع شرایط و قواعد متقن ومطمئن نباشد مثل سم عمل می کند.به اجمال به برخی است از شرایط و قواعدی که در قرآن وسنت برای انتقاد وارد شده است اشاره می شود.اولا باید به اندازه باشد تا موجب لجبازی و عناد طرف مقابل نشود. «الْإِفْرَاطُ فِى الْمَلَامَهِ يَشِبُّ نِيرَانَ اللَّجَاجَه» (مجلسى ،1360، ج 74 ، 212) خود انتقاد كننده بايد پاك باشد و آن عيب را نداشته باشد. معروف‏است كه به حضرت گفتند بگو خرما نخور گفت برو فردا بيا من امروز خودم خرما خورده‏ام. (قرائتی ، 1368 ، 3)شناخت كامل داشته باشد يعنى انتقاد بايد از روى شناخت باشد. كسى امام باقر علیه السلام را در حال كشاورزى در هواى مدينه كه بسيار داغ بود ديد. گفت امام در اين هواى داغ به دنبال پول است و جلو رفت و گفت چرا در اين هوا كشاورزى مى‏كنید؟اگر در این حال قبض روح شوید با چه رویی به دنیای دیگر وارد خواهید شد در حالی که در حین تعقیب مال دنیا جان داده اید؟امام علیه السلام فرمود در بهترين حال مرده‏ام(قرائتی ، پیشین، 3). او مى‏خواست انتقاد كند ولى شناخت نداشت. كسى نزد امام صادق علیه السلام آمد و از جنس عمامه و پول عمامه امام از ايشان سؤال كرد و سپس فرمود اسراف نكرده‏اى؟ امام فرمود نه. لباس اسراف نيست به خصوص اگر بخواهى ميان مردم بيايى. (محسن قرائتی ،پیشین، 3)یکی از یارات امام صادق علیه السلام به نام  سدیر در خانه امام علیه السلام غذای خوبى خورد.سپس اين آيه را خواند كه‏ «ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعيمِ» (تكاثر/ 8) يعنى روز قيامت از نعمت‏ها سؤال مى‏شود ولى امام علیه السلام فرمود از اين غذا سؤال نمى‏شود بلكه مى‏پرسند تو چه رهبرى و حكومتى را پذيرفتى و تأييد كردى (فرات كوفي، 1410،606 )امام صادق علیه السلام در شهرها نماينده داشت . نماينده امام در مدينه مفضل نام داشت و با آدم‏هاى به ظاهر نا باب رفيق شده بود. زراره يكى از شاگردان خوب امام به ايشان گفت مى‏شود اين نماينده را عوض كنيد چون با افراد ناباب رفيق است و صلاح نيست. امام علیه السلام  نامه‏اى نوشت و به زراره داد تا ببرد براى مفضل. زراره گمان مى‏كرد امام نوشته است با آنها كارى نداشته باش ودوری کن .ولى وقتى نامه را ديد فهميد چنين خبرى نيست بلكه نوشته است مفضل 100 پتو و اينقدر بخارى و عدس و غيره مى‏خواهيم. زراره هم به مدينه رفت و نامه را به مفضل داد. مفضل هم نامه را گرفت و به لات‏ها داد و آنها نامه را بوسيدند و گفتند امام صادق علیه السلام  از ما تقاضا كرده است. تا زراره نشسته بود و احوالپرسى مى‏كرد تمام نيازهاى امام را فراهم كردند، بعد مفضل فرمود اگر من با اين افراد رفيق هستم اينها مرد هستند. (قرائتی ،پیشین، ص  3) قرآن مى‏فرمايد: «وَ قالُوا ما لَنا لا نَرى رِجالًا كُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرارِ» (صاد/ 62).پس نبايد زياد انتقاد كرد چون قَالَ عَلِىُّ بْنُ الْحُسَيْنِ علیه السلام : «كَثْرَهُ النُّصْحِ تَدْعُو إِلَى التُّهمه» (مجلسی،1360، ج 72،  66)اگر زياد انتقاد شود این شبهه پیش می آید که هدف تخریب طرف مقابل است نه اصلاح او.. انتقاد كننده بايد بر اساس سوز و اخلاص و قصدقربت انتقاد كند. امام كاظم علیه السلام فرمود: «إِنَّ مِنْ وَاجِبِ حَقِّ أَخِيكَ أَنْ لَا تَكْتُمَهُ شَيْئاً تَنْفَعُهُ بِهِ لِأَمْرِ دُنْيَاهُ وَ آخِرَتِهِ» (كلینی،1365، جلد 8 ، 125) از واجب‏ترين سفارشات اين است كه وقتى ديدى برادرت نقطه ضعفى دارد به او بگويى.امام صادق علیه السلام  فرمود در بين دوستان من آن كسى را كه بيشتر از همه از من انتقاد مى‏كند او را دوست دارم.. «أَحَبُّ إِخْوَانِى إِلَىَّ مَنْ أَهْدَى إِلَىَّ عُيُوبِى» (كلینی،1365، ج 2 ، 639) بهترين دوستان من كسى است كه عيب‏هاى من را به من هديه بدهد.اميرالمؤمنين علیه السلام به مالك اشتر مى‏فرماید در حكومت چند نفر را مسؤول قرار بده تا از تو انتقاد كنند. جامعه مثل يك كشتى است كه حيات همه به هم وابسته است. يك گران فروش بايد بداند كه‏ «إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها» (اسراء/ 7) امام كاظم علیه السلام فرمود: «اجْتَهِدُوا فِى أَنْ يَكُونَ زَمَانُكُمْ أَرْبَعَ سَاعَاتٍ سَاعَهً لِمُنَاجَاهِ اللَّهِ وَ سَاعَهً لِأَمْرِ الْمَعَاشِ وَ سَاعَهً لِمُعَاشَرَهِ الْإِخْوَانِ وَ الثِّقَاتِ الَّذِينَ يُعَرِّفُونَكُمْ عُيُوبَكُمْ وَ يُخْلِصُونَ لَكُمْ فِى الْبَاطِنِ وَ سَاعَهً تَخْلُونَ فِيهَا لِلَذَّاتِكُمْ فِى غَيْرِ مُحَرَّمٍ» (ابن علی بن شعبه،1404،  409) عمر خود را برنامه ريزى كنيد و ساعتى را براى‏ «لِمُعَاشَرَهِ الْإِخْوَانِ وَ الثِّقَاتِ الَّذِينَ يُعَرِّفُونَكُمْ عُيُوبَكُمْ» رفيق خوب بگيريد و روزى چند دقيقه كنار كسى بنشينيد و بگوييد كسى اشكال من را بهم بگويد و انتقاد كردن را دوست داشته باشيد.وقتی به منافقين گفته می شود‏ «لا تُفْسِدُوا فِى الْأَرْض» (اعراف/ 56) مى‏گويند «إِنَّما نَحْنُ مُصْلِحُونَ» (بقره/ 11)، «زُيِّنَ لَهُمْ سُوءُ أَعْمالِهِمْ» (توبه/ 37) قرآن مى‏فرمايد: «وَ كَذلِكَ زُيِّنَ لِفِرْعَوْنَ سُوءُ عَمَلِهِ» (غافر/ 37) يعنى جنايت مى‏كرد ولى اينقدر بله قربان مى‏گفتند گمان مى‏كرد همه كارهايش درست است. «أَخَذَتْهُ الْعِزَّهُ بِالْإِثْمِ» (بقره/ 206) قرآن مى‏فرمايد تا به گروهى مى‏گويى اين كار را نكن، جوش مى‏آورد. «وَ إِذا قيلَ لَهُ اتَّقِ اللَّهَ أَخَذَتْهُ الْعِزَّهُ بِالْإِثْمِ» (بقره/ 206) يعنى متكبر هستند و وقتى به اينها انتقاد مى‏كنى با حالت متكبرانه‏اى دست از گناهشان برنمى دارند. ريشه بدبختى اين است كه عده‏اى دوست دارند افراد متملق باشند.

گاهى انتقاد از روى سوز و محبت است مثل انتقاد پدر و مادر از فرزند. اما گاهى هم انتقاد از روى حسادت است.مثلا چون به شخص مناصب حکومتی نمی دهند زبان  به انتقاد ازمسئولین در رده های مختلف می گشاید. قرآن کریم می فرماید برخى كه انتقاد مى‏كنند ناخالصی در نیت وعمل دارند. «وَ مِنْهُمْ مَنْ يَلْمِزُكَ فِى الصَّدَقاتِ» (توبه/ 58) به پيامبرصلی الله علیه وآله وسلم مى‏گفتند تو با اين صدقات چه مى‏كنى؟ يعنى نيش مى‏زدند. «وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَهٍ لُمَزَهٍ» (همزه/ 1) صدقات يعنى ماليات يعنى نيش مى‏زدند كه پول‏ها كجا مى‏رود. «فَإِنْ أُعْطُوا مِنْها رَضُوا» (توبه/ 58) البته اگر پول به او بدهى راضى است. يعنى انگيزه‏اش اين است كه چرا به من ندادی.گاهى هم از روى سوء ظن و بدبينى است. يعنى به طرف مقابل بدبين است. برخى هم كه انتقاد مى‏كنند واقعيت اين است كه چيزى را غلط مى‏بينند و طبق ديد خودشان قضاوت مى‏كنند.گاهى هم انتقاد مى‏كنند تا راه براى خودشان باز شود. على علیه السلام فرمود: «ذوو العيوب يحبون إشاعه معايب الناس ليتسع لهم العذر فى معايبهم» (ابن محمد آمدی ،1378، 421) انتقاد مى‏كند كه فلانى و فلانى خراب كردند تا بگويد اگر خودش هم خراب كرد طورى نيست و همه همين طور هستند.عيبهاى جزئى و فردى و شخصى بايد كتمان بماند و افشاگرى گناه است و غيبت است اما گاهى مسأله حكومت است و اگر افشا نشود،  در سمت وزير ونماینده حقوق مردم را پايمال مى‏كند. پس افشاگرى در مسائل شخصى گناه و در مسائل اجتماعى و حكومتى جايز است.در مسائل علمى رسم علما انتقاد است و خود فقيه به فقيه اشكال مى‏كند.نقل شده است امام (ره) در نجف درس مى‏گفت و اشكال نمى‏كردند و ايشان فرمود مگر روضه است كه اشكال نمى‏كنيد. بیان انتقاد بايد با صفا و محبت همراه باشد. حضرت رسول صلی الله علیه وآله وسلم فرمود: «الْمُؤْمِنُ مِرْآهُ الْمُؤْمِنِ» (ابن علی بن شعبه ،پیشین، 171) آنقدر آينه جلا دارد از روى صفا و صافى عيب تو را نشان مى‏دهد و مؤمن هم بايد همين طور باشد چون على علیه السلام فرمود: «فَأَعِينُونِى بِمُنَاصَحَهٍ خَلِيَّهٍ مِنَ الْغِشِّ» (انصاریان،1388، خ 118 ، 269) كمكم كنيد طورى كه در انتقادتان غش و حيله و كلك نباشد.

یکی دیگر از ملزومات انتقاد سالم انصاف است. انتقاد بایددر برخی مواقع مخفيانه باشد. على علیه السلام فرمود: «النصح بين الملأ تقريع» (ابن‏ابى‏الحديد،1404، ج 20 ، 341) اگر روبروى جمعيت انتقاد كنى طرف را شكسته‏اى. «الْقارِعَهُ مَا الْقارِعَهُ» (قارعه/ 2- 1) يعنى كوبنده. آينه داد نمى‏زند.اینجا این سوال مطرح می شود که چرا برخى انتقادهای نا بجا به جامعه و روزنامه و رسانه ها کشیده می شوند؟همچنین برخی انتقادات باید با اشاره گفته شود و به اسم وبا صراحت و بدون رعایت شرایط لازم ابراز نشود. رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم ناراحت شد فرمود نرويد بگوييد فلانى فلان كار را كرده است بگوييد بعضى يا برخى. «ما بال أقوام يفعلون كذا و كذا و لا يعين» (شهید ثانی،1413، 15) اقوامى هستند كه چنين كارى مى‏كنند.همچنین باید زيبايى‏ها را هم ملا حظه کرد. آينه اگر مى‏گويد اين طرف صورت سياه است مى‏گويد آن طرف صورت هم زيباست. نبايد مثل مگس فقط روى زخم نشست يا مثل زنبور عسل فقط روى گل خوشبو نشست و نه مثل آجر بى تفاوت بود و اگر اين طور باشد اثر نمى‏كند.در انتقاد نبايد تجسس كرد«إِنَّ الَّذينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشيعَ الْفاحِشَهُ» (نور/ 19) قرآن مى‏فرماید كسانى كه دوست دارند اشكالات ديگران را به رخ بكشند عذاب دردناكى دارند.

امام باقر علیه السلام فرمود :نزديكترين راه كفر اين است كه مسلمان با مسلمان ديگر رفيق شود و زير پايش را بكشد و عيبهايش را بيرون بكشد و نگهدارد تا يك زمان آبرويش را بريزد. «أَقْرَبُ مَا يَكُونُ الْعَبْدُ إِلَى الْكُفْرِ أَنْ يُوَاخِىَ الرَّجُلَ عَلَى الدِّينِ فَيُحْصِىَ عَلَيْهِ عَثَرَاتِهِ وَ زَلَّاتِهِ لِيُعَنِّفَهُ بِهَا يَوْماً مَا» (كلینی،1365، ج 2، 354).مسأله ديگر اين است كه انتقادباید عيب عمل شخص را بررسی کند و شخصیت وهویت انسانی شخص باید حفظ شود. درباره انسان قرآن مى‏فرمايد: «وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً» (فرقان/ 63) نسبت به جاهل خوب است و با جهل بد است.

يكى از مهمترین نکته ها اين است كه طورى انتقاد شود كه سوژه در دست دشمن نشده وموجبات سوءاستفاده دشمن فراهم نگردد.رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم بالاى منبر بود و در حالى كه به مردم مى‏نگريست مشغول سخنرانى بود. كسى پاى منبر نشسته بود و رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم به او نگاه نمى‏كرد. گفت: يا رسول الله «راعِنا، راعِنا» به ماهم نگاه كن. راعنا يعنى مراعات كن ما را ولى به زبان عبرى يعنى ما را خر كن. يهودى‏ها گفتند مسلمانان به پيامبر پاى منبر مى‏گويند ما را خر كن. آيه نازل شد: «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَقُولُوا راعِنا وَ قُولُوا انْظُرْنا وَ اسْمَعُوا وَ لِلْكافِرينَ عَذابٌ أَليمٌ» (بقره/ 104) يعنى مسلمانان اين لفظ را به كار نبريد چون اگر اين طور انتقاد كنيد يهوديان اينگونه مى‏گويند. «وَ قُولُوا انْظُرْنا» يعنى به ما نظر كن. پس بايد در انتقاد كلماتى به كار ببريد كه دشمن سوء استفاده نكند. انتقاد غير مستقيم  در بسیاری از مواردمؤثرتر است‏ امام حسن و امام حسين علیهما السلام بچه بودند ولى براى اين كه پيرمرد از گفتن آنها ناراحت نشود،گفتند ما وضو مى‏گيريم و تو ببين و با نمايش به پير مرد گفتند وضوى تو غلط است. پس انتقاد غير مستقيم باشد.باید توجه داشت که انتقاد نباید همراه با توهين باشد.یکی از ظریف ترین مسائل انتقاد این است که انسان از خودش انتقاد كند چه  بسيار مسائل و مشکلاتی که به خاطر کم کاری یا سست بود خود شخص متوجه مخاطبین  وجامعه می شود وانسان از این غفلت از تکلیف بی خبر است.

گفتني است معيار ها وموازيني كه انتقاد از دولت و  اعتراض به عملكرد آن بايد تابع آنها باشد‏‏، موضوع اصلي اين تحقيق است وبه تفصیل شرایط وقواعد آن رامورد بررسی قرار داده است.برای تحقق اهداف  این تحقیق  دراستخراج الگوی نقد نظام سیاسی در سیره امیر المومنین علیه السلام موارد ذیل مورد توجه قرار دارد:

از ميان الگو ها وچارچوب هاي مختلفي كه براي انتقاد از نظام هاي سياسي وجود دارد بايد الگويي انتخاب شود كه حداقل داراي سه مولفه ذيل باشد:

  1. چار چوب آن با ارزش ها وموازين اصيل اسلامي همسو باشد.به همين دليل نمي توان از الگوهاي غربي انتقاد از نظام سياسي استفاده كرد.
  2. از نظر خلوص و تطابق حداكثري با آموزه ها ومعارف اصيل اسلامي در حدقابل قبولي باشدومورد اتفاق طيف بيشتري از مسلمانان در مذاهب مختلف باشد.فلذا نمي توان از آثار وآراءدانشمندان مسلمان و يا اسلام شناسان وبه عبارت بهتر از منابع دسته دوم وسوم استفاده كرد.
  3. الگوي مورد نظر بايد از جنبه هاي مختلف قابل استناد بوده و به اصطلاح در تمامي عرصه هاي سياسي حرفي براي گفتن داشته باشد.پس نمي توان الگويي را انتخاب كرد كه صرفا از منظر يك نقش سياسي يا اجتماعي به مسئله نقد نظام سياسي پرداخته است.

به نظر مي رسد تنها گزينه اي كه در راستاي اهداف اين تحقيق مي توان آن را بررسي كرد والگوي قابل اتكايي از آن استخراج كرد تا معيار عملكرد همه مسلمانان قرار گيرد الگوي رفتاري امير المومنين ( عليه السلام ) است.

جايگاه فكري ،سياسي واز همه مهمتر ديني ايشان در نظام سياسي صدر اسلام  ونقش هاي مختلفي كه ايشان در قالب آن ها در عرصه هاي مختلف جامعه اسلامي حضور داشته اند به هر محققي اين امكان را مي دهدتا با مطالعه سيره عملي ايشان به الگوي جامع ومانعي از يك نظام منسجم براي نقد دستگاه حكومتي اسلامي دست يابد.به طور خلاصه مي توان زندگي سياسي اميرالمومنين (عليه السلام )را به ٥ دوره مشخص تقسيم كرد:

  1. در نقش جانشيني مطمئن و ماموري امين براي راس هرم حكومت اسلامي
  2. در نقش سربازي فداكار و سرداري از جان گذشته براي لشگر اسلام
  3. در نقش حاكم دور از حکومت
  4. در نقش يك نخبه ديني ،فكري وسياسي دغدغه مند و فعال در عرصه هاي مختلف جامعه اسلامي
  5. در نقش خليفه مسلمين وامير المومنين

آنچه كه در اين تحقيق مورد بررسي قرار مي گيرد رفتار ايشان در قبال حكومت و جامعه اسلامي در  دوره های مذکور است ودر واقع هدف توصيف وتحليل رفتار اعتراض آميز يك نخبه ديني ،فكري وسياسي دور از راس حكومت است در حالي كه  ايشان در مرحله پنجم در راس حكومت اسلامي قرار دارند.

ب ) ضرورت موضوع

دین مبین اسلام با توجه به قیود ومعیار هایی که برای حاکم مسلمین بیان می کند اورا در قالبی از باید ها ونباید های الهی و فطری مسئول جان ومال و ناموس  امت می کند، فرصت ها و موقعیت های بی نظیری را برای امت بوجود می آورد که زمینه رشد وتعالی همه اعضای آن را فراخور استعداد ذاتی و سعی و تلاش جسمی وروحی  فراهم کند.این باید ها ونباید ها که از آن به عنوان نظام سیاسی اسلامی یاد می شود درصورتی که مورد بی مهری عده ای از مسلمانان بی تقوا ویا ناآگاه قرار گیردمی تواند معبر مناسبی برای دشمن باشد تا از آن به درون جامعه اسلامی نفوذ کرده و با ایجاد فضای غبارآلود وناسالم زمینه ضربه زدن به نظام اسلامی و جامعه مسلمین  ودرنهایت استیلا برآنها را فراهم کند.

اما از آنجاکه دین مبین اسلام کامل ترین نسخه الهی برای سعادت کامل بشر الی الابد است با بیان نکات ظریفی ازاین سوء استفاده جلوگیری می کند.بهترین منبع مطالعه و فهم این نکات ظریف حکومت های اصیلی است که دردو دوره کوتاه در صدر اسلام برپایه اسلام ناب دردوره حکومت پیامبر اعظم صلی الله علیه واله وسلم و امیرالمؤمنین علیه السلام شکل گرفته است.که مهمترین منبع نظام یابی سیاسی اسلامی می باشد.

مسئله ای که شاید امروزه بهره گیری از آن سیره حسنه را مشکل می کند نبود مجموعه ای منسجم و قابل تحقیق است که با چکش کاری های ظریف این مقوله ضروری را به صورت مفید دراختیار مسلمانان قرار دهد.پردازش و دقت دراین سیره حسنه است که می تواند حقوق متقابل حاکم اسلامی و  امت را در راهبری صحیح جامعه اسلامی در عصر غیبت امکان پذیر  کند.

هیچ شکی نیست که درنبود معصوم علیه السلام رهبر جامعه اسلامی که در طول تاریخ با عناوین مختلف مسئولیت جامعه اسلامی رابرعهده داشته است مصون از مطلق خطا و اشتباه  نیست . البته باید توجه داشت که درصد خطا ها  واشتباهات رهبر جامعه اسلامی با معیار هایی که در انتخاب او ملاک است به حداقل کاهش می یابد. اما همین در صد پایین هم  در سنجه افکار عمومی مومنین مورد نظارت وارزیابی قرار می گیرد تا درنهایت بنیان جامعه اسلامی و کیان دین از هرگونه آسیب  در امان باشد. این نظارت مردمی باید درقالبی منسجم از قوانین ومعیار هایی باشد که اولا مانع  از ناکارآمدی این مقوله مهم در نظام سیاسی اسلام (انتقاد از حاکم مسلمان)شود -که یکی از مترقی ترین ظرفیت های این حوزه اندیشه سیاسی برای اصلاح و جلوگیری از انحراف  حرکت اصیل مسلمین  درجهت رشد وتعال دنیوی واخروی است.-ازسوی دیگر باید به گونه ای باشد که مانع از سوءاستفاده معاندان ،مخالفان،منافقان ودشمنان کیان مسلمین وبیضه الاسلام گردد. آنچه مسلم است این است که تا کنون الگوی منسجم ،کامل،جامع ومانع در زمینه نحوه نقد از نظام سیاسی وجود ندارد.حتی می توان ادعا کرد در هیچ زمینه ای در باره نحوه انتقاد  وجود ندارد.مثلا الگویی برای نقد نظام اداری ،روابط اجتماعی،علمی و….وجود ندارد.البته درمنابع گوناگون حسب مورد می توان مثال ها و راهنمایی های کلی برای انتقاد وجود دارد اما خلا وجود الگویی که بتوان بر اساس آن انتقاد را ارزیابی کرد را به هیچ وجه پر نکرده اند.

درتحقیق حاضر سعی شده است اولین گام های تولید وتدوین این الگوی اصیل اسلامی برداشته شود وبا مراجعه به منابع دست اول قدمی هر چند ناچیز در یکی از شاخه های این حوزه برداشته شودو درآینده اگر برای شخص محقق امکان پذیر بود آن را پیش ببرد واگر این امکان نبود آجری  را بر این بنای نو پا ودژ مورد نیاز جامعه اسلامی  افزوده باشد.

تعداد صفحه : 225

قیمت : 14700 تومان

———–

——-

پشتیبانی سایت :               [email protected]

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  --