دانلود پایان نامه ارشد: مصرف رسانه ای و اعتماد اجتماعی (مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه مازندران)

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته علوم اجتماعی 

گرایش : جامعه شناسی

عنوان : مصرف رسانه ای و اعتماد اجتماعی (مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه مازندران)

دانشگاه مازندران

دانشکده علوم انسانی و اجتماعی

 

پایان نامه دوره کارشناسی ارشد در رشته علوم اجتماعی (گرایش جامعه شناسی)

 

موضوع :

مصرف رسانه ای و اعتماد اجتماعی (مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه مازندران)

 

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

 

چکیده

اعتماد همواره يكي از مهم­ترين موضوعات در تحقيقات سرمايه اجتماعي محسوب مي­شود و اهميت آن به طور گسترده­اي از سوي نظريه­پردازان سياسي و اجتماعي از لاك و توكويل تا پاتنام و نظريه­پردازان جامعه مدني مورد تأكيد قرار مي­گيرد. در اين پژوهش تأثير مصرف رسانه­اي بر اعتماد اجتماعي با تأكيد بر تلويزيون داخلي و ماهواره­اي مورد بررسي و آزمون تجربي قرار گرفته است.

اين پژوهش با روش پيمايش انجام شده است و در آن، دانشجويان دانشگاه مازندران در سال تحصيلي 92-91 به عنوان جامعه آماري در نظر گرفته شدند و تعداد 400 نفر بر اساس نمونه­گيري طبقه­اي متناسب انتخاب و پرسشنامه­ها بين آن­ها توزيع شد. سپس اطلاعات جمع­آوري شده به كمك نرم­افزار SPSS و با استفاده از روش­هاي آماري توصيفي و استنباطي مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند.

يافته­هاي پژوهش حاكي از آن است كه بين ميزان تماشاي تلويزيون داخلي با اعتماد اجتماعي رابطه معنا داري وجود ندارد، اما ميزان تماشاي تلويزيون ماهواره­اي با اعتماد اجتماعي داراي رابطه معكوس مي­باشد. ميزان تماشاي تلويزيون داخلي با ميزان فعاليت در انجمن­هاي داوطلبانه، نگرش مثبت نسبت به اجراي قانون و احساس عدالت رابطه مثبت دارد، اما ميزان تماشاي تلويزيون ماهواره­اي با ميزان فعاليت در انجمن­هاي داوطلبانه، هنجار معامله متقابل و احساس عدالت، رابطه منفي و با فرصت طلبي رابطه مثبت دارد.

هم چنين، متغير­هاي ميزان فعاليت در انجمن­هاي داوطلبانه، هنجار معامله متقابل، نگرش مثبت نسبت به اجراي قانون و احساس عدالت با اعتماد اجتماعي، رابطه مثبت و فرصت­طلبي با اعتماد اجتماعي رابطه معكوس دارند.

به علاوه، نتايج تحليل رگرسيوني نشان مي­دهد كه در جامعه آماري ما متغير احساس عدالت داراي بيش­ترين تأثير معنا­دار بر اعتماد اجتماعي مي­باشد و سپس متغير­هاي هنجار معامله متقابل و فرصت طلبي در رتبه­هاي دوم و سوم قرار مي­گيرند.

واژگان كليدي: مصرف رسانه­ای، سرمايه اجتماعي، اعتماد بين شخصي، اعتماد اجتماعي، اعتماد نهادي.

 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    صفحه

فهرست جداول———————————————————————- د

فهرست نمودارها——————————————————————— ز

مقدمه—————————————————————————– س

فصل اول: کلیات­پژوهش

1-1- بيان مسئله——————————————————————— 2

1-2- اهميت و ضرورت پژوهش———————————————————- 6

1-2-1- اهمیت اعتماد اجتماعی——————————————————– 6

1-2-2- اهمیت جامعه­ی آماری——————————————————— 7

1-3- اهداف پژوهش—————————————————————— 8

1-3-1- هدف کلی—————————————————————— 8

1-3-2- اهداف جزیی————————————————————— 8

خلاصه فصل———————————————————————— 9

فصل دوم: پیشینه تجربی پژوهش

مقدمه—————————————————————————– 11

2-1- تحقیقات انجام شده در ایران (داخلی)————————————————– 12

2-2- تحقیقات انجام شده در خارج——————————————————– 17

2-3- جمع بندی——————————————————————— 24

خلاصه فصل———————————————————————— 26

 

فصل سوم: پیشینه نظری پژوهش

مقدمه—————————————————————————– 28

3-1- تعریف اعتماد——————————————————————- 29

3-2- انواع اعتماد——————————————————————– 32

3-2-1- اعتماد بنیادین————————————————————— 32

3-2-2- اعتماد بین شخصی———————————————————– 34

3-2-2-1- جانسون————————————————————— 34

3-2-2-2- کلمن—————————————————————– 35

3-2-3 اعتماد اجتماعی————————————————————— 37

3-2-3-1- پاتنام—————————————————————— 38

3-2-3-2- اینگلهارت————————————————————– 40

3-2-4- اعتماد نهادی—————————————————————- 42

3-2-4-1- گیدنز—————————————————————– 43

3-2-4-2- افه——————————————————————- 44

3-2-4-3- زتومکا—————————————————————- 47

3-3 – مسائلی پیرامون رسانه­های جمعی—————————————————– 49

3-3-1- مفهوم و اهمیت رسانه­های جمعی————————————————– 49

3-3-2- کارکردهای رسانه­های جمعی—————————————————– 50

3-3-3- دوره­بندی نظریات مربوط به تأثیرات رسانه­های جمعی———————————– 53

3-4- نظریات مربوط به تأثیر رسانه­های جمعی بر اعتماد—————————————– 54

3-4-1- پاتنام——————————————————————— 54

3-4-2- اوسلنر——————————————————————– 55

3-4-3- زتومکا——————————————————————– 56

3-4-4- کلمن——————————————————————— 56

3-4-5- گیدنز——————————————————————— 57

3-5- چارچوب نظری پژوهش———————————————————– 57

3-6- مدل تحلیلی پژوهش————————————————————– 66

3-7- فرضیات پژوهش—————————————————————– 67

خلاصه فصل———————————————————————— 68

فصل چهارم: روش شناسی

مقدمه—————————————————————————– 70

4-1- روش پژوهش——————————————————————- 71

4-2- جامعه ی آماری—————————————————————— 71

4-3- حجم نمونه ی آماری————————————————————– 72

4-4- روش نمونه گیری—————————————————————- 73

4-5- فرایند گردآوری داده ها———————————————————— 74

4-6- ابزار پژوهش——————————————————————- 74

4-7- متغیرهای مستقل، واسط و وابسته پژوهش———————————————— 74

4-8- تعریف مفاهیم——————————————————————- 75

4-8-1- تعاریف نظری مفاهیم———————————————————- 75

4-8-1-1- اعتماد بین شخصی——————————————————– 75

4-8-1-2- اعتماد اجتماعی———————————————————- 75

4-8-1-3- اعتماد نهادی———————————————————— 76

4-8-1-4- مصرف رسانه های جمعی————————————————— 76

4-8-1-5- میزان فعالیت در انجمن های داوطلبانه—————————————— 76

4-8-1-6- هنجار معامله متقابل——————————————————– 76

4-8-1-7- نگرش مثبت نسبت به اجرای قانون——————————————– 77

4-8-1-8- احساس عدالت———————————————————- 77

4-8-1-9- فرصت طلبی———————————————————— 77

4-8-1-10- ویژگی های فردی پاسخگویان———————————————– 77

4-8-2- تعریف عملیاتی مفاهیم و شاخص ها———————————————– 78

4-8-2-1- اعتماد بین شخصی——————————————————– 78

4-8-2-2- اعتماد اجتماعی———————————————————- 79

4-8-2-3- اعتماد نهادی———————————————————— 80

4-8-2-4- مصرف رسانه اي——————————————————— 81

4-8-2-5- میزان فعالیت در انجمن های داوطلبانه—————————————— 82

4-8-2-6- هنجار معامله­ی متقابل—————————————————— 83

4-8-2-7- نگرش مثبت نسبت به اجرای قانون——————————————– 83

4-8-2-8- احساس عدالت———————————————————- 84

4-8-2-9- فرصت طلبی———————————————————— 86

4-8-2-10- مشخصات فردی یا متغیرهای زمینه ای—————————————— 87

4-9- اعتبار و پایایی ابزار سنجش——————————————————— 88

4-9-1- اعتبار پژوهش————————————————————— 88

4-9-2- پایایی پژوهش————————————————————— 88

4-10- واحد تحلیل——————————————————————- 90

4-11- تکنیک های تجزیه و تحلیل داده ها————————————————— 90

4-12- استاندارد سازی—————————————————————- 90

4-13- تغییر شکل مقیاس ها برای معنا کردن حد بالا و پایین مقیاس——————————— 91

خلاصه فصل———————————————————————— 92

فصل پنجم: توصیف داده ها

مقدمه—————————————————————————– 94

5-1- توصیف متغیرهای زمینه ای———————————————————- 95

5-1-1- توزیع پاسخ گویان بر حسب جنسیت———————————————– 95

5-1-2- توزیع پاسخ گویان بر حسب گروه های سنی—————————————— 96

5-1-3- توزیع پاسخ گویان بر حسب وضعیت تأهل به تفکیک جنسیت—————————— 97

5-1-4- توزیع پاسخ گویان بر حسب مقطع تحصیلی به تفکیک جنسیت——————————- 97

5-1-5- توزیع پاسخ گویان بر حسب دانشکده به تفکیک جنسیت ——————————— 98

5-1-6- توزیع پاسخ گویان بر حسب معدل————————————————- 99

5-1-7- توزیع پاسخگویان بر حسب محل تولد———————————————- 99

5-1-8- توزیع پاسخگویان بر حسب محل سکونت فعلی به تفکیک جنسیت————————– 100

5-1-9- توزیع پاسخگویان بر حسب پایگاه اقتصادی- اجتماعی والدین—————————— 101

5-1-10- توزیع پاسخگویان بر حسب محل سکونت­والدین————————————– 102

5-2- توصیف متغیرهای مستقل———————————————————– 103

5-2-1- مصرف تلویزیون داخلی ——————————————————– 103

5-2-2- مصرف تلویزیون ماهواره ای —————————————————– 107

5-3- توصیف متغیرهای واسط———————————————————– 111

5-3-1- میزان فعالیت در انجمن های داوطلبانه———————————————- 111

5-3-2- هنجار معامله متقابل———————————————————– 114

5-3-3- نگرش مثبت نسبت به اجرای قانون———————————————— 117

5-3-4- احساس عدالت ————————————————————- 119

5-3-5- میزان فرصت طلبی———————————————————– 121

5-4- توصیف­انواع­اعتماد————————————————————— 123

5-4-1- اعتماد اجتماعی(متغیر وابسته)—————————————————- 123

5-4-2- اعتماد بین شخصی———————————————————– 126

5-4-3- اعتماد نهادی—————————————————————- 129

خلاصه فصل———————————————————————— 132

فصل ششم: تجزیه و تحلیل داده ها

مقدمه—————————————————————————– 134

6-1- بررسی رابطه بین متغیرهای زمینه ای با متغیرهای مستقل، واسط و انواع اعتماد———————- 135

6-1-1- مقایسه میانگین میزان تماشای تلویزیون برحسب جنسیت——————————— 135

6-1-2- مقایسه میانگین انواع اعتماد بر حسب جنسیت—————————————– 135

6-1-3- مقایسه میانگین متغیرهای واسط برحسب جنسیت————————————– 137

6-1-4- رابطه سن و میزان تماشای تلویزیون———————————————— 138

6-1-5- رابطه سن و انواع اعتماد——————————————————– 138

6-1-6- رابطه ی سن و متغیرهای واسط————————————————— 139

6-1-7- رابطه­ی مقطع تحصیلی و میزان تماشای تلویزیون————————————— 139

6-1-8- رابطه ی مقطع تحصیلی و انواع اعتماد———————————————- 140

6-1-9- رابطه­ی مقطع تحصیلی و متغیرهای واسط——————————————– 141

6-1-10- مقایسه میانگین میزان تماشای تلویزیون برحسب محل سکونت والدین———————– 142

6-1-11- مقایسه میانگین انواع اعتماد برحسب محل سکونت والدین——————————— 143

6-1-12- مقایسه میانگین متغیرهای واسط برحسب محل سکونت والدین —————————- 144

6-1-13- رابطه پایگاه اقتصادی- اجتماعی و میزان تماشای تلویزیون——————————- 145

6-1-14- رابطه پایگاه اقتصادی- اجتماعی و انواع اعتماد————————————— 145

6-1-15- رابطه پایگاه اقتصادی- اجتماعی و متغیرهای واسط———————————— 146

6-2- بررسی رابطه متغیرهای مستقل و واسط با اعتماد نهادی————————————– 147

6-2-1- مقایسه میانگین اعتماد نهادی بر حسب تماشای تلویزیون(داخلی/ماهواره ای)——————– 147

6-2-2- مقایسه میانگین اعتماد نهادی بر حسب انواع برنامه های تلویزیون(داخلی/ماهواره ای)————– 148

6-2-2-1- مقایسه میانگین اعتماد نهادی بر حسب انواع برنامه های تلویزیون داخلی——————– 148

6-2-2-2- مقایسه میانگین اعتماد نهادی بر حسب انواع برنامه های تلویزیون ماهواره ای—————— 149

6-2-3- بررسی رابطه بین میزان تماشای تلویزیون(داخلی/ماهواره ای)با اعتماد نهادی——————- 149

6-2-4- بررسی رابطه متغیرهای واسط با اعتماد نهادی—————————————– 150

6-3- آزمون فرضیات—————————————————————— 151

6-4- ماتریس همبستگی—————————————————————- 156

6-5- تحلیل رگرسیونی متغیرهای پیش بینی کننده اعتماد اجتماعی———————————- 159

6-5-1- تحلیل رگرسیونی عوامل مؤثر بر اعتماد اجتماعی————————————— 159

6-5-2- تحلیل رگرسیونی عوامل مؤثر بر هنجار معامله متقابل———————————— 163

6-5-3- تحلیل رگرسیونی عوامل مؤثر بر نگرش مثبت نسبت به اجرای قانون————————- 164

6-5-4- تحلیل رگرسیونی عوامل مؤثر بر احساس عدالت————————————— 165

6-5-5- تحلیل رگرسیونی عوامل مؤثر بر میزان فرصت طلبی————————————- 166

6-5-6- تحلیل رگرسیونی عوامل مؤثر بر میزان فعالیت در انجمن های داوطلبانه———————– 167

6-6- تحلیل مسیر——————————————————————– 168

خلاصه فصل———————————————————————— 171

 

فصل هفتم: نتیجه گیری

مقدمه—————————————————————————– 174

7-1- نتایج عمده پژوهش————————————————————— 174

7-2- بحث و نتیجه­گیری————————————————————— 179

7-3- ارائه پیشنهاد­ها وراهکار­های اجرایی و پژوهشی——————————————– 185

7-3-1- پیشنهاد­های اجرایی———————————————————– 185

7-3-2- پیشنهاد­های پژوهشی———————————————————- 186

فهرست منابع———————————————————————— 187

ضمائم—————————————————————————- 197

 

 

فهرست جداول

4-1- جدول تعداد دانشجویان در جامعه و نمونه آماری به تفکیک دانشکده و جنسیت——————— 73

4-2- جدول پرسش های مربوط به اعتماد بین شخصی——————————————- 78

4-3- جدول گویه های مربوط به اعتماد اجتماعی———————————————- 79

 

.

.

.

 

6-28- جدول نتایج آزمون رابطه میزان تماشای تلویزیون ماهواره ای با متغیرهای واسط——————– 155

 

6-43- جدول ضرایب رگرسیونی مدل تبیین کننده میزان فعالیت در انجمن های داوطلبانه—————— 167

6-44- جدول میزان تأثیرمستقیم وغیرمستقیم وکل متغیرهای مستقل و واسط برمتغیر وابسته(اعتماد اجتماعی)—– 170

 

فهرست نمودارها

 

3-1- نمودار مدل تحلیلی————————————————————— 66

5-1- نمودار توزیع درصدی پاسخ گویان بر حسب جنسیت————————————— 95

5-2- نمودار توزیع درصدی پاسخ گویان بر حسب گروه های سنی———————————- 96

5-3- نمودار توزیع درصدی  پاسخگویان بر حسب پایگاه اقتصادی- اجتماعی————————— 101

5-4- نمودار توزیع درصدی پاسخ گویان بر حسب محل سکونت والدین—————————— 102

5-5- نمودارتوزیع درصدی پاسخگویان برحسب مدت­زمان تماشای تلویزیون داخلی در طول روز(به دقیقه)—— 104

5-6- نمودارتوزیع­درصدی­پاسخگویان برحسب مدت­زمان­تماشای­تلویزیون­ماهواره­ای­درطول­روز(به دقیقه)——— 108

5-7- نمودار توزیع درصدی پاسخ گویان بر حسب میزان اعتماد اجتماعی—————————— 125

5-8- نمودار توزیع درصدی پاسخگویان بر حسب میزان اعتماد بین شخصی—————————- 128

5-9- نمودار توزیع درصدی پاسخگویان بر حسب میزان اعتماد نهادی——————————– 131

6-1- نمودار تحلیل مسیر————————————————————— 169

 

مقدمه

امروزه و در پرتو گسترش پروسه جهانی شدن مدرنیته، بیش­تر کشور­های جهان سوم و از جمله ایران در وضعیت عدم امکان بازگشت تاریخی قرار گرفته اند؛ بدین معنا که نمی­توانند به جای حرکت رو به جلو در این مسیر، بایستند و یا به عقب برگردند. به ویژه اینکه در طول این سال­ها، حکومت­های مختلف در ایران به طور صریح و یا تلویحی مظاهر مادی توسعه و تمدن غربی را پذیرفته و گام­هایی هر چند ناقص و توأم با اشکال در جهت گسترش آن برداشته اند که از آن جمله می­توان به نظام تعلیم و تربیت، نظام ارتش، نظام اداری، قانون اساسی، مجلس قانون­گذاری، کابینه و… اشاره کرد.

اما آن­چه که همگام با این تحولات مادی باید مد نظر قرار گیرد، ملزومات فرا­مادی آن­ها می­باشد، چرا که هر واقعیت اجتماعی هم دارای جنبه مادی و هم جنبه معنایی (سایر، 1388) است که توسعه نیز از این قاعده مستثنی نمی­باشد. توجه صرف به راه حل­های سخت و دستوری و نادیده انگاشتن راه حل­های نرم و فرهنگی در مسیر توسعه کشور بعضاً موجبات عقب­گرد­هایی در آن شده است که جبران آن با توجه به روند سریع تحولات جهانی تقریباً ناممکن می­باشد.

«کارشناسان و صاحبنظران امور اقتصادی و اجتماعی به خوبی به این نکته واقف اند که برنامه­های توسعه کشور، دیگر نمی­توانند فقط به بعد مادی یا رشد کلان اقتصادی توجه داشته باشند؛ زیرا این روند، در چند دهه گذشته مشکلات اجتماعی و فرهنگی را نادیده گرفته است که در میان­مدت و درازمدت حاصلی جز زیان و در نهایت ایجاد موانع در راه پیشرفت همه­جانبه و توسعه پایدار در کشور نخواهد داشت» (تاجبخش و دیگران، 1382: 156-155).

اعتماد اجتماعی و نیز اعتماد نهادی از جمله مهم­ترین ملزومات توسعه (اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی) می­باشند امری که در طول این سال­ها مورد غفلت واقع شده و حتی گاهی آگاهانه و یا غیر آگاهانه موجبات فرسایش آن فراهم گشته است.

انتشار یافته­های پیمایش ملی ارزش­ها و نگرش­ها که در سال 1380 و تحت سرپرستی دفتر طرح­های ملی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در 28 استان کشور صورت گرفته است، حاکی از نگرش منفی شهروندان کشور نسبت به وضعیت ارزش­های حاکم بر جامعه است. یگانه ارزش مثبتی که اکثریت مردم به غالب بودنش در جامعه اذعان داشته اند، تلاش و جدیت بوده است. به طور حتم، باور به رایج بودن ضد ارزش
­هایی نظیر دورویی و تظاهر، تقلب و کلاهبرداری، تملق و چاپلوسی و در مقابل، عدم اعتقاد افراد به فرادستی ارزش­هایی از قبیل گذشت، انصاف، امانتداری، خیرخواهی و کمک، صداقت و پایبندی به قول و قرار از این امر حکایت می­کند که اعتماد اجتماعی در سطح نازلی در کشور برقرار است. در زمینه اعتماد به اقشار و اصناف (اعتماد نهادی) نیز به جز معلمان، تقریباً تمامی گروه­های مهم و تأثیر­گذار و صاحب­نفوذ در جامعه دارای اعتماد کم یا متوسط بوده اند (همان: 163-161).

علاوه بر این، توجه به آمار مربوط به جرایمی نظیر اختلاس و ارتشا، چک بلامحل، تخلفات رانندگی، و… نشان دهنده کمبود سرمایه­اجتماعی در کشور و از جمله اعتماد می­باشد (سیاهپوش، 1387: 117-116).

بدین ترتیب، با توجه به نقش مثبتی که اعتماد خصوصاً نسبت به افراد غریبه و سازمان­ها و نهاد­ها و اقشار و اصناف در جریان زندگی فردی و جمعی بشر دارد، بررسی عواملی که می­توانند در افزایش و یا کاهش آن نقش مؤثری را ایفا کنند از اهمیت ویژه­ای برخوردار می­باشد. برخی از صاحبنظران و پژوهشگران- که از رابرت پاتنام می­توان به عنوان یکی از شناخته­شده­ترین آن­ها یاد کرد- در کنار سایر عوامل، به نقش رسانه­های جمعی نیز در کاهش و یا افزایش اعتماد اجتماعی توجه داشته­اند و بر این باورند که رسانه­های جمعی
می­توانند با تغییراتی در جریان عینی و ذهنی زندگی افراد سطح اعتماد آنان را تحت تأثیر قرار دهند.

هم­چنین با توجه به نقشی که جوانان و به ویژه دانشجویان هر کشور به عنوان سرمایه انسانی آن در روند توسعه خواهند داشت در این پژوهش بر آن شدیم که تأثیر رسانه­های جمعی بر اعتماد اجتماعی را در میان دانشجویان دانشگاه مازندران مورد بررسی قرار دهیم.

پژوهش حاضر شامل هفت فصل مي­باشد. در فصل اول (كليات پژوهش)، مسئله اصلي پژوهش، اهميت و ضرورت و هم­چنين اهداف پژوهش مطرح مي­گردند. در فصل دوم (پيشينه تجربي پژوهش)، پژوهش­هاي داخلي و خارجي انجام شده كه مرتبط با موضوع تحقيق حاضر مي­باشند، مرور مي­گردند. فصل سوم (پيشينه نظري پژوهش)، اختصاص به بررسي مفاهيم و نظريات و انتخاب چارچوب نظري و تعيين فرضيات تحقيق دارد. در فصل چهارم (روش­شناسي)، فرايند روش­شناختي پژوهش تشريح مي­گردد. فصل پنجم (توصيف داده­ها)، اختصاص به توصيف متغير­هاي مستقل، واسط و انواع اعتماد دارد. در فصل ششم (تجزيه و تحليل داده­ها)، داده­هاي حاصل از پژوهش مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته و فرضيات پژوهش نيز مورد آزمون قرار مي­گيرند. فصل هفتم (نتيجه­گيري) نيز به بحث نظري پيرامون نتايج حاصل از تحقيق و هم­چنين مقايسه نتايج حاصل از اين پژوهش با تحقيقات انجام شده پيشين اختصاص دارد.

 

فصـل اول

 کلیـات پـژوهـش

 

 

1-1- بيان مسئله

برخی از ویژگی­های جامعه­ی معاصر سبب شده که اعتماد[1] اهمیت ویژه ای پیدا کند. اول اینکه یکی از ویژگی­های جامعه­ی امروز، عدم یقین و عدم قطعیت است. به تعبیر لوهمان[2]، ما در دوره­ای زندگی می­کنیم که میزان وابستگی آینده­ی جامعه به تصمیم­گیری، افزایش یافته است. ما دیگر در جامعه­ی مبتنی بر تقدیر نیستیم بلکه در جامعه­ی مبتنی بر کنش هدفمند انسانی، زندگی می­کنیم. برای اینکه با آینده برخورد فعالانه و سازنده داشته باشیم، نیاز به اعتماد داریم.

دوم اینکه، جهان ما به شدت به هم وابسته است. در درون هر جامعه ای، تمایز و تخصص نقش­ها، کارکرد­ها، مشاغل، سلائق و سبک­های زندگی، بسیار زیاد شده است. یعنی بیش از هر زمان دیگری به تعبیر دورکیم[3] به انسجام ارگانیکی دست یافته ایم. تقسیم کار شدید دارای این ویژگی است که آسیب پذیری فرد را در مقابل قصور دیگران برای انجام مسئولیت­هایشان زیاد می­کند. هر چقدر وابستگی انسان­ها به هم بیش­تر باشد، اهمیت اعتماد بیش­تر می­شود. به همین جهت میزتال[4] معتقد است که به هم­وابستگی سبب شده نیاز به اعتماد بیش­تر شود (شارع­پور، 1388: 3-2).

سوم اینکه، زندگی اجتماعی ما مملو از تهدیدات و مخاطراتی است که ساخته­ی دست ما انسان­ها هستند. هر قدر تکنولوژی در جامعه بیش­تر باشد، زندگی ما پیش­بینی­ناپذیر­تر می­شود یعنی پیامد­های ناخواسته­ی بیش­تری پدید می­آید. به همین سان لوهمان معتقد است که تکنولوژی باعث افزایش پیچیدگی در زندگی شده است و انسان­ها برای تحمل این پیچیدگی، روز به روز به اعتماد بیش­تری نیاز دارند (همان: 3).

اعتماد، باور كنشگر به اين امر است كه در بد­ترين حالت ديگران آگاهانه و يا از روي ميل و رغبت به او آسيبي نخواهند رساند و در بهترين حالت بر طبق منافع او عمل خواهند كرد (نيوتن، 2001: 202).

مفهوم اعتماد به طور گسترده­اي از سنت نظريه­ی اجتماعي توكويل[5] و جان استوارت ميل[6] نشأت
مي­گیرد و بر اين اساس منبع اصلي اعتماد در شبكه­ی وسيع، عميق و متراكم انجمن­هاي داوطلبانه[7] و سازمان­هاي ميانجي كه جامعه­ی مدني[8] را تشكيل مي­دهند، نهفته است (نيوتن، 2001: 234). نظریه پردازان کلاسیک از زمان توکویل معتقد بودند که انجمن­های داوطلبانه با گرد­هم­آوردن انسان­های مختلف برای انجام کار مشترک به آن­ها اعتماد و همکاری را آموزش می­دهند (شارع­پور، 1388: 5). از نظر توكويل اصل دموكراسي نوين همانا نفع است و نه فضيلت. اما ميان نفع كه اصل دموكراسي­هاي نوين است و فضيلت كه اصل جمهوري­هاي باستاني است، عناصر مشتركي وجود دارد و آن، اين كه در هر دو مورد شهروندان بايد از انضباطي اخلاقي پيروي كنند و ثبات دولت بر پايه تأثير مسلط و حاكم رسوم و اعتقادات بر رفتار افراد بنا شده است (آرون، 1370: 254).

به لحاظ نظري بايد گفت كه مفهوم اعتماد به عنوان مهم­ترين بعد سرمايه­ی اجتماعي[9] به صورت مستقيم يا غير مستقيم، از زمان شكل­گيري جامعه­شناسي مورد توجه بوده كه خود بيش­تر ناشي از توجه به مسئله­ی نظم اجتماعي[10] بوده است. به اعتقاد آيزنشتات[11] مهم­ترين مسئله­ی نظم اجتماعي از نظر دوركيم و تا حدودي تونيس[12] اعتماد و همبستگي اجتماعي است، يعني اين كه بدون انسجام و نوعي اعتماد پديداري نظم اجتماعي ممكن نيست (چلبي، 1375: 12). به عقيده دوركيم در جامعه­ی رقابتي مدرن، جامعه­ی مبتني بر قرارداد ممكن نيست مگر اين كه مردم در مورد اين كه هموطنانشان به انجام قراردادشان پايبند باشند، اعتماد داشته باشند. وي وجود ساخت­هاي جديد (گروه­هاي حرفه اي) را كه بايد در جهت جلوگيري از نابساماني ظهورنمايند، ضروري مي­ديد (بیگلی و ترنر، 1384: 391). به اعتقاد او هر قدر به حجم جوامع افزوده
مي­شود، وجدان جمعي گسترده تر و انتزاعي تر شده و حوزه­ی اخلاقي فرد از سطح محلي و درون­گروهي به سطح عام و برون­گروهي توسعه مي­يابد و از تعداد غريبه­هايي كه نمي­توان به آن­ها اعتماد كرد كاسته
مي­شود و از اين طريق راه براي همكاري وسيع در سطح ملي هموار می­گردد (افشانی و دیگران، 1389: 195 به نقل از پنجه بند، 1385: 44). تونيس نيز به تقابل دو نوع زندگي اجتماعي پرداخت: «اجتماع»[13] كه ويژگي تجمعات كوچك است و «جامعه»[14] كه ويژگي شهر­هاي بزرگ است. به اعتقاد او در روستا زندگي اجتماعي شبيه به يك ارگانيسم زنده است كه در آن مردم داراي اخلاق مشتركي بوده و پيوند­هاي شديدي بين آنان وجود دارد، اما در شهر زندگي اجتماعي به صورت يك تجمع مكانيكي مملو از فرد­گرايي، خود­پرستي و حتي خصومت است (شارع­پور، 1387: 111). بر اساس منطق تونيس، روابط مبتني بر اعتماد تنها در اجتماع وجود دارد. يك فرد به اعضاي خانواده و دوستانش اعتماد مي­ورزد، چرا كه احساس او بر اساس مشابهت ها، فهم و تأييد متقابل است و اين فرايند به طور دائمي به كمك فعاليت­ها و تجارب مشترك تقويت
مي­گردد. بنابراين، اعتماد نمي­تواند به طور مصنوعي ايجاد گردد. اعتماد به طور اخص مبناي انسجام اجتماعي است كه از سوي ارزش­هاي دين و اخلاق تقويت مي­شود و آن نيز به نوبه­ی خود روابط مبتني بر اعتماد را تسهيل كرده و به افزايش چسبندگي اجتماعي كمك مي­كند. در مقابل، افراد خود­محور و حسابگر جامعه­ی مدرن، نمي توانند مورد اعتماد قرار گيرند و آن­ها نيز نمي­توانند به ديگري اعتماد داشته باشند. چه، براي رفع نياز­ها هر شخصي به دارايي­هاي ديگري نياز دارد كه اين امر به فريبكاري و ابزاري بودن رابطه مي­انجامد (ميزتال، 1380: 59).

اعتماد و معتمد بودن اغلب به عنوان نوعی گریس اجتماعی در نظر گرفته شده­اند که چرخ­های تبادلات اجتماعی و اقتصادی متنوع را روغن­کاری می کنند و در صورت عدم وجود آن این تبادلات بسیار هزینه­بر، بروکراتیک و زمان­بر خواهد شد (فیلد، 1386: 104). هر چند خود اعتماد نمي­تواند حالت كالا به خود بگيرد يا مبادله شود اما سرمايه اي معنوي براي جلب حمايت، حسن نيت، زمان و پول به شمار مي­رود. اين نكته در تعاريف مختلف از اعتماد به عنوان «روغن» تسهيل كننده اقدام (لومان، 1988)، نوعي «اعتبار نمادين» (سليگمن، 1977) يا شكلي از «سرمايه­ی اجتماعي» كه به تأمين نتايج مشخص كمك كند، تجلي يافته است (پاسي و تونكيس، 1387: 45).

 

 

تعداد صفحه : 221

قیمت : 14700 تومان

———–

——-

پشتیبانی سایت :               serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  --