دانلود پایان نامه ارشد : شناخت صنایع‌دستی به‌کار رفته در معماری‌سنتی دوره‌ی قاجار شهرستان اردکان

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : هنر

گرایش :صنایع دستی 

عنوان :  شناخت صنایع‌دستی به‌کار رفته در معماری‌سنتی دوره‌ی قاجار شهرستان اردکان

وزارت علوم، تحقیقات، فن‌آوري

دانشگاه علم و هنر

دانشکده هنر و معماری

گروه صنایع‌دستی

پایان‌نامه جهت دریافت درجه‌ی کارشناسی ارشد

شناخت صنایع‌دستی به‌کار رفته در معماری‌سنتی دوره‌ی قاجار شهرستان اردکان

( با معرفی خانه‌ی تقدیری)

استاد راهنما:

نصرالله تسلیمی

استاد مشاور:

علی مروتی شریف‌آبادی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

از روزی که انسان به فکر ساخت محلی برای سکونت افتاد با توجه به اقلیم منطقه‌ای که در آن، بنا را برپا می‌کرد و فرهنگ خاص منطقه؛ تزئینات را هم در آن دخالت داد؛ از آن روز تاکنون فرهنگ و اقلیم بر تزئینات بناها تأثیر گذاشته است. صنایع‌دستی به کار رفته در خانه‌ی تقدیری شهرستان اردکان که از عهد قاجار به جا مانده از فرهنگ و اعتقادات مردم و تعصبات ملی و مذهبی زمان و اقلیم گرم و خشک و کویری منطقه، متأثر می‌باشد. صنایع‌دستی مورد نظر در این پژوهش شامل گره‌چینی و چلنگری است که این روزها در ورطه‌ی منسوخ شدن می‌باشد؛ معمار سنتی با استفاده از این صنایع دستی در بنا  به حفظ اعتقادات دینی و مذهبی و سازگاری با محیط کوشیده است. در این تحقیق به معرفی و شناساندن هر چه بیشتر این هنرهای سنتی و عناصر معماری منازل مسکونی عهد قاجار با تأکید بر خانه تقدیری پرداخته و با روش توصیفی- تحلیلی روش کار، ابزار، تولیدات و کارکرد این هنرها و کارکرد عناصر معماری را مورد بررسی قرار داده و ارتباط فرهنگ و اقلیم با هنرهای وابسته معماری‌سنتی را در آن جستجو کرده‌ایم.

کلید واژگان:

دوره‌ی قاجاریه، شهرستان اردکان، خانه‌ی تقدیری، صنایع‌دستی، معماری‌سنتی، گره‌چینی، چلنگری

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                     صفحه

مقدمه………………………………………………………………………………………………..1

فصل اول

کلیات تحقیق

1-1 تعریف موضوع (تعریف مسأله، هدف از اجراء و کاربرد نتایج تحقیق)…………………….3

1-2 ضرورت انجام تحقیق……………………………………………………………………………………….4

1- 3 سابقه تحقیق………………………………………………………………………………………………….4

1-4 سؤالات پژوهشی……………………………………………………………………………………………..6

1-5 فرضیه…………………………………………………………………………………………………………….6

1-6 روش تحقیق……………………………………………………………………………………………………6

1-7 مراحل اجرای پروژه………………………………………………………………………………………….7

1-8 محدودیت‌های تحقیق……………………………………………………………………………………..7

فصل دوم

ادبیات تحقیق.

2-1نگرشی بر معماری‌سنتی ایران……………………………………………………………………………9

2-1-1 آرایه‌های معماری‌سنتی……………………………………………………………………………………..11

2-1-2 اصول معماری ایرانی و تأثیر آن بر آرایه‌های معماری سنتی…………………………..13

  • مردم‌واری………………………………………………………………………………………………13

2-1-2-2پرهیز از بیهودگی ………………………………………………………………………………………..14

  • نیارش………………………………………………………………………………………………….14

2-1-2-4 خودبستگی………………………………………………………………………………………………15

2-1-3 تأثیر عوامل اقلیمی بر معماری‌ و آرایه‌های معماری سنتی…………………………………………..15

2-2 درآمدی بر هنرهای سنتی ایران……………………………………………………………………..17

2-2-1 صنایع‌دستی………………………………………………………………………………………………19

2-2-1-1 ویژگی‌های صنایع‌دستی ……………………………………………………………………………….19

  • 2صنایع‌دستی از لحاظ روش و تکنیک تولید فرآورده‌های دستی………………………………20

2-2-1-3 هنرهای دستی چوبی ایران …………………………………………………………………………..21

2-2-2 پنجره ……………………………………………………………………………………………………..21

2-2-2-1 در پنجره ………………………………………………………………………………………………22

2-2-2-2 پنجره ارسی .. ………………………………………………………………………………………….23

2-2-2-3 روزن ……………………………………………………………………………………………………..24

2-2-3 كاركردهاي پنجره ……………………………………………………………………………………25

  • تزئین بنا ………………………………………………………………………………………………25
  • شباک…………………………………………………………………………………………………..25
  • جام‌خانه………………………………………………………………………………………………..26
  • منظر …………………………………………………………………………………………………..26
  • تهویه.…………………………………………………………………………………………………..27
  • تأمین نور………………………………………………………………………………………………27

2-2-4 نقش پنجره در نمای ساختمان…………………………………………………………………………..32

2-2-5 نقش هندسه در شکل‌گیری.پنجره‌ها ………………………………………………………………….32

2-3 مصالح به کار رفته در هنر‌های‌سنتی وابسته به معماری سنتی………………………….33

2-3-1 چوب و دلایل کاربرد آن در گره‌چینی………………………………………………………………….33

2-3-2 شیشه‌های رنگی در گره‌چینی ………………………………………………………………………….34

2-3-3 رنگ در معماری…………………………………………………………………………………………….35

2-3-4 آهن در چلنگری……………………………………………………………………………………………35

2-3-4-1 آهن و چلنگری در قرآن……………………………………………………………………………….36

2-3-5 گچبری……………………………………………………………………………………………………….37

2-3-5-1 انواع طاقچه‌های گچی………………………………………………………………………………….38

2-3-5-2 یزدی بندی بااستفاده از گچ …………………………………………………………………………39

فصل سوم

آشنایی با دوره قاجاریه و شهرستان اردکان

3-1 معرفی موقعیت تاریخی موضوع……………………………………………………………………..41

3-1-1 سلسله قاجار…………………………………………………………………………………………………41

 3-1-2 جامعه قاجاری………………………………………………………………………………………………41

3-1-3 تربیت و اخلاق عمومی…………………………………………………………………………………….43

3-1-4 هنر و معماری در دوره‌ی قاجاریه………………………………………………………………………..44

3-1-3-1 ویژگی‌های نقوش تزئینی هنر و معماری دوره‌ی قاجار……………………………………………49

3-2 موقعیت جغرافیایی موضوع……………………………………………………………………………53

3-2-1 معرفی استان يزد…………………………………………………………………………………………..53

3-2-1-1-اطلاعات جغرافيايي استان يزد………………………………………………………………………53

3-2-1-2-اطلاعات هواشناسي استان يزد……………………………………………………………………..53

3-2-1-3-پيدايش و قدمت تاريخي استان يزد……………………………………………………………….53

3-2-1-4-ویژگی‌های باستانی استان يزد………………………………………….…………………………..54

3-2-2-شهرستان اردکان………………………………………………………………………………………….54

3-2-2-1-وجه تسمیه‌ی اردکان………………………………………………………………………………….54

3-2-2-2-اردکان در دوره‌ی قاجار ……………………………………………………………………………..55

3-2-2-3-وضعیت اقتصادی اردکان در عهد قاجار…………………………………………………………..55

3-2-2-4-معماری اردکان در عهد قاجار……………………………………………………………………….56

3-2-2-5-وضعیت اجتماعی اردکان در عهد قاجار…………………………………………………………..56

3-2-2-6-وضعیت فرهنگی اردکان در عهد قاجار……………………………………………………………56

فصل چهارم

خانه‌تقدیری و تزئینات وابسته به معماری آن

4-1معرفی خانه‌ی تقدیری…………………………………………………………………………………….58

4-2 معرفی هنرهای سنتی وابسته به معماری خانه‌‌ی تقدیری …………………………………61

4-2-1- طاقچه‌های خانه‌ی تقدیری………………………………………………………………………………61

4-2-2-شمشیری‌ها ………………………………………………………………………………………………..62

4-2-3-تزیینات آجری…………………………………………………………………………………………….63

4-2-4-تزئینات بادگیرها…………………………………………………………………………………………..64

4-2-5-تزیینات سنگی…………………………………………………………………………………………….65

4-2-6-گره چینی و قواره‌بری…………………………………………………………………………………….65

4-2-7-شباک………………………………………………………………………………………………………. 67

4-2-8-چلنگری ……………………………………………………………………………………………………67

4-2-9-ابزار زنی چوب……………………………………………………………………………………………..69

4-2-10- تزئینات هشتی……………………………………………………………………………………………69

4-3-صنایع‌دستی شاخص خانه تقدیری………………………………………………………………..71

4-3-1-چلنگری، (آهنگری سنتی) ……………………………………………………………………………..71

4-3-1-1 چلنگری در یزد…………………………………………………………………………………………71

4-3-1-2-تولیدات چلنگری ……………………………………………………………………………………..72

4-3-1-3-ابزارهای مورد استفاده………………………………………………………………………………..73

4-3-1-4- روش کار………………………………………………………………………………………………..79

4-3-1-5-نشان‌دار کردن..………………………………………………………………………………………..79

4-3-1-6-دلایل منسوخ شدن هنر چلنگری………………………………………………………………….80

4-3-1-7-فورجینگ، چلنگری صنعتی…………………………………………………………………………80

4-3-2-گره‌سازی……………………………………………………………………………………………………81

4-3-2-1-تاریخچه گره‌سازی …………………………………………………………………………………..83

4-3-2-2-ابزارهای لازم برای ساخت گره‌چینی……………………………………………………………..84

4-3-2-3- اتصالات گره‌چینی……………………………………………………………………………………85

4-3-2-4-مراحل ساخت گره‌چینی ……………………………………………………………………………85

4-3-3-هنر قواره بری……………………………………………………………………………………………..86

4-3-3-1-ابزار و تجهیزات ……………………………………………………………………………………….87

4-3-3-2-روش کار………………………………………………………………………………………………..87

فصل پنجم

نتیجه‌گیری و پینهادها

نتیجه‌گیری…………………………………………………………………………………………………………..89

پیشنهادات…………………………………………………………………………………………………………..91

منابع و مؤاخذ………………………………………………………………………………………………………92

منبع تصاویر………………………………………………………………………………………………………..96

پیوست‌ها…………………………………………………………………………………………………………….97

مقدمه

معماری سنتی از دیر باز از فرهنگ و اقلیم متأثر بوده و این در حالی است که در مناطق مختلف ایران آب و هوا متغیر است و شهرستان اردکان با آب و هوایی گرم و خشک از معماری خاص اقلیم این منطقه برخوردار است و هنر‌های سنتی وابسته به معماری سنتی شهرستان، با تأثیری که از این اقلیم گرفته است؛ در پی فراهم آوردن شرایطی مناسب برای زندگی مطلوب‌تر است. همچنین فرهنگ هر منطقه بر معماری و هنرهای سنتی وابسته به آن تأثیر بسزایی دارد، که با تغیر فرهنگ و بخصوص اعتقادات مذهبی در هر دوره، معماری و هنرهای سنتی وابسته به آن نیز تغیرکرده و از آن تأثیر می‌پذیرد.

در فصل اول این پژوهش به کلیات تحقیق و در فصل دوم به تعریف و آشنایی با مبانی نظری تحقیق پرداخته و در پی آن در فصل سوم به آشنایی با موقعیت تاریخی موضوع که دوره‌ی قاجار است و به دلیل این‌که دوره‌ای اسلامی است و تا عصر حاضر فاصله‌ی چندان طولانی ندارد و همچنین از این دوره خانه‌های زیادی در شهرستان اردکان به جا مانده است برای بررسی در این پژوهش انتخاب گردید .

در همین فصل در ادامه به موقعیت جغرافیایی موضوع که شهرستان اردکان می‌باشد پرداخته و موقعیت اردکان در عهد قاجار  مورد بررسی قرار می‌گیرد.

شهرستان اردکان در استان یزد واقع شده، در تزئینات وابسته به معماری عهد قاجار گره‌چینی‌ها و قواره‌بری‌هایی با چوب انجام شده و با شیشه‌های رنگی مزین شده است. تا میزان عبور نور را به داخل بنا کنترل نماید و دید را کنترل نماید بدین صورت که ناظر از بیرون داخل حریم بنا را نمی‌تواند ببیند و این در صورتی است که افراد خانه بر کل خانه اشراف کامل داشتند و به خاطر وجود در- پنجره‌ها حتی می‌توانند به حالت نشسته نیز کل خانه را کنترل کنند. چلنگری یکی دیگر از این هنرها است که در این منطقه و در ردیف هنرهای وابسته به معماری شاهد آن هستیم. این هنرها در خانه تقدیری که یکی از منازل شاخص بازمانده از این عهد است قابل مشاهده می‌باشد که در فصل چهارم با تأکید بر خانه تقدیری به معرفی کامل این تزئینات پرداخته شده است.

 

1-1 تعریف موضوع (تعریف مسأله، هدف از اجراء و کاربرد نتایج تحقیق)

معماری و تزیینات از دیر باز باهم پیوندی دیرینه داشتند و معماری خانه‌های عهد قاجار شهرستان اردکان، که خانه‌ی تقدیری شاخص‌ترین آن‌هاست؛ از این امر مستثنی نبوده و به وضوح تأثیر اقلیم بر تزئینات وابسته به معماری سنتی آن را شاهد هستیم. معماری شهرستان اردکان یزد با شرایط اقلیمی گرم و خشک دارای عناصر و فضاهایی است که ساکنین، برای سازگاری خود با اقلیم گرم و کویری آن ایجاد کرده‌اند.

 چلنگری شاخه‌ای از این هنر‌های سنتی است؛ که هنرمند صنعت‌گر با زدن ضربات چکش بر آهن تافته، محصولاتی مانند کوبه، چفت، پا چفت، حلقه‌های ریز و… را تولید می‌کند؛ که درفرم و نقوش آن‌ها تأثیرات فرهنگ قجری به وضوح مشاهده می‌شود.

گروهی دیگر از این تزئینات که شامل گره‌چینی، شیشه‌بری و قواره‌بری می‌باشد و محل اجرای آن‌ها پنج دری‌ها، پنجره‌ها و نورگیرهای بالای آن‌ها است. معماران سنتی با استفاده از این هنرها قدرت نور (و سایه) را در اختیار می‌گرفتند. بخصوص به این موضوع توجه داشتند که فضاهای کوچک را طوری روشن کنند که نور زیاد، به‌ویژه در محیط‌های گرم سبب بالا رفتن دمای محیط نشود؛ استفاده از شیشه‌های کوچک رنگی و چوب، با تزیینات خاص خود به عنوان مصالح ساختمانی در معماری قاجاریه این شهرستان، نشانه‌ی توجه معماران سنتی این دوره به شرایط اقلیمی است. با توجه به اصل پرهیز از بیهودگی در سبک معماری ایرانی؛ همه‌ی این هنرها دارای کاربرد‌هایی هستند و تنها به صرف تزئینات اجرا نشده‌اند.

فرهنگ دوره قاجاریه بر انتخاب و اجرای تزیینات وابسته به معماری سنتی این دوره از تاریخ، تأثیر فراوان داشت که در صنایع دستی وابسته به معماری باز مانده از این دوره به خوبی مشاهده می‌شود. این تأثیر در چلنگری، در شکل کوبه‌ها و در گره‌چینی در شیشه‌های رنگی و در پنجره‌های بلندی که حتی به حالت نشسته هم می‌توان محیط خانه را کنترل کرد، خود را نشان داده است.

در این پژوهش سعی بر شناخت و بررسی تأثیر اقلیم منطقه و فرهنگ جامعه‌ی قجری بر تزئینات وابسته به معماری دوره قاجاریه شهرستان اردکان با تأکید بر خانه‌ی تقدیری می‌باشد و در پایان این پژوهش به روش ساخت و اجرای صنایع‌دستی مذکور اشاره می‌شود. امید است با آشنا شدن هرچه بیشتر علاقه‌مندان به هنرهای سنتی، گامی در حفظ و احیای این هنرها برداشته شود.

1-2- ضرورت انجام تحقیق

ضرورت زیر سبب شد تا در پی بررسی‌های انجام شده، این پژوهش به انجام رسد:

 با توجه به شهرنشینی و مدرنیته شدن اکثریت مردم این روزها کم‌تر شاهد تلفیق صنایع‌دستی با معماری هستیم و شاخه‌هایی از صنایع‌دستی که زینت‌بخش معماری سنتی بوده است، امروزه در حال منسوخ شدن می‌باشد و این در صورتی است که فرهنگ اسلامی هنوز در میان مردم جایگاه خود را حفظ کرده است.

1-3 سابقه تحقیق

در پی بررسی‌های انجام شده در زمینه‌ی موضوع تحقیق، کتاب، مقاله و پایان‌نامه‌هایی موجود است که درباره‌ی این مقوله به بحث و بررسی نشسته‌اند. در این‌جا چند نمونه از این پژوهش‌ها معرفی شده است.

در زمینه مصنوعات چوبی ایران ، در مقاله‌ای به قلم مجید ساریخانی که در مجله‌ی شماره‌ی 55 ماه هنر با عنوان «شیوه‌ی ساخت مصنوعات چوبی ایران در دوران اسلامی» به چاپ رسیده است درمورد در-پنجره‌های شیشه‌داری که به صورت مشبک در دوره‌ی قاجار ساخته می‌شد می‌خوانیم؛ ولی به معرفی انواع آن نپرداخته و اشاره‌ای به طرز ساخت و کارکرد آن در ساختمان و رابطه‌ی آن با فرهنگ آن دوره نکرده است.

دکتر محمد خزایی و دکتر قباد کیامهر در مقاله‌ای باعنوان «مفاهیم و بیان عددی در گره چینی دوره‌ی صفویه» به بررسی گره‌چینی ایرانی از این دیدگاه می‌پردازند (ماه هنر، فروردین و اردیبهشت 1385).

در مقاله‌ای با عنوان «ارسی در معماری سنتی» از آسیه شفیع‌پور به معرفی ارسی‌ها پرداخته و از گره چینی و کاربرد و عملکرد آن صحبت می‌کند.

معصومه تهرانی در مقاله‌ی خود با عنوان «معرفی نورگیرهای گره‌چینی در معماری سنتی» به معرفی انواع و کارکرد پنجره‌ها به صورت کلی می‌پردازد و پنجره‌ها را از لحاظ نوع اقلیم و فرهنگ بررسی نکرده است و فقط به صورت کلی به معرفی پنجره‌ها می‌پردازد (رشد آموزش هنر، دوره‌ی پنجم/ شماره‌ی1،1386).

«بررسي تطبيقي ارزش‌هاي ويژه گره چيني به كار رفته در خانه‌هاي قاجار تهران و صفويه اصفهان» عنوان پايان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد یاسر قاسمی که در سال 1387 و با موضوع هنر- صنایع‌دستی می‌باشد. در اين پژوهش به شناخت ويژگي‌ها و ارزش‌هاي بصري، كمي و كيفي آثار گره پرداخته است.

پايان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد دانشجو :آرزو خانپور با عنوان «مطالعه تاثير واردات شيشه بر توليدات شيشه دوران قاجار» در سال 1390 به انتشار رسیده است که موضوع آن هنر؛ واردات شيشه است و اين پژوهش به بررسي شيشه‌هاي وارداتي و توليد داخلي، به اين هدف که چرا تلاش‌هاي ايران براي تبديل کارگاه‌هاي شيشه‌گري سنتي به کارخانه‌هاي صنعتي ناموفق بوده است؛ مي‌پردازد.

در تحقیقات انجام شده در زمینه چلنگری، مریم کیان در مقاله‌ای با عنوان «چلنگری در هنرهای سنتی» در کتاب ماه هنر خرداد و تیر 1381 درباره‌ی چیلان و چلنگری توضیح داده است. مریم کیان در این نوشتار به شرح تولیدات چلنگری و عملکرد آن ها پرداخته و در مورد عملکرد و ابزار و ادوات کار چلنگر توضیحی نداده است.

همچنین دانشجو سمیه خسروی، پایان نامه‌ی کارشناسی ارشدی با عنوان «تحليل مردم شناختي صنايع دستي چکشي شهرستان بروجرد (ورشوکاري، آهنگري، چلنگري)» را در سال 1387 ارائه نموده است که موضوع علوم انساني-مردم شناسي دارد و به معرفی صنايع دستي چکشي شهرستان بروجرد، شامل ورشوسازي، آهنگري و چلنگري می‌پردازد.

در زمینه تزئینات معماری نیز موارد زیر به دست آمد.«مروري بر تزيينات معماري مسکوني ايران (قاجار و اوايل پهلوي)» عنوان پایان‌نامه‌ای با موضوع هنر تزيينات معماري مسکوني از دانشجو : مهناز صفی صمغ آبادی است که همان‌طور که از عنوان آن بر‌ می‌آید به معرفی تزيينات معماري مسکوني ايران در ادوار قاجار و اوايل پهلوي می‌پردازد.

مجتبی یزدان پناه در پایان نامه‌ای با موضوع هنر- پژوهش و توسعه (هنر) و عنوان «بررسي تزئينات در معماري با نگاهي به كاشي‌هاي هفت رنگ تصويري در كرمان» به بررسی كاشي‌هاي هفت رنگ تصويري كه از اواخر دوران صفويه بر بناهاي ايراني نصب شده، و پيوند نقاشي ايراني؛ خصوصا نقاشي قهوه خانه‌ای با این هنر اصیل ایرانی می‌پردازد.

با توجه به تحقیقات انجام شده در مورد معماری سنتی و هنرهای وابسته به آن، این نتیجه حاصل شد که در مورد تأثیر فرهنگ و اقلیم بر هنرها و معماری سنتی دوره‌ی قاجار در شهرستان اردکان که یکی از شهرستان‌های مهم استان یزد است و در ناحیه گرم و خشک و کویری واقع شده است پژوهشی انجام نشده است.

1-4 سؤالات پژوهشی

در این قسمت سؤالاتی که این پژوهش در پی پاسخ آن‌ها است چنین مطرح می‌شود:

  • آیا اعتقاد دینی مردم در عهد قاجار بر صنایع‌دستی به کار رفته درمعماری سنتی تأثیر گذاشته است؟
  • آیا اقلیم منطقه بر انتخاب صنایع‌دستی به کار رفته در معماری سنتی مؤثر بوده است؟
  • آیا صنایع‌دستی دوره قاجاریه بر معماری سنتی شهرستان اردکان تأثیر داشته است؟

تعداد صفحه : ۱۱۶

قیمت : 14700 تومان

———–

——-

پشتیبانی سایت :               [email protected]

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  --