دانلود پایان نامه ارشد : شعر، ماهیت و کارکرد آن از نگاه شاعران از سده¬های نخستین تا پایان قرن هفتم

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبيات فارسي

گرایش : زبان و ادبيات فارسي

عنوان : شعر، ماهیت و کارکرد آن از نگاه شاعران  از سده¬های نخستین تا پایان قرن هفتم

دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج 

پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی 

عنوان :

 شعر، ماهیت و کارکرد آن از نگاه شاعران  از سده های نخستین تا پایان قرن هفتم

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چكيده

تحقيق در پيش رو  بازتاب  نظر شاعران  فارسي زبان را دربارة شعر و شاعري و كاركرد آن از آغاز تا پايان قرن هفتم مورد بررسي قرار داده است. اهميّت و جايگاه شعر و شاعري در شعر شاعران اين ادوار به نحو بارزي انعكاس يافته  و شاعران اين دوره هم در نكوهش شعر و شاعري  صحبت به ميان آورده‌ و هم در ستايش آن سخن گفته‌اند.

بسياري از شاعران مورد مطالعه  در ستايش شعر  سخن گفته  و منزلتي  بزرگ براي آن قايلند  و شعر را  داراي ماهيّتي وحياني مي دانند. برخي  نيز   بي پروا  زبان به طعن و لعن  شعر و شاعري گشوده  و آن را سزاوار ستايش ندانسته‌اند. در اين ميان تعدادي از شاعران  هم در ستايش شعر و شاعري و هم در نكوهش آن  مضامين زيبايي خلق كرده  كه در نوع خود بي‌مانندند. شاعران بزرگی چون ناصرخسرو، سنایی غزنوی، عطار نیشابوری، امیرخسرو دهلوی، نظامی گنجوی، ضمن آنکه برای شعر ماهیتی والا و برخاسته از منبعی الهی قائلند و باور دارند که سرچشمه شعر از روح الهی انسان است که بر دل الهام می­شود، گاه نیز از منظر شرع بدان تاخته و آن را مورد مذمت قرار می­دهند. شاعران بزرگ دیگری چون انوری، مسعود سعد و خاقانی، از منظر اجتماعی و قدر ناشناسی زمامداران به مقوله شعر و شاعری تاخته و آن را مایه­ی ادبار و سیه روزی برشمرده و گاه آن را به عنوان هنری بی­بدیل و آسمانی ستوده­اند.

عوامل مختلفي چون اوضاع و احوال زمانه، وضع سياسي و اجتماعي ،توجه و يابي‌توجهي به شعر و شاعران و هم چنين تعلقات و باورهاي ديني برنكوهش و ستايش شعر  و شاعري در اين ادوار مؤثر بوده است.

 واژگان كليدي : شعر، شاعري،  نكوهش، ستايش  

 1-1- مقدمه  

شعر به عنوان ابزار و اسبابي براي بيان احوال، افكار، عقايد و آمال انسان از دير باز تا كنون مورد استفادة شاعران و گويندگان قرار گرفته است. اين امر در ايران، كه يكي از كهن­ترين كشورهاي جهان و از  پيشينة فرهنگي عظيمي برخوردار بوده؛ داراي سابقه و گذشته‌اي طولانيست. بعد از رواج شعر عروضي در ايران، شعر جايگاه خود را به عنوان يك رويكرد فرهنگي و قالبي براي بيان افكار، عقايد و احساسات باز كرد و در اين راستا شاعران بزرگي ظهور كردند وآثار شگرفي پديد آمد. شاعران در اين برهه، از موضوعات مختلف سخن به ميان آورده‌اند. در اين ميان، شاعران و گويندگان بزرگ درباره‌ي ماهيّت شعر و شاعري و جايگاه آن داراي عقايد و آثاري هستند كه در نوع خود قابل بررسي و در خور درنگ و تأمّل مي­باشد.

تحّولات سياسي و فرهنگي در هر عصر تغييراتي را از نظركاركرد و اهميّت شعر در پي داشته ونگاه شاعران به شعر بنا بروضع موجود، كاملاً متفاوت مي­باشد. تأييد يا تكذيب شعر و همين طوركاركرد آن از نگاه شاعران مورد مطالعه در اين ادوار، بستگي به نوع نگاه آنان از منظر فلسفي، ديني و ساير مسايلي دارد كه شاعر در آن  محيط پرورده و به  بار آمده است. ناصر خسرو  قبادياني علي رغم آنكه شاعر و  گوينده‌اي تواناست، ولي به لحاظ تربيت ديني، چندان كار شاعري را بر نمي­تابد. مسئلة شعر و شرع تا مدّت­ها يكي از موضوعات چالش برانگيز ميان شاعران در اين اعصار بوده است.

شعر و ادبیّات، زبان حالات گوناگون بشراست. چنانکه می­توان از ابیاتی که شخص بر زبان می­آورد به شرایط روحی او در آن لحظه پی­برد. انسان در لحظات شادی ابیاتی نشاط انگیز بر زبان می راند و این گونه خرسندی خویش را ابراز می­کند و یا برعکس، در لحظه­های اندوه و غم، ابیات حزن­انگیز و محزون مي­سرايد.

   فقر شاعر و ناتواني او براي سرو سامان دادن به امور معيشتي زن و فرزند، بي­توجّهي زمامداران و دولت مردان به شاعران و اهالي فرهنگ وهنر درهر دوره، بيگانگي افكار و انديشه‌هاي شاعران با روح حاكم بر جامعه، عدم التذاذ ذاتي شاعر از هنر خود و تن در دادن به خواست حاكماني كه از شعر به عنوان ابزاري تبليغاتي براي دستگاه حاكمه استفاده مي­كردند، رواج شعر مدحي و بيزاري برخي از شاعران نسبت به اين گونه شعرها، نگاه جزم انديشانه به شعر و شاعري  و مقولة هنر و رقابت و چالش­هاي موجود ميان علوم و فنون در هر زمانه از جمله مسايلي است كه سرچشمة  قضاوت و داوري شاعران را نسبت به شعر و شاعري در اين ادوار پديد آورده است.

نگاه نكوهش‌گرانه و يا خوش بينانه به شعر و شاعري از نظركمّي و كيفي و تفاوت در مضمون و معني در هرعصر و زمانه بنا به مقتضيات حاكم برشئون سياسي و اجتماعي و فرهنگي در ادوار مورد مطالعه متفاوت است. وجود حكومت­هاي بيگانه با فرهنگ و هنر سرزمين ايران، بي­كفايتي و بي­لياقتي زمامداران و بي­توجهي به علم وادب، حكومت حاكمان ايراني تبار و دلسوز بر پرورش  هنرمندان و ادبا، رخدادهاي سياسي و گردبادهاي  برخاسته از آن، جنگ­هاي خارجي و داخلي، فقر اجتماعي و ضعف اقتصادي دولت‌ها از جمله عواملي هستند كه بر افكار و گرايش شاعران  به مدح و يا ذّم شعر و هنر خود مؤثّر بوده است.

شاعران بزرگي نيز هستند كه در اين دوران براي شعر و اهتمام به آن، هدفي بزرگ و بر مدار خرد و انديشه قايلند. با آغاز قرن سوم، ايرانيان كه در اثر فشار اعراب به ستوه آمده بودند، زمينه‌ي خيزش‌هاي ملّي را در ايران فراهم مي­كردند. مبارزه­ي ادبي و فرهنگي براي رهايي به طبع اين تحولات به طور پرشوري آغاز شد. اوج اين مبارزه  با خلق شاهنامه، شتاب بيشتري به خود گرفت. فردوسي با بازآفريني تاريخ پرافتخار ايران و به كمك اساطير آن، جان تازه‌اي در رگ فرزندان ميهن دميد. زبان و تاريخ مردم ايران كه مي­رفت تا به فراموشي و خاموشي بنشيند، در اثر اين كوشش­ها، از خواب مرگ برخاست. فردوسي هدف خود را از آفرينش شاهنامه كه در واقع نوع نگرش او به شعر و شاعري و زمينه­ی كاركرد آن مي­باشد، زنده كردن تاريخ  و فرهنگ و غرور از دست رفته‌ي مردم ايران، بازسازي زبان و ادبيّات و هم چنين جاودانه كردن نام خود برمي­شمارد:

نميرم از اين پس كه من زنده‌ام                   كه تخـــــم سخن را پراكنده‌ام

 (فردوسی،230:1387)

اين بررسي با نگاهي دقيق به شعر و آثار شاعران ايران از آغاز تا پايان قرن هفتم، نظرگاه اين شاعران را دربارة شعر و شاعري و زمينه‌هاي كاركرد آن  با ارائه‌ي  شواهد و مداخل، بر اساس دسته بندي موضوعات برمي­سنجد .

در فصل نخست، كليّات پژوهش كه مبتني بر معّرفي ساختار تحقيق است، ارائه مي­گردد. در فصل دوم، نگارنده نگاهي دارد به جوهره، ماهيت و زمينه‌هاي كاركرد شعر، در اين بخش ضمن ارائة ديدگاهاي متفاوت اصحاب نظر، رويكرد نظريه­هاي آنان بررسي مي­شود. در فصل سوم، تاريخ شعر ايران از آغاز تا پايان قرن هفتم كه در بر گيرندة  هدف اين پژوهش است مورد بررسي قرار مي­گيرد. نگارنده ضمن نگاهي به رخدادهاي سياسي و اجتماعي در اين ادوار به بررسي تحوّلات ادبي و تاريخ شعر، مي پردازد. فصل چهارم، که به بحث و بررسي  شعراز ديدگاه قرآن مجيد و آيات و روايات مي­پردازد. نگارنده ضمن بررسي آيات و روايات نظريات موافق و مخالف را در اين زمينه برمي­سنجد. در فصل پنجم كه بدنة اصلي اين پژوهش را به خود اختصاص داده است؛ نگارنده با ارائة شواهد و مداخل به بحث و بررسي نظريات شاعران پارسي زبان در ادوار مورد مطاله مي­پردازد و در دو  بخش  زمينه­هاي نكوهش و ستايش شعررا از نظر اين شاعران، با طبقه­بندي موضوعي هدف قرارداده است. در فصل ششم، نتيجه­گيري و يافته‌هاي تحقيق  ارائه مي­گردد.

 1- 2- هدف تحقيق

هدف اين تحقيق، بررسي نظر و آراي شاعران و سخن پردازان  پارسي زبان در بارة شعر و شاعري و جايگاه و منزلت آن از آغاز تا پايان قرن هفتم است. اين بررسي با ارائة شواهدي از  ديوان‌ها و آثار شاعران تا پايان قرن هفتم، نظر آن را به اهميّت شعرو جايگاه شاعران از دو منظر مثبت و منفي مي­نگرد و با تحليل علل و عوامل آن، بررسي خود را  شكل مي­دهد.

1-3- پيشينه‌ي تحقيق

مطالعات و بررسي­ها نشان مي­دهد که تا كنون اثر مستقل و بخصوصي  درباره­ی  بررسي جايگاه شعر و شاعري در آثار شاعران وگويندگان پارسي­گوي تا پايان قرن هفتم انجام نگرفته است. بررسي عناوين پايان نامه‌هاي موجود در مقاطع كارشناسي ارشد و دكترا در دانشگاه­هاي كشور نيز نشان مي­دهد تاكنون پژوهشگران و محقّقان به طور خاص به اين موضوع نپرداخته‌اند. عدم وجود منابع مستقل در اين باره نمي­تواند دليل بركم اهّميِّتي موضوع و يا دشواري‌هايي در مسير تحقيق باشد. عواملي كه باعث گرديده پژوهندگان كمتر چنين موضوعي را مدّ نظر قرار دهند شايد يكي قلّت منابع و ديگري پراكندگي منابع مطالعاتي آن است. چنين مشكلاتي البته باعث نگرديده كه محقّقان به طور كلي به سراغ آن نروند.  در اين باره مي­توان به تحقيقات زير كه هركدام به فراخور موضوعات  مورد مطالعه‌ي خود اشارات پراكنده به اين مطلب دارند، اشاره كرد:

نخستين اثر با ارزشي كه در اين خصوص مي­توان به آن اشاره كرد، كتاب« تاريخ ادبيات در ايران و در قلمرو زبان پارسي» نوشته­ی ذبيح الله صفا است. اين کتاب با آنکه ظرف مدتی افزون بر چهل سال فراهم آمده، از طرحی تقریباً واحد پیروی کرده است؛ به این ترتیب که مؤلّف در هر مجلّد پیش از ذکر سرگذشت شاعران و نویسندگان هر دوره و نمونة آثار آنان، برای آشنا شدن خواننده با اوضاع و احوال آن دوره، فصولی را به اوضاع سیاسی و اجتماعی، وضع علوم و دانش­ها و همچنین مباحث عمدة دینی و کلامی هر دوره اختصاص داده و آنگاه پس از پرداختن به وضع کلی ادبیّات و علوم ادبی، دردو بخش جداگانه به معرفی شاعران و نویسندگان نامدار هردوره و بحث از زندگانی و آثار و افکار و نمونة اشعار و نوشته­های آنان پرداخته است. وجود این فصلهای بنیادین تا حدّ زیادی خواننده را برای فهم اشعار و اندیشه و سبک شاعری و نویسندگی صاحبان ترجمه آماده می­کند. منابع کتاب تاریخ ادبیات در ایران، اغلب دست اول و قابل اعتماد است­. با آنكه نويسنده به طور مستقيم در اين كتاب از ارزش شعر و جايگاه آن فصل مجزايي ندارد، ولي در لابلاي مطالب از جايگاه و ارزش شعر در  هردوره مباحثي را مطرح مي­كند.

اثري ديگري كه در اين زمينه قابل اعتنا است، كتاب، « شعر و شاعري از ديدگاه قرآن و حديث» مي­باشدكه توسّط محمد بيستوني، تأليف گرديده است. نويسنده در اين كتاب  با استناد به آيات و روايات علاوه برتعريف شعر و ويژگي شاعران متعهد، اين مباحث را بررسي نموده است. دليل اتهام پيامبر به شعر، ارزيابي دربارة شعر و شاعري، موقعيت شعر و شاعران از  نظر قرآن و حديث، مقام شعرو شاعران نزد بزرگان دين، شاعران برجستة اهل بيت (ع)،  وجود سجع در آيات قرآن كريم، نظريات مختلف در مورد وجود سجع در قرآن، و افزون بر آن نظريات  شهيد مطهري وآيت الله خامنه­اي دربارة هنر، شعر و شاعري مطرح گرديده است. اين كتاب در دويست صفحه و 1500 تيراژ از سوي نشر جوان در سال 1385 به بازار كتاب، وارد شده است.

كتاب ديگري كه تا حدّي پيرامون نحوه‌ي نگاه شاعران به مقوله‌ي شعر و شاعري به بحث و بررسي پرداخته و آن را مورد واكاوي قرارداده ؛ كتاب  ارزشمند«يادداشت­ها و انديشه­ها»ست . اين كتاب كه توسط عبدالحسين زرّين كوب نوشته شده، در بردارنده‌ي نقدها و اشارات و سلسله مقالات اوست. كتاب در سال 1351توسط انتشارات جاويدان در 2200 نسخه در قطع وزيري به چاپ رسيده است . اين كتاب مشتمل بر36 مقاله مي­باشد كه درباره شعر و ادبيات و بررسي نگرش شاعران به  شعر، سخن مي­گويد.

«زيبايي و هنر از ديدگاه اسلام»، عنوان كتابي است كه توسط علّامة جعفري نوشته شده است. اين كتاب مباحث ارزشمندي از ديدگاه‌هاي اسلام راجع به زيبايي و هنر را مورد بحث  قرار مي­دهد. كتاب حاضر تلاش كرده است از منظر حكمت،  هنر و زيبايي را از ديدگاه اسلام مورد واكاوي قراردهد. از جمله عناوين اين كتاب: هنر براي هنريا هنر براي انسان، علت زيباگرايي انسان، آيا اخلاق عاليه­ي انسان از زيبايي هاست، زيبايي از ديدگاه علمي و فلسفي، رابطه­ي لذّت و ارزش و تعجب و شگفتي با زيبايي، هنرمند كيست، نوگرايي روح انسان در هنر  كه نويسنده به طور مشروح و مستند در سراسر كتاب، راجع به اين مباحث صحبت مي­كند. اين كتاب در 342 صفحه در سال 1388 توسط نشر آثار به تيراژ  1500، روانة بازار كتاب گرديده است.

كتاب « شعر و شناخت »، نوشته­ی ضياء موحد، مشتمل بر يك پيشگفتار و ده فصل است كه در هر فصل مباحث ادبي  جداگانه طرح و بررسي مي­گردد. از جمله مباحث مطرح شده در اين كتاب  عناويني چون صدق در شعر، نوع و فرد در ادبيات، بحثي در تصوير،  شعر سياسي، نقد شعر، از تقليد تا خلق و… مي باشد. اين كتاب در 286 صفحه از سوي نشر مرواريد در 3300 تيراژ در سال 1385 به بازار كتاب آمده است. كتاب مورد بحث از اين نظر ارزشمند است كه مباحثي دربارة شعر راست و شعر دروغ و همين‌طور مباحثي دربارة ماهيّت وكاركرد شعر در آن مطرح شده است.

كتاب صورخيال در شعر فارسي، تأليف محمدرضا شفيعي كدكني، كه مباحث بسيار گستردة ادبي شعر فارسي را از آغاز در برمي­گيرد و نويسنده به طور عميق به بحث انتقادي دربارة شعر و شاعران پرداخته ومعيارهاي نويني را در مبحث انتقادي شعر گشوده است. در اين كتاب مطالب  برجسته‌اي درباره جوهره و ماهيّت شعر و شاعر و كاركرد آن به دست داده شده است. اين كتاب تا كنون بارها تجديد چاپ شده و يكي از اركان مهّم شناخت شعر و ماهيّت آن در مباحث ادبي ايران به شمار مي­رود.

  شعرکهن فارسی درترازوی نقد اخلاق اسلامی،  عنوان كتابي است كه توسط حسین رزمجو، نوشته شده است. اين كتاب به نقد و بررسی شعر کهن فارسی ازدیدگاه اخلاقی پرداخته و بر مباحثي چون  نقد و بررسی اخلاقی، مضامین بدآموز و آموزنده موجود در شعر گذشته فارسی، اخلاق در ادبیات  فارسي که در دو بخش روشنایی­ها و تاریکی­ها تدوین شده است. اين كتاب داراي  392 صفحه مي­باشد كه در سال1386 توسط بنگاه توسعه كتاب  منتشر شده است.

اثرديگري كه در اين مبحث جاي طرح دارد، كتاب «شعر بي­دروغ، شعر بي­نقاب،» نوشته  عبدالحسين زرّين­كوب است اين كتاب در 357 صفحه در قطع وزيري،  توسط سازمان چاپ و  انتشارات احمد علمي، درسال 1388 با تيراژ 3300، روانه‌ي بازار گرديده است.  زرّين­كوب در اين كتاب در نقد شعر گذشته و امروز و همچنين مباحثي در شعر و شاعري بيان داشته است.

همة اين تحقيقات و آثار از زاويه و موضعي مشخص و خاص،  به شعر و شاعري پرداخته و تا حدي پيش رفته‌اند كه بتواند روشنگر مباحث طرح شده در طرح كارشان باشد. بعضي  ماهيّت شعر و جوهرة آن را بررسي كرده‌اند، برخي از موضع شعر و شرع به مسئله نگريسته و تعدادي نيز از مبحث زيبايي شناختي به آن توجه مبذول داشته‌اند. هيچ كدام از اين محققان نه در پي بررسي مستقل جايگاه شعر از زبان شاعران بوده و نه زمان بندي خاصي را از نظر  عرصة تاريخي در نظر داشته‌اند. بنابر اين مي­توان ادعا كرد كه اين بررسي دردو زمينه تفاوت ماهوي با اين تحقيقات دارد. نخست از اين نظر كه اين تحقيق از زواياي مختلف و به صورت دسته بندي موضوعي، جايگاه و اهميّت شعر را از نظر خود سرايندگان هدف قرارداده است و دوم اين كه از يك برش تاريخي مستقل كه از آغاز تا پايان قرن هفتم كه در واقع چالش برانگيزترين ادوار شعر فارسي است، سود جسته است.

1-4- روش  تحقيق  

روش تحقيق در اين رساله، روش كتابخانه‌ايست. نخست آرا و نظريات صاحب نظران و دانشمندان علم ادب و شعر در خصوص ماهيت و كاركرد شعر در ادوار مختلف مورد مطالعه قر ار گرفته است. سپس آثار شاعران و سرايندگان ايران ازآغاز تا پايان قرن هفتم به طور دقيق مطالعه شده است و از نظريات شاعران مورد مطالعه در باب شعر و شاعري و همين‌طور ماهيت و جوهرة‌ آن فيش برداري شده، سپس اين يافته‌ها  به صورت موضوعي، جهت تحليل و نتيجه­گيري دسته­بندي شده‌اند.

تعداد صفحه :156

قیمت : 14700تومان

———–

——-

پشتیبانی سایت :               [email protected]

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  --