دانلود پایان نامه ارشد : بررسی نظریه تباین ذاتی موجودات در ابن سینا

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات اسلامی 

گرایش : فلسفه و كلام اسلامی

عنوان :  بررسی نظریه تباین ذاتی موجودات  در ابن سینا

دانشگاه علامه طباطبائی

دانشکده ادبیات فارسی و زبان های خارجی

پایان نامه کارشناسی ارشد فلسفه و كلام اسلامی

عنوان:

بررسی نظریه تباین ذاتی موجودات

در ابن سینا و متکلمین اشعری

استاد راهنما:

سرکار خانم دکتر اکبرزاده

استاد مشاور:

جناب آقای دکتر طاهری

استاد داور:

جناب آقای دکتر ذكياني

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب

عنوان                                                                                             صفحه

فصل اول: مقدمه و كليات

  • مقدمه ……………………………………………………………………………………………………….1
    • اهميت موضوع…………………………………………………………………………………………..1
    • هدف تحقيق………………………………………………………………………………………………3
    • روش تحقيق………………………………………………………………………………………………3
    • سوالات و فرضيات……………………………………………………………………………………..4
    • پيشينه تحقيق………………………………………………………………………………………………5
    • تعريف مفاهيم تخصصي……………………………………………………………………………….7
    • سازمان تحقيق…………………………………………………………………………………………….15
  • شرح حال مختصري از برخي فلاسفه و متكلمين…………………………………………….16

فصل دوم: نظريه «تباين ذاتي موجودات» در فلسفه ي ابن سينا و برخي حكماي مشاء

مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………..26

2-1 نظريه «تباين ذاتي موجودات» در فلسفه ي ابن سينا …………………………………………….27

2-1-1  «موجود» از لحاظ «موجوديت» موضوع فلسفه ي اولي ……………………………………27

2-1-2 مفاهيم مترادف و متفاوت با «موجود» …………………………………………………………….28

الف2-1-3 احكام اوليه ي «موجود»………………………………………………………………………………30

2-1-3-1 بداهت مفهوم «موجود» ………………………………………………………………………….30

2-1-3-2 عموميت مفاهيم «موجود» و «وجود»…………………………………………………………31

2-1-3-3 اشتراك معنوي مفاهيم «موجود» و «وجود» ……………………………………………….31

2-1-4 انواع اختلافات در «وجود» و «موجودات»……………………………………………………..37

2-1-4-1 استنغا و حاجت……………………………………………………………………………………..38

2-1-4-2 وجوب و امكان……………………………………………………………………………………..38

2-1-4-3 تمام و نقص، كمال و نقص……………………………………………………………………..38

2-1-4-4 قوت و ضعف ……………………………………………………………………………………….40

2-1-4-5 تقدم و تأخر…………………………………………………………………………………………..40

2-1-5 تشكيك در «وجود» و «موجود»…………………………………………………………………….42

2-1-5-1 تشكيك در «وجود»………………………………………………………………………………..43

2-1-5-2  تشكيك در «موجود»……………………………………………………………………………..45

2-1-5-3 تحليل خاص « ملا عبد الرزاق لاهيجي » پيرامون رأي مشائين درباب

تشكيك وجود………………………………………………………………………………………………………47

2-1-6 موارد استفاده از لفظ «تباين»………………………………………………………………………..48

2-1-7  اصالت وجود يا اصالت ماهيت…………………………………………………………………..50

2-1-7-1 تمايز وجود از ماهيت ……………………………………………………………………………50

2-1-7-2 عروض وجود بر ماهيت…………………………………………………………………………52

2-1-7-3 ابن سينا اصالت وجودي است يا اصالت ماهوي؟ ……………………………………..54

2-1-7-5  شواهدي بر اصالت وجود …………………………………………………………………….

562-1-7-4  شواهدي بر اصالت ماهيت…………………………………………………………………….55

2-1-7-6 داوري يا عدم داوري در مورد ابن سينا…………………………………………………….57

2-1-8  بررسي سازگاري نظريه ي «تباين ذاتي موجودات» با برخي عناصر فكري

 ابن سينا …………………………………………………………………………………………………………….58

2-1-8-1  رابطه ي اشتراك معنوي مفاهيم «موجود» و «وجود» با

«تباين ذاتي موجودات»………………………………………………………………………………………….58

2-1-8-2 رابطه ي تشكيك در «وجود» و «نظريه تباين ذاتي موجودات» …………………….59

2-2  نظريه تباين ذاتي موجودات در آراء ملا رجبعلي تبريزي……………………………………60

2-2-1  اشتراك لفظي وجود «ميان» «واجب» و «ممكن»…………………………………………….61

2-2-2  استدلال بر اشتراك لفظي «وجود» ميان «واجب» و «ممكن»…………………………….62

2-2-3  تباين و عدم تشكيك در «وجود»………………………………………………………………..63

2-3  ديدگاه برخي فلاسفه در باب نظريه ي تباين ذاتي موجودات……………………………..65

2-3-1  بيان نظرات……………………………………………………………………………………………..65

2-3-2  دلايل فلاسفه در مخالفت با نظريه ي «تباين ذاتي موجودات»………………………..76

2- 4 ديدگاه برخي فلاسفه در باب انتساب نظريه ي «تباين ذاتي موجودات»

به ابن سينا و مشائين ……………………………………………………………………………………………80

2-5 نتيجه گيري………………………………………………………………………………………………….85

فصل سوم: نظريه ي «تباين ذاتي موجودات» در ديدگاه متكلمين اشعري

3-1 بداهت « وجود» …………………………………………………………………………………………..90

مقدمه ………………………………………………………………………89                    

3-2 مفاهيم مترادف و متضاد با «وجود» و «موجود» ………………………………………………..91

3-3 تقسيمات «وجود»………………………………………………………………………………………..94

3-4 زيادت «وجود» بر «ماهيت»…………………………………………………………………………..95

3-4-1 دلايل زيادت «وجود» بر «ماهيت»………………………………………………………………96

3-4-2 وجود و ماهيت در حق تعالي……………………………………………………………………97

3-5 اشتراك لفظي و یا معنوي «وجود» ………………………………………………………………102

3-5-1 بيان ديدگاه متكلمين اشعري……………………………………………………………………103

3-5-2 دلايل برخي متكلمين اشعري بر اشتراك معنوي «وجود»…………………………….107

3-6 تكثر و اختلافات در «وجود» و «موجود»……………………………………………………..110

3-7 تعين………………………………………………………………………………………………………112

3-8 مشكك بودن «وجود»……………………………………………………………………………….113

3-9 تخالف ذات «واجب الوجود» با ممكنات……………………………………………………..114

3-9-1 دلايل برخي متكلمين  اشعري بر تباين ذاتي وجود واجب و ممكن……………115

3-10 نتيجه گيري ………………………………………………………………………………………….121

فصل چهارم:مقايسه آراء، فروع و لوازم بحث

4-1 مقايسه آراء فلاسفه و متكلمين در باب «تباين ذاتي موجودات»…………………………125

4-1-1 مقايسه آراء ابن سينا و متكلمين اشعري…………………………………………………….125

4-1-2 مقايسه آراء ابن سينا و ملا رجبعلي تبريزي……………………………………………….128

4-1-3 مقايسه آراء ملا رجبعلي تبريزي با متكلمين اشعري…………………………………….131

4-2 لوازم و فروع بحث……………………………………………………………………………………..132

4-2-1 دغدغه قائلين به اشتراك لفظي «وجود»……………………………………………………..132

4-2-2 لوازم و فروع قول به اشتراك لفظي «وجود »………………………………………………133

4-2-3 مباني قول به اشتراك معنوي «وجود» ……………………………………………………….134

4-2-4 لوازم و فروع قول به اشتراك معنوي «وجود»……………………………………………..134

4-2-5 قائلين به اشتراك لفظي وجود در ميان فلاسفه و متكلمين…………………………….135

4-2-6 موضع گيري برخي فلاسفه در مورد نظريه تباين ذاتي…………………………………136

4-3 آزمون فرضيات………………………………………………………………………………………….138

فهرست منابع …………………………………………………………………………………………………..139

فصل اول:

          مقدمه و کلیات

مقدمه

1-1-1 اهميت موضوع 

تمامي عوالم را موجودات تشكيل داده اند و فلسفه به عنوان علمي كه عهده دار تعمق در امور اصلي عالم است و موضوع آن «وجود بماهو وجود» يا «موجود بماهو موجود» است، با وجود و موجودات سرو كار دارد و فلسفه ي اسلامي با كمال افتخار از پيشروان بحث در مورد وجود بوده است.

مسأله ي «وجود» و «موجود»، اصالت يا اعتباريت آن، وحدت يا كثرت آن و ساير موضوعات مرتبط با آن در فلسفه ي ابن سينا محل ارزيابي ها و داوري هاي گسترده و متناقض بوده است. و از سويي رسيدن به تعريف، تصور و تلقي مطابق با واقع در مورد آراء ابن سينا، امكان درك صحيح  تر انديشه ي مشايي و حتي درگامي فراتر، حكمت متعاليه و بررسي تطبيقي صحيح  آراء و نظام هاي فلسفي را ممكن مي سازد. چرا كه بسياري از انديشمندان و حتي شخص صدرالمتألهين، آراء ابن سينا را مقدمه و پيش درآمدي براي حكمت متعاليه دانسته اند.

وجود به عنوان حقيقت عينيه در فلسفه ي ابن سينا مطرح نبوده، بلكه وي در تحليل موجود به وجود مي پردازد، لذا دو اطلاق وجود به معناي « وجود عام يا مشترك» و «وجود خاص» هيچ يك منطبق بروجود  صدرايي يا آن حقيقت  عينيه كه ملاصدرا با آن وصف به وجود نگاه مي كند، نمي باشد، چرا كه وجود خاص در ديدگاه  ابن سينا، چيستي و حقيقت عيني اشيا يا همان ماهيت بالمعني الاعم است و وجود عام نيز، ظاهراً همان لازم خارجي و مقوم و عارض بر ماهيت است. اما با اين حال عده اي فلسفه ابن سينا را فلسفه اي وجودي دانسته اند.

در حوزه ي مباحث «وجود شناسي»، نظريات مربوط به وحدت و كثرت در عالم از شاخه هاي مهم محسوب مي شود كه در آن گستره ي وسيعي  از نظرات ارائه شده است كه مي توان كثرت محض يا تباين مطلق  موجودات را كه به مشائين نسبت داده اند، از يك سو و وحدت محض يا وحدت شخصي حقيقت عيني وجود را كه قول عرفاست، دو انتهاي آن در نظر گرفت و نظريه ي مشهور وحدت تشكيكي  وجود را نيز داخل در آن گنجاند كه سلسله جنبان اين نظريه را صدرالمتألهين شيرازي نام برده اند و نظريه ي« تباين ذاتي موجودات» كه هيچگونه وحدتي  را ميان امور عالم بر نمي تابد، از اين حيث  در مقابل نظريه ي وحدت تشكيكي وجود قرار دارد،  چرا كه اين نظريه هر دو فرض وحدت و كثرت را درميان امور عالم مي پذيرد و به نوعي آن دو را جمع مي كند، لذا به موازات اهميتي كه بحث تشكيك  در وجود، دارا است، مسأله ي تباين ذاتي موجودات نيز داراي  اهميت خاصي است و به تبع آن اينكه صاحب يا صاحبان  اصلي اين نظريه  چه كسي يا كساني بوده اند، قابل بررسي است. آنچه مشهور است، انتساب اين نظريه به مشائين و ابن سينا  مي باشد، كه البته عده اي از فلاسفه مخالف اين انتساب و برخي موافق آنند و همچنين خود اين نظريه  نيز همانند هر رأي  فلسفي ديگر از شرح و نقد ديگران در امان نمانده است و عده اي بدون كاوش دقيق پيرامون اينكه آيا ابن سينا واقعاً قائل به اين نظريه بوده است يا نه، وي و مشائين را به ورطه ي انتقاد كشانده اند.

اين در حالي  است كه بحث تباين و تخالف ذوات خصوصاً تباين ميان ذات باري تعالي با ساير ذوات بحثي است كه در سخنان متكّلمين، خصوصاً اشاعره، زياد به چشم مي خورد و البته در ميان فلاسفه مشاء، «ملارجبعلي تبريزي» كه نظراتي خاص به خود و كمابيش متفاوت با آراء فلسفي  ابن سينا و ساير مشائين دارد، نيز به تباين وجودات اشاره كرده است.  امَا كمي جاي تعجب است كه انتساب نظريه ي فوق به ابن سينا و مشائين تا اين حد در ميان فلاسفه شهرت يافته است، درحاليكه ساير نظريات ابن سينا رنگ و بويي بر خلاف اين نظريه دارند و در مجموع آراء ابن سينا، اين نظريه با ساير اجزاء، هماهنگ نمي باشد و آنطور كه گفتيم  نظريه ي تباين ذاتي موجودات، بيشتر خاستگاهي كلامي دارد، تا خاستگاهي فلسفي.

1-1-2 هدف تحقيق:

با توجه به اهميتي كه مباحث مربوط به «وجود» و «موجود» در فلسفه ي اسلامي داراست و نيز با توجه به شهرتي كه انتساب نظريه ي «تباين ذاتي موجودات» به عنوان يك نظريه ي كثرت گرايانه در توجيه امور عالم به ابن سينا و مشائين، يافته است،  لزوم واكاوي و تفحص بيشتر در زمينه ي يافتن صاحب يا صاحبان اصلي اين نظريه و نيز بررسي هماهنگي يا عدم هماهنگي آن با ساير آراء فلسفي ابن سينا از جمله بحث اشتراك معنوي مفاهيم «وجود» و «موجود» و همچنين مشكك بودن «وجود» و «موجود» در ديدگاه وي و نيز اثبات اين كه اين نظريه بيشتر خاستگاهي كلامي دارد تا فلسفي، به وضوح نمايان است.

و به همين نحو، هدف از اين پژوهش نيز پاسخگويي به ابهامات مذكور در اين زمينه و درگامي فراتر پاك كردن وزدودن اين انتساب از چهره ابن سينا و مشائين البته در حد بضاعت نگارنده و معرفي متكلمين اشعري و به علاوه «ملارجبعلي تبريزي» به عنوان صاحبان اصلي اين نظريه و نيز بيان ديدگاههاي برخي فلاسفه ي مطرح، در باب اين نظريه و عدم صحت انتساب آن به ابن سينا مي باشد.

1-1-3 روش تحقيق

روش تحقيق و شيوه ي گردآوري اطلاعات، در پژوهش حاضر همان روش كتابخانه اي است، يعني مراجعه به منابع و كتب مربوطه تا حد امكان و استخراج مطالب از آنها. اما نوع روش تحقيق به نحو توصيفي و تحليل محتوا مي باشد. به اين شكل كه در ذيل هر بحث، پس از بيان و شرح نظر فيلسوف يا متكلّم مورد نظر، قول همان انديشمند، يا قول انديشمندان ديگر را در ارزيابي و تحليل بحث مربوطه ارائه نموديم.

براي مثال ابتدا به بررسي برخي نظرات فلسفي ابن سينا پرداخته و سپس هماهنگي آنها را با تباين ذاتي موجودات مورد واكاوي قرار داده و به بيان تحليل ساير فلاسفه درباره نظريه مذكور و انتساب آن به ابن سينا پرداخته و در ادامه قول اشاعره را در آن مورد جويا شديم و نهايتاً در انتهاي هر فصل به نتيجه گيري پرداختيم. اوج روش تحليلي پژوهش حاضر در فصل چهارم آن است كه بين آراء ابن سينا و اشاعره و ساير قائلين به تباين ذاتي موجودات (اعم از فلاسفه و متكلمين) مقايسه و داوري كرده و نقاط اشتراك و افتراق آن ها را نشان داده ايم.

1-1-4 مسائل و فرضيات

و اما مسائل و فرضيات مورد نظر در ابتداي كار از اين قرار بوده است:

مساله اول: نظريه ي«تباين ذاتي موجودات» مربوط به كدام نحله ي فلسفي يا كلامي است؟ آيا مي توان گفت اين نظريه اساساً خاستگاهي كلامي دارد؟

فرضيه: ظاهراً اين نظريه در اصل مربوط به متكلمين اشعري بوده و در ميان مشائين نيز مي توان اين نظريه را به ملارجبعلي تبريزي نسبت داد.

مساله دوم: با توجه به ساختار فكري ابن سينا و برخي نظرات فلسفي وي (از جمله اشتراك معنوي در مفهوم« وجود» و «موجود» و. . .) آيا مي توان نظريه ي «تباين ذاتي موجودات» را به وي نسبت داد؟

فرضيه: خير اين نظريه با ساختار فكري ابن سينا هماهنگ نمي باشد.

مساله سوم: نظر ملاصدرا و برخي فلاسفه ي ديگر  در مورد انتساب نظريه ي مذكور به ابن سينا چيست؟

فرضيه: اين فلاسفه با انتساب نظريه فوق به مشائين مخالفند و ملاصدرا،نظر ابن سينا را در رابطه با وحدت حقيقت وجود و اختلاف مراتب آن، مانند راي خود مي داند.

مساله چهارم: موضع برخي فلاسفه از جمله ملاصدرا در مورد نظريه ي فوق چه مي باشد؟

 فرضيه:

 ملاصدرا و برخي از فلاسفه با اين نظريه مخالفند.

1-1-5 پيشينه تحقيق:

مسأله «تباين وجودات»، بر خلاف نظريه هاي موازي اش كه همان نظريات «وحدت وجود» و «تشكيك در وجود» مي باشد، آن چنان مورد تحقيق و تفحص گسترده از سوي فلاسفه و پژوهشگران نبوده و در ابعاد محدود تري در سطح مقالات و يا بخشي از پايان نامه ها (و نه در قالب كتاب) و در حد گزارش به آن پرداخته شده است و تعيين دقيق ابعاد و بسط لوازم و نتايج آن، جستجوي صاحب يا صاحبان اصلي آن نظريه، بررسي صحت يا عدم صحت انتساب آن به ابن سينا و تحقيق پيرامون هماهنگي يا عدم هماهنگي محتواي آن نظريه با ساير آراء ابن سيناو جستجوي علت احتمالي  انتساب آن به مشائين توسط برخي از جمله ملا هادي سبزواري، از مسائلي است كه تا حد جستجوي نگارنده به آن پرداخته نشده است.

و اين عناوين، همان محورهايي  هستند كه اثر حاضر را از پژوهش هاي قبلي ممتاز مي كند و نگارنده كوشيده تا در حد بضاعت خود، اين ابهامات را طي اين پژوهش برطرف سازد.

و در مورد منابع ،نگارنده براي جمع آوري مطالب و نيز رسيدن به ارزيابي دقيق آراء ابن سينا بيشتر از آثار خود ابن سينا استفاده كرده است. چرا كه در اين مورد منابع درجه دوم كه شرح و تفصيل رأي مشائين در رابطه با اين نظريه باشد،  كمتر موجود بوده است و اين يكي از مشكلات در تهيه اين اثر بوده است.

مقالات و پايان نامه هايي كه در ارتباط با موضوع اين تحقيق طي جستجوي نگارنده، مشاهده شد از اين قرارند:

پايان نامه ها:

 1- رساله ي دوره ي دكتري فلسفه ي اسلامي، گرايش حكمت متعاليه، دانشگاه تربيت مدرس با عنوان بررسي انتقادي نظريه ي تشكيك  وجود در حكمت متعاليه، متعلق به حسين سوزنچي، استاد راهنما،  دكتر محسن كديور، استادان مشاور: دكتر غلامحسين ابراهيمي ديناني  و دكتر محمد سعيدي مهر، زمستان 1384.

در اين پايان نامه در فصل چهارم با عنوان« ادله ي تشكيك در وجود»، در ذيل عنوان ادله نقضي به بررسي قول به تباين وجودات و بيان و نقد دلايل موافق و مخالف آن نظريه پرداخته شده است. در حاليكه در پژوهش حاضر به صورت مستقل و مشروح به بررسي ابعاد نظريه، قائلين اصلي آن، ناسازگاري آن با حكمت مشاء و موضع گيري ساير فلاسفه در مورد آن خواهيم پرداخت.

2- پايان نامه دوره كارشناسي ارشد فلسفه و كلام اسلامي، دانشگاه تربيت مدرس ، با عنوان« بررسي آراء خاص فلسفي فخر رازي، متعلق به مريم فاضلي، استاد راهنما، دكتر احمد احمدي،  استاد مشاور: دكتر محسن كديور، تابستان 1377.

فصل چهارم اين پايان نامه با عنوان رابطه ي وجود و ماهيت خداوند تا حدي مرتبط با بحث فصل سوم اثر حاضر يعني نظريه تباين ذاتي موجودات در ديدگاه متكلمين اشعري مي باشد.

3-پايان نامه ي دوره ي كارشناسي ارشد فلسفه و كلام اسلامي، دانشگاه تربيت مدرس با عنوان «بررسي تطبيقي مسأله ي وجود و ماهيت در فلسفه ي ابن سينا و سهروردي» مربوط به «مهدي حريري» ،استاد راهنما: دكتر محسن كديور           استاد مشاور: دكتر رضا اكبريان         خرداد 1387

در اين پايان نامه فصل چهارم با عنوان «وجود در فلسفه ي ابن سينا و سهروردي» و نيز فصل پنجم با عنوان «زيادت وجود بر ماهيت در فلسفه ي ابن سينا و سهروردي»، مرتبط با فصل دوم اثر حاضر يعني «نظريهِ تباين ذاتي موجودات نزد ابن سينا و برخي حكماي مشاء» مي باشد.

تعداد صفحه :154

قیمت : 14700 تومان

———–

——-

پشتیبانی سایت :               serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  --