دانلود پایان نامه ارشد: بررسی مبانی تعیینی یا تخییری بودن وجوب نماز جمعه در فقه شیعه و اهل سنت

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته فقه و مبانی حقوقی اسلامی

عنوان : بررسی مبانی تعیینی یا تخییری بودن وجوب نماز جمعه در فقه شیعه و اهل سنت

دانشگاه قم

دانشکده الهیات و معارف اسلامی

پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد رشته فقه و مبانی حقوقی اسلامی

عنوان: 

بررسی مبانی تعیینی یا تخییری بودن وجوب نماز جمعه در فقه شیعه و اهل سنت

استاد راهنما: 

دکتر علیرضا ابراهیمی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب:

مقدمه. 1

1. بیان مسئله. 3

2. سؤالات تحقیق.. 3

الف) سؤال اصلی.. 3

ب) سؤالات فرعی.. 3

3. فرضیه‌ی تحقیق.. 3

4. پیشینه‌ی تحقیق.. 4

5. ضرورت تحقیق.. 4

6. اهداف تحقیق.. 4

7. جنبة نوآوری تحقیق.. 5

8. روش تحقیق.. 5

فصل اول: 6

کلیات… 6

بند اول: اولین نماز جمعه‌ای که توسط پیامبر اسلام اقامه شد. 13

بند دوم: تاثیر شرایط تاریخی و سیاسی بر اقامه نماز جمعه و فتاوای فقها 14

1 – 2 – 2 – 1. عدم اقامه نماز جمعه در میان شیعیان و تأثیر آن در پی بردن به آرای فقها 15

1 – 2 – 2 – 2. بازنمایی اوضاع سیاسی مذهب شیعه در ایران در زمان حکومت صفویه. 18

1 – 2 – 2 – 3. عوامل تاثیر‌گذار بر چگونگی نماز جمعه در برخی دوران‌های تاریخی.. 19

1 – 2 – 2 – 3 – 1. انعطاف‌پذیری پادشاهان سلسله صفوی در برابر فقهای امامیه. 19

1 – 2 – 2 – 3 – 2. تشکیل مدارس جهت بحث و بررسی فقها 20

1 – 2 – 2 – 3 – 3. بنا کردن مساجد جامع در شهرها جهت اقامه جمعه. 20

1 – 2 – 2 – 3 – 4. تشکیل مجمع نماز جمعه. 21

1 – 2 – 2 – 3 – 5. جمع آوری خطبه‌های نماز جمعه. 22

1 – 3 – 3 – 1. وقت خطبه‌ها 33

1 – 3 – 3 – 2. واجبات محتویات خطبه‌های نماز جمعه. 34

1 – 3 – 3 – 2 – 1.  حمد و سپاس الهی.. 34

1 – 3 – 3 – 2 – 2. صلوات بر پیامبر اکرم و اهل بیت(ع) 34

1 – 3 – 3 – 2 – 3. سفارش به تقوا 34

1 – 3 – 3 – 2 – 4. وجوب قرائت سوره‌ای کوتاه. 34

1 – 3 – 3 -3.  بلند خواندن خطبه‌ها 35

1 – 3 – 3 -4. عربی بودن خطبه‌ها 35

1 – 3 – 3 -5. ایستاده بودن خطیب… 35

1 – 3 – 3 – 6. یکی بودن خطیب و امام جمعه. 36

1 – 3 – 3 – 7. با طهارت بودن در خطبه‌ها 36

1 – 3 – 3 – 8. گوش دادن به خطبه‌ها 36

1 – 3 – 3 – 9. شرایط خطیب جمعه. 36

1 – 3 – 3 – 10. آداب خطبه‌ها 37

1-4 – 1 – 1. روایت شیخ کلینی با اسناد عمر بن حنظله. 40

1 – 4 – 1 – 2. روایت ابوخدیجه. 41

فصل دوم: 50

بررسی ادله و اقوال  حکم به وجوب و حرمت نماز جمعه نزد فقهای شیعه. 50

2 – 1 – 2 – 1.  سیره خلفا 52

2 – 1 – 2 – 2.  هم‌ردیف بودن نماز جمعه با نماز عیدین.. 53

2 – 1 – 2 – 3. فرمایش امام سجاد «علیه‌السلام» 54

2 – 1 – 2 – 4. روایات متفرقه. 54

2 – 1 – 2 – 5. سایر روایات… 55

2 – 2 – 1 – 1. دیدگاه ابن ادریس حلی در کتاب السرائر. 59

2 – 2 – 1 – 2. دیدگاه سلار در کتاب المراسم.. 61

2 – 2 – 1 – 3. دیدگاه سید مرتضی علم الهدی مبنی بر‌اشتراط حضور امام معصوم و یا نایب خاص او. 61

2 – 2 – 2 – 1.  دلایل تاریخی.. 62

2 – 2 – 2 – 2.  دوران امر میان وجوب و حرمت… 62

2 – 2 – 2 – 3. نماز جمعه وظیفة حاکم اسلامی (امام معصوم) 62

2 – 2 – 2 – 4. دلایلی عقلی مبنی بر تحریم نماز جمعه در دوران غیبت… 63

2 – 2 – 2 – 4 – 1. ایجاد فتنه و اختلاف… 63

2 – 2 – 2 – 4 – 2. عدم تحقق شرط عدالت در خطیب و امام جمعه. 63

2 – 3 – 1 – 1.  سوره جمعه. 67

2 – 3 – 1 – 1 – 1.  نگاهی اجمالی به شأن نزول آیه‌. 68

2 – 3 – 1 – 1 – 2.  شأن نزول آیه. 70

2 – 3 – 1 – 1 – 3.  خطاب در آیه. 71

2 – 3 – 1 – 1 – 4.  احکام فقهی آیه. 72

2 – 3 – 1 – 1 – 4-1. مراد از کلمه «نداء» 73

2 – 3 – 1 – 1 – 4-2.  مراد از سعی در نماز جمعه. 75

2 – 3 – 1 – 1 – 4-3. مراد از کلمه ذکر در آیه. 76

2 – 3 – 1 – 1 – 5.  تفسیر ﴿إن کنتم تعلمون﴾. 78

2 – 3 – 1 – 1 – 6.  تفسیر ﴿فإذا قضیت الصلاۀ فانتشروا فی الأرض﴾. 78

2 – 3 – 1 – 2. دیگر آیات مرتبط با نماز جمعه. 79

الف) روایاتی که بر وجوب نماز جمعه حتی توسط غیر امام دلالت دارند. 84

ب) روایاتی که بر وجوب شرکت در نمازجمعه‌های اقامه‌شده دلالت دارند. 85

ج) روایاتی که بر جایگاه و اهمیت ویژه نماز جمعه در نزد ائمه معصومین«علیهم السلام» دلالت دارند. 87

1. روایاتی که بر منصب خاص بودن نماز جمعه برای امام دلالت دارند. 88

2. روایاتی که بر اجازه ائمه معصومین «علیهم السلام» بر اقامه نماز جمعه توسط غیر امام معصوم دلالت دارند. 89

هـ) روایاتِ نشان‌دهندة اَجزا و احکام نماز جمعه. 91

فصل سوم: 97

بررسی اقوال و ادله قائلین به وجوب تعیینی و تخییری نماز جمعه از دیدگاه فقهای امامیه. 97

3 – 1 – 1 – 1. دیدگاه محقق کرکی.. 101

3 – 1 – 1 – 2. دیدگاه سید حسین موسوی کرکی.. 105

3 – 1 – 1 – 3. دیدگاه میرزا علیرضا تجلی.. 105

3 – 1 – 1 – 4. دیدگاه شیخ مفید. 106

3 – 1 – 1 – 5. دیدگاه شیخ طوسی در کتاب النهایه. 107

3 – 1 – 1 – 6. دیدگاه ابن براج.. 109

3 – 1 – 1 – 7. دیدگاه شریف رضی(سید مرتضی) در دنباله رساله ابن براج.. 109

3 – 1 – 1 – 8. دیدگاه علامه حلی.. 110

3 – 1 – 1 – 9. دیدگاه محقق حلی.. 111

3 – 1 – 1 – 10. نظر صاحب جواهر. 111

3 – 1 – 1 – 11. دیدگاه مرحوم بهبهانی.. 114

3 – 1 – 1 – 12. دیدگاه آقای بروجردی.. 115

3 – 1 – 2 – 1. تفسیر روایات از دیدگاه قائلین به وجوب تخییری.. 117

3 – 1 – 2 – 1 – 1. روایت حث جهت اثبات وجوب تخییری.. 118

3 – 1 – 2 – 1 – 2. روایت زراره از امام باقر(ع) 118

3 – 1 – 2 – 1 – 3. موثقه ابن بکیر به نقل از زراره. 119

3 – 1 – 2 – 1 – 4. روایات سماعه. 119

3 – 1 – 2 – 1 – 5. روایت محمد بن مسلم و روایت زراره از امام صادق(ع) 120

3 – 1 – 2 – 2. اثبات عدم وجوب تعیینی نماز جمعه در دوران غیبت با استفاده از ادله عقلی.. 120

3 – 1 – 2 – 2 – 1. دلیل اول. 121

3 – 1 – 2 – 2 – 2. دلیل دوم. 122

3 – 1 – 2 – 3. دلایل عقلی و نقلی مبنی بر وجوب تخییری از دیدگاه سایر فقهای معاصر. 124

3 – 2 – 1 – 1. اخباری‌ها 127

3 – 2 – 1 – 2. شهید ثانی (از بنیانگذران اصلی قول به وجوب  تعیینی نماز  جمعه  در دوران غیبت) 129

3 – 2 – 1 – 3. دیدگاه فیض کاشانی.. 133

3 – 2 – 1 – 4. دیدگاه محقق سبزواری.. 135

3 – 2 – 1 – 5. دیدگاه شیخ صدوق.. 137

3 – 2 – 1 – 6. دیدگاه علامه مجلسی.. 139

الف- تفسیر حدیث حث از دیدگاه علامه مجلسی.. 142

ب- دلیل دیگر علامه مجلسی: روایت زراره از امام باقر(ع) 143

ج) جمع بندی نهایی علامه مجلسی مبنی بر وجوب تعیینی اقامه نماز جمعه. 143

3 – 2 – 1 – 7. دیدگاه شیخ حر عاملی.. 144

3 – 2 – 1 – 8. دیدگاه شیخ طوسی.. 145

3 – 2 – 1 – 9. دیدگاه مرحوم کلینی.. 146

3 – 2 – 1 – 10. دیدگاه محقق حلی صاحب کتاب المدارک…. 146

3 – 2 – 1 – 11. مرحوم بحرانی در کتاب حدائق الناضره. 147

3 – 2 – 1 – 12. دیدگاه شیخ ابوالصلاح حلبی.. 148

3 – 2 – 1 – 13. دیدگاه شیخ عماد الدین طبرسی.. 148

3 – 2 – 1 – 14. دیدگاه شیخ ابوالفتح کراجکی.. 148

3 – 2 – 1 – 15. دیدگاه شیخ فخرالدین بن طریح نجفی.. 149

3 – 2 – 1 – 16. دیدگاه صاحب معالم و شیخ محمد فرزند او. 149

3 – 2 – 1 – 17. دیدگاه شیخ حسین عاملی شاگرد شهید ثانی.. 150

فصل چهارم: 155

حکم نماز جمعه از دیدگاه مذاهب اربعه. 155

4 – 1 – 1 – 1. نظر شیخ عبدالقادر الجیلانی مبنی بر وجوب تعیینی نماز جمعه. 156

4 – 1 – 1 – 2. دیدگاه کلی حنابله. 159

4 – 1 – 4 – 1. نظر ابوحنیفه مبنی بر عدم وجوب تعیینی نماز جمعه بدون وجود سلطان. 169

الف) دلیل نقلی.. 173

ب) دلیل عقلی.. 174

فهرست منابع و مآخذ. 183

الف)  منابع فارسی.. 183

ب) منابع عربی.. 184

چکیده

نماز جمعه، از عباداتی است که ابعاد عبادی و سیاسی آن همیشه مورد توجه بوده است. مسلمانان این عمل عبادی را هر جمعه، ابتدای ظهر اقامه می‌کنند و کسانی که در آن شرکت نمی‌کنند باید نماز ظهر بخوانند. نماز جمعه باید به‌صورت جماعت برگزار شود. فقهای شیعه‌ و علمای اهل‌ سنّت، برای اثبات‌ وجوب‌ آن ، به‌ آیه نهم سوره جمعه‌ و ادلة نقلی و عقلی و هم‌چنین اجماع‌ استناد کرده‌ و ترک‌ آن را مستوجب عقوبت دانسته‌اند. برخی فقها در استناد به‌ آیه ۹ سوره جمعه‌، برای وجوب‌ اقامه نماز جمعه‌، مناقشه‌ کرده‌ و گفته‌اند که‌ این‌ آیه‌ در صدد تشریع‌ و اثبات‌ وجوب‌ اقامه نماز جمعه‌ نیست‌، بلکه‌ شرکت‌ کردن‌ در نماز جمعه‌ای را که‌ به‌ شکل‌ صحیح‌ برپا شده‌، لازم‌ دانسته‌ و در مقام‌ توبیخ‌ کسانی است‌ که‌ با وجود اقامه‌ شدن‌ نماز جمعه صحیح‌، از حضور در آن‌ خودداری می‌کنند و به‌ تجارت‌ یا امور دیگر می‌پردازند. فقهای مذاهب اربعه به جز حنفی‌ها اقامه و صحت نماز جمعه را به حضور یا اجازة سلطان مشروط نمی‌دانند؛ مانند نماز جماعت که صحت و اقامة آن مشروط به حضور یا اجازة سلطان نیست؛ درحالی‌که حنفیه با تمسک به دلایل عقلی و نقلی، نماز جمعه را منصب حاکم و سلطان می‌دانند و آن را بدون حضور و اجازة سلطان صحیح نمی‌دانند. اما در فقه شیعه شرط صحت و اقامة نماز جمعه، حضور یا اجازة امام معصوم است؛ به دیگر سخن در مسألة نماز جمعه، ولایت از آنِ امام معصوم یا نایب اوست؛ نه سلطان و حاکم. جایز بودن‌ یا نبودنِ اقامه نماز جمعه‌ در عصر غیبت‌ امام‌ معصوم‌ علیه‌السلام‌ از موضوعات‌ بحث‌ برانگیز در میان‌ فقهای امامی است و دربارة آن چند نظریه‌‌ مطرح‌ گردیده‌ است که‌ عبارتند از‌: «حرمت»‌، «وجوب‌ تعیینی»، «وجوب‌ تخییری»، «احتیاط واجب» و «احتیاط مستحب» در اتیان نماز جمعه. هدف از این پژوهش، بررسی اقوال و ادله قائلین به وجوب تعیینی و تخییری از دیدگاه مذاهب خمسه می‌باشد. در این بین نظریه وجوب‌ تخییری در میان‌ فقهای متأخر، یعنی از قرن‌ سیزدهم‌ به‌ بعد، مقبولیت‌ یافته‌ است‌. به‌طور کلی، در میان‌ فقهای اصولی گرایش‌ به‌ نظریه وجوب‌ تخییری نماز جمعه‌ شایع‌تر است‌؛ هر چند شماری از آنان‌ قائل‌ به‌ حرمت‌ آن‌ شده‌اند. برخی از قائلان‌ به‌ وجوب‌ تخییری نماز جمعه‌، تلاش‌ برای‌ اقامة نماز جمعه‌ را واجب‌ تخییری دانسته‌اند، اما پس‌ از تشکیل‌ نماز جمعه‌، حضور در آن‌ را برای واجدان‌ شرایط‌، واجب‌ تعیینی برشمرده‌اند.  فقهای اخباری نیز با توجه به ظهور آیات قرآن و روایات معصومین(ع) قائل به وجوب تعیینی نماز جمعه می‌باشند و اجتهاد فقهای اصولی در مقابل نصوص را تخطئه می‌کنند و در فرض حضور و غیبت امام معصوم نماز جمعه را واجب تعیینی می‌دانند.

مقدمه
مهم‌ترین ويژگی‌ احکام اسلام، توجه  همزمان به دنيا و آخرت است. اسلام هم دين عبادت و بندگي است و هم دین سياست و دنياداری. خداوند، تكامل فردی را به حركت‌هاي جمعي وابسته كرده است. اسلام اين رفتار فردي و جمعي را نه‌تنها در فكر و نظر پي ريزي كرده، بلكه در عمل نيز پيوندي ناگسستنی بدان‌ها بخشيده است كه نماز جمعه، نمونه ي برجسته ي آن به شمار مي رود.

مؤذن در روز آدینه اهل ایمان را به‌سوی خدا مي‌خواند و نمازگزاران پاك طينت با دلي آكنده از مهر الهی و با كنار گذاشتن همه ي مظاهر دنیوی، گرد هم می‌آیند تا به دريای بی‌كران اتحاد و معنويت برسند. د‌ين داران با رنگ‌ها، نژادها و زبان‌های گوناگون، در كنار هم به سخنان حكمت‌آميز امام جمعه گوش فرا می‌دهند. امام جمعه نيز همانند ديده‌بان و جلوداري امين با فراخواندن آنان به پاكي و پرهيزكاري، راه‌ها و بي راهه‌هاي اين دنياي پر‌اشوب را به آنان نشان مي دهد. آن گاه همگي بدون كبر و نخوت نماز جمعه را خالصانه اقامه می‌کنند. پس از اين نماز، جان‌هاي مؤمنان پاكيزه مي گردد و چون آينه‌اي خواهد شد كه پرتو جمال يار را در آن تماشا خواهند كرد.

حال كه به يمن پيروزي انقلاب اسلامي اين عبادت الهي هرجمعه در كشور ما برگزار مي‌شود، بر ماست تا با تقويت پيام و معرفي زواياي ناشناخته‌ی آن، شكر اين نعمت را به جاي آوريم.

بیش‌تر مذاهب اسلامی قائل به وجود امام – بعد از پیامبر«صلی الله علیه و آله و سلم» – نبوده‌اند و وجود یا اذن سلطان را برای اقامة نماز جمعه شرط نمی‌دانند؛ لذا در تمام دوران‌ها (چه عصر غیبت و چه عصر حضور امام معصوم) قائل به وجوب تعیینی نماز جمعه می‌باشند. اما در بین امامیه مسئله مورد اختلاف است؛ وجوب نماز جمعه میان پیروان امامیه در زمان حضور امام معصوم(ع) – صرف نظر از تقیه – اجماعی بوده است. در عصر غیبت بین فقهای امامیه در حکم نماز جمعه اختلاف است؛ برخی آن را واجب تعیینی و بعضی واجب تخییری و عده‌ای دیگر از آنان اقامه نماز جمعه را حرام می‌دانند. محور و مرکز اختلاف در مسئله، ضرورت وجود امام یا اذن او در اقامه نماز جمعه است. این اختلاف که از وجوب تا حرمت درباره آن رأی وجود دارد، عوامل متعددی دارد که مهم ترین آنها ابهام در موضوع اساسی نقش ولایت در حکم نماز جمعه است. از این زاویه، سه مبنای فقهی وجود دارد:

الف) برخی نماز جمعه را مطلقاً، در عصر حضور و یا غیبت، از شئون ولایت نمی‌دانند و اقامه نماز جمعه را مثل دیگر نمازهای یومیه بی‌نیاز از اذن او می‌دانند. بنابراین بعضی از بزرگان مانند شهید ثانی قائل به وجوب تعیینی در عصر حضور و غیبت شدند.

ب) برخی در عصر حضور آن را از شئون ولایت می‌دانند و در عصر غیبت به این رابطه اعتقاد ندارند. طرفداران این مبنای دوم به رأی متفاوتی قائل شده‌اند و پس از اتفاق نظر در عصر حضور، درباره عصر غیبت به دلیل عدم دسترس به امام معصوم(ع)، شرط وجود امام را ساقط دانسته و به وجوب تعیینی یا وجوب تخییری نظر داده‌اند. و برخی پس از اقامه نماز جمعه نیز از قائلین وجوب تخییری حضور را در نماز جمعه واجب تعیینی می‌دانند؛ مانند محقق خویی.

ج) عده‌ای از فقهای امامیه نیز اقامه نماز جمعه را به‌طور کلی از شئون ولایت می‌دانند و در این باره تفاوتی میان عصر حضور و غیبت قائل نیستند. بنابراین مبنا با غیبت امام، اقامه نماز جمعه را حرام و بدعت دانسته و برخی با وجود فقیه عادل وجوب تخییری را انتخاب کرده‌اند یا در صورت اذن فقیه عادل، اقامه نماز جمعه را واجب تعیینی دانسته و در غیر این صورت به واجب تخییری فتوا داده‌اند. کوتاه سخن این‌که نقش ولایت در حکم نماز جمعه از عوامل مهم اختلاف بین امامیه است.

مذاهب چهارگانه ي اهل سنت، قايل به وجوب تعیيني نماز جمعه در هر زمان هستند. دليل اين حكم از مذاهب اهل سنت به جز حنفيه، ظاهر است؛ زيرا آنها در وجوب نماز جمعه اذن امام را معتبر ندانسته، بنابراين، در هر شرايطي آن را واجب مي دانند. اما حنفيه هم اگرچه اذن سلطان را شرط اقامه جمعه دانسته، ليكن در صورت تعذر اذن امام، اعتبار آن را ساقط دانسته است. از این رو تحقیق حاضر درصدد است که با ارائه  اقوال و ادله فقهای اسلامی و مستندات تاریخی، به تحلیل و واکاوی تعیینی و تخییری بودن وجوب نمازجمعه از منظر مذاهب خمسه بپردازد.

تعداد صفحه : 205

قیمت : 14700 تومان

———–

——-

پشتیبانی سایت :               serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  --