دانلود پایان نامه ارشد : بررسي مفهوم نماد گاو نر در صنايع دستي ايران در دوران هخامنشي

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته :  هنر – صنایع دستی

گرایش :پژوهش 

عنوان : بررسي مفهوم نماد گاو نر در صنايع دستي ايران در دوران هخامنشي

دانشگاه هنر اصفهان

دانشکده هنرهاي تجسّمي و کاربردي

گروه صنايع دستي

پايان نامه کارشناسي ارشد رشته­ ي صنايع دستي گرايش پژوهش

بررسي مفهوم نماد گاو نر در صنايع دستي ايران در دوران هخامنشي

استاد راهنما:

دکتر قباد کيانمهر

استاد مشاور:

دکتر احسان چنگيزي

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

 چکیده

کهن­الگوي گاو نر همچون ديگر نمادهاي کهن در صنايع دستي باستاني ايران، مفهومي جاودانه دارد. در اين پژوهش نخست تمامي اساطير مرتبط با گاو نر در متون کهن بررسي شده است. سپس با استفاده از روش­هاي رايج در روانشناسي اعماق براي مطالعات اسطوره­شناختي و نماد ­شناسي، اساطير کهن ايران و مجالس نمادين منقوش بر صنايع دستي هخامنشي بررسي شده تا اين مفهوم جاودانه تبيين گردد. با توجه به اين نتايج، کهن­الگوي گاو نر يکي از نمادهاي مبين گره هاي موجود در قسمت تيره روان انسان(سايه) است که طي مراحل قهرماني اسطوره­اي در فرايند رشد فرديت توسط انسان قهرمان قرباني مي­شود. در اين فرايند قهرمان بر سايه خويش چيره گشته و پس از تکميل فرآيند خودشناسي، به دوران پختگي و سرآغاز کمال راه مي­يابد. البته نتايج حاصل از کاربرد اين روش­ها قطعيتي ندارند و قابل نقد و بررسي مي­باشند.

بر اساس منابع کهن اساطيري ايران آيين قرباني بر اساس اصل تکرار آيين ازلي و به منظور نيرو دادن به خورشيد براي اطمينان از گردش به موقع روز و سال و ماه انجام مي شده است.

کليدواژه ها: نماد گاونر   – اساطير کهن ايران  – صنايع دستي ايران   – دوران هخامنشي   – روانشناسي اعماق

 

فهرست مطالب

عنوان                                                     صفحه

فرگرد يکم: کليات تحقيق                                        1

1  -1     مقدمه                                                2

1  -2     اهداف تحقيق                                          3

1  -3     اهميت و ضرورت تحقيق                                  3

1  -4     پرسش هاي پژوهش                                  3

1  -5     فرضيه­ها                                              4

1  -6     روش تحقيق                                       4

فرگرد دوم: گاو نر در اساطير ايران هخامنشي                   5

2  -1     آفرينش و قرباني گاو                                  6

    2  -1  -1 گوشوروان                                   7

    2  -1  -2 صورت فلکي ثور                                   8

    2  -1  -3 گاو آسماني                                      8

2  -2     گاو مرد                                              9

2  -3     پيکرگرداني شخصيتهاي اساطيري به صورت ورزا                      9

    2  -3  -1 ميترا                                           10

    2  -3  -2 يمه، جم (جمشيد)                                  11

    2  -3  -3 فريدون، ثرئتونه                                      12

    2  -3  -4 بهرام(ورثرغنه) و ايندرا                              13

    2  -3  -5 سومه، هوم                                  16

    2  -3  -6 تيشتريه (تيشتر)                                      18

فرگرد سوم: مکتب اسطوره­شناسي روانشناختي يا روان­شناسي دين                 20

3  -1     تكوين و تشکل رواني در اسطوره­شناسي روانشناختي                       21

3  -2     تحليل اساطير در اسطوره­شناسي روانشناختي                         22

    3  -2  -1  نظريه­ي روانشناسي تحليلي در مکتب اسطوره­شناسي روانشناختي        23

3  -3     بن­مايه­هاي اساطيري از ديدگاه اسطوره­شناسي روانشناختي                24

    3  -3  -1 اساطير يا توضيحات مفهوم امر متّعال                         25

    3  -3  -2 مفهوم ثنويت                                     27

    3  -3  -3 مفهوم تثليث                                     28

    3  -3  -4 اسطوره­ي قهرمان يا آيين گذار و قرباني حيوان توتم               29

3  -4     نماد يا کهن­الگو از ديدگاه اسطوره­شناسي روانشناختي                  31

    3  -4  -1 نقش نمادها در فرايند کمال­طلبي انسان                       33

فرگرد چهارم: بررسي مفهوم جاودانه­ي کهن­الگوي گاو نر در اساطير                 36

4  -1     کهن­الگوهاي نهفته در اساطير قهرماني جمشيد و ديگر شخصيت­هاي مرتبط     39

    4  -1  -1 نمادهاي مرتبط با مفاهيم امر متّعال و مسير تعالي                40

4  -2      نمادهاي مرتبط با فرايند رشد فرديت در دوران قهرماني                45

    4  -2  -1 نمادهاي مرتبط با مفاهيم تولّد يا گذر از جهان روح در دوره­ي ترفندباز       46

    4  -2  -2 نمادهاي مرتبط با مفاهيم ثنويت                             48

    4  -2  -3 نمادهاي مرتبط با مفاهيم جنگ دروني يا جهاد اکبر و تثليث        50

    4  -2  -4 نمادهاي مرتبط با مفهوم قرباني گاو نر در دوره­ي شاخ قرمز        54

    4  -2  -5 نمادهاي مرتبط با مفهوم وحدت در دوره­ي دوقولوها                 62

فرگرد پنجم: بررسي مفاهيم و صورت­هاي کهن­الگوي ورزا در مجالس نمادين منقوش بر صنايع دستي

 هخامنشي                                              68

5  -1     صورت واقعگرايانه                                          69

5  -2     صُوَر مرکّب                                        71

    5  -2  -1 گاو آسماني (بالدار)                             71

    5  -2  -2 گاو آسماني با چهره­ي انسان                            72

5  -3     نماد گاو جفتي (ثنويت رواني)                               74

    5  -3  -1 ارتباط نمادهاي ثنويت و تثليث                         76

5  -4     گاو و نماد سه­تايي مقدس                                    78

5  -5     جنگ­هاي قهرمان                                        84

5  -6     گاو و گندم                                           88

5  -7     گاو و ديگر نمادهاي حيواني                                     89

    5  -7  -1 گاو و ماهي                                      89

    5  -7  -2 گاو و شير                                  89

    5  -7  -3 گاو و گراز                                       93

نتيجه­گيري                                            95

     نتيجه گيري بر اساس متون کهن اساطيري ايران                      95

     نتيجه گيري بر اساس علم روانشناسي                               96

منابع و مآخذ                                              98

1 مقدمه

در دوران هخامنشی صنایع دستی با نماد گاو در مراسم مذهبی و زندگی روزمره مردم کاربرد آیینی هم داشتند. نقوش موجود در صنایع دستی ایران به دلیل حفظ طرح­های اصیل و نمادهای کهن همواره پایگاهی مناسب برای ایده­پردازی هنرمندان امروز بوده­اند. کهن­الگوی ورزا در صنایع دستی ایران هخامنشی به دو صورت کلّی واقعگرایانه و انتزاع یافته نقش شده است، یعنی یا شکل طبیعی گاو به عنوان نماد در مجلسی استفاده شده و یا اینکه جزئی از اندام گاو مثل شاخ، گوش، دم، نیمتنه و سردیس در ترکیبی نمادین( به عنوان مثال گاو  -مرد) آمده است. این دو صورت همچنین در مجالس مرکب با برخی نمادهای دیگر از قبیل انسان، خورشید، ماه، فروهر و.. نقش شده است.

مجالس یادشده مفاهیمی را نمادین می­سازند که حضور کهن­الگوی گاو را در آثار باستانی ایران جاودانه ساخته است. مثال بارز این ادعا مجلس نمادین گرفت و گیر شیر و گاو در تخت جمشید است. در این پژوهش تلاش خواهد شد تا برای آشنایی هر چه بیشتر اهل هنر با مفاهیم جاودانه­ی نهفته در پس نمادها، مفهوم کهن­الگوی گاو از دریچه­ی اساطیر کهن ایرانی بررسی گردد. اسطوره­های کهن نیز به نوبه­ی خود برای انتقال مفاهیم از زبانی رمزآلود بهره می­جسته­اند. امروزه برای درک مفاهیم رمزآلود اساطیری علومی نوین از جمله زبانشناسی و روانشناسی به کمک اسطوره­شناسان و دین­پژوهان شتافته­اند. 

مکاتب روانشناسی نوین می­کوشند با پژوهش در اساطیر به مفاهیم نمادین کهن­الگو­های جاودانه دست یابند. برای نیل بدین هدف در این پژوهش پس از بررسی اساطیر مرتبط با گاو و نقشی که گاو در این اساطیر بر عهده دارد، با استفاده از شیوه­ی تحلیل اساطیر در مکتب اسطوره­شناسی روانشناختی(نظرات یونگ)   -یا همان روانشناسی اعماق  – به عنوان یکی از مکاتب رایج در تحلیل اساطیر و جنبه­ های رازآلود آن، تلاش شده است تا مفهوم جاودانه­ی کهن­الگوی ورزا در مجالس نمادین هخامنشی با توجه به اساطیر کهن ایران مورد تحلیل بررسی قرار گیرد.

اکثر پژوهش­های دانشگاهی بر اساس مکاتبی نظیر اسطوره­شناسی زبانشناختی و یا آرای دکتر مهرداد بهار، که خود بر پایه­ی نظرات میرچا الیاده و نظریه­ی مادرسالاری استوار می­باشد، صورت گرفته است. برخی دیگر با تاکید خاص بر ادبیات عوام و با استفاده از مکتب ساختارشناسی اشخاصی چون کاسیرر انجام شده است. استفاده از مکتب اسطوره­شناسی روانشناختی نیز بدین دلیل است که تاکنون در داخل کشور پژوهشی در سطح دانشگاهی بر اساس آن صورت نگرفته و به بوته­ی نقد اساتید صاحب­نظر سپرده نشده است. البته باید تاکید کرد که مکتب یاد­شده همانند دیگر مکاتب حوزه­ی نماد و اسطوره، تنها یک فرضیه است و نه یک نظریۀ قطعی و نتایج به دست آمده بر اساس اصول مطروحه در آن نیز هیچ قطعیتی ندارد. از آنجایی که در این پژوهش تحلیل مجالس نمادین نیز با استفاده از نتایج یاد شده صورت خواهد پذیرفت، لازم است تأکید شود که با توجه به آرای اساتید محترم، این نوع تحلیل­ها نیز جنبه­ی تجربی داشته و اثبات شده نیستند. به همین سبب تلاش شده است تا نتیجه گیری نهایی پژوهش بر اساس متون کهن ایران صورت پذیرد. امید است تا انرژی ذهنی مصروفه در انجام مراحل دشوار این پژوهش مثمر ثمر بوده و راهگشای تحقیقات بعدی در زمینه­ی پیوند نمادها با روان انسان باشد.

1  -2 اهداف تحقيق

بررسی اشکال مختلف نقش گاو نر در صنایع دستی ایران هخامنشی

اثبات نمادین بودن نقش گاو

بررسی مفهوم نماد گاونر در صنایع دستی ایران هخامنشی

مطالعه­ی ارتباط اسطوره­ای نماد گاونر با دیگر عناصر نمادین در صنایع دستی ایران هخامنشی

1  -3 اهميت و ضرورت تحقيق

صنایع دستی ایران هخامنشی نمایش دهنده باورهای هنرمندان و مردمان ایران در دوران هخامنشی است. فراوانی نماد گاونر در صنایع دستی ایران کهن و هنرهای سنتی امروزین، نشان دهنده نقش پر اهمیت این جاندار در باورهای ایرانیان باستان است.

بررسی مفهوم نماد گاو نر در صنایع دستی ایران در دوران هخامنشی تحقیقی است جهت تولید دانش نظری برای افزایش آگاهی طراحان صنایع دستی در زمینه­ی نماد و اسطوره.

1  -4 پرسش­های پژوهش

آیا نقش گاو نر یک نماد است؟

گاو نر به چه اشکالی در صنایع دستی هخامنشی اجرا شده است؟

فراوانی نماد گاو نر در صنایع دستی ایران هخامنشی به چه دلیل است؟

گاو نر در اساطیر ایران با کدام ایزدان در ارتباط است؟

کارکرد نماد گاو نر در صنایع دستی ایران هخامنشی چیست؟

نماد گاونر در صنایع دستی ایران هخامنشی با کدام یک از عناصر تصویری نمادین دیگر در ارتباط است؟

1  -5 فرضیه­ها

نقش گاو نر یک نماد است و دارای یک مفهوم کهن­الگویی مشخص است.

کهن­الگوی گاو نر به صورت واقعگرایانه و همچنین در حالت انتزاع یافته نقش شده است.

فراوانی نماد گاونر در صنایع دستی ایران هخامنشی به دلیل اهمیت آن در اساطیر ایران است.

گاو نر در اساطیر ایران با ایزدانی که در اساطیر نقشی در ارتباط با چهارپایان بر عهده دارند، در ارتباط است.

نماد گاو نر در صنایع دستی ایران کهن کارکردی تعویذگونه و برای محافظت داشته است.

نماد گاونر با برخی از دیگر عناصر نمادین از جمله ماه در ارتباطی اسطوره­ایست.

1  -6 روش تحقیق

روش تحقیق از نظر هدف: نظری

روش تحقیق از نظر روش: توصیفی

روش یافته اندوزی (روش گردآوری داده­ها): کتابخانه ای و میدانی

روش تجزیه و تحلیل:تطبیقی

 

فرگرد دوم: گاو نر در اساطیر ایران

 

گاو نر در متون اساطیری و حماسی ایران به شخصیت­های متعددی نسبت داده شده است. و همچنین به عنوان موجودی مقدس برای مقاصد خاصی قربانی شده است.

در فرگرد پیش رو به منظور بررسی نقش ورزا در اساطیر ایران هخامنشی در بند یکم در مورد آفرینش و قربانی گاو مطالبی که از منابع معتبر استخراج شده است، آورده خواهد شد. در بند دوم در مورد پیکرگردانی شخصیتهای اساطیری به صورت ورزا نکاتی ارائه خواهد شد.

در متون پهلوی در مورد آفرینش و قربانی گاو بخصوص در بندهش و گزیده­های زاداسپرم مطالبی ذکر شده است.

2  -1 آفرینش و قربانی گاو

ايرانيان باستان عقيده داشتند که هستی در مینو آفریده شد. آسمان نخستين بخش از جهان بود كه آفريده شد. پس از آن آب، و سپس زمين آفريده شد. بعد از اينها نوبت به نخستین نمونه حيوانات رسيد و گاو یکتا ( اِوَگدات) آفریده خلق شد. کیومرث نمونه نخستین مردمان پس از گاو آفریده شد»(کرتیس بی­تا، 130).

هنگامي كه اول بار آفريدگان به وجود آمدند، ‌در حالت «مينويي» بودند: درخت بدون پوست و خار بود، و گاو سفيد و درخشنده همچون ماه، و گيومرث كه نمونه نخستين انسان است، همچون خورشيد مي درخشيد(هینلز 1975، 87).

در این اسطوره ارتباط گاو با ماه و ارتباط نخستین انسان یا نمونه شهریار زمینی با خورشید بیان شده است و در فرگردهای آتی بدان­ها پرداخته خواهد شد.

طبق روایات زرتشتی، گيومرث و گاو سه هزار سال را به نیکی سپری کردند اما اهريمن در نخستين حمله اش به جهان گيومرث و گاو نخستين را كشت. اهریمن در حمله به دنیای ساخته اورمزد ديو آز و گرسنگي و مرگ، استويدات، را براي نابودي ورزا، گاو نخستين ‌فرستاد. دیو بر گاو چيره ‌شد و ورزا از لاغري جان ‌سپرد. از از اندام هاي او اين حيوان چندین گونه دانة گياهي و خوراكي و انواع گياهان دارويي آغاز به روئيدن‌كردند. نطفه گاو به ماه رسيد و در آنجا پالوده شد. در ابتدا یک جفت گاو نر و ماده و از آنها انواع مختلف حيوانات و چهارپایان سودمند به وجود آمدند. به همين گونه، چون کیومرث درگذشت، نطفه او را زمين پذیرفت. از تن او كه از فلز بود، انواع مختلف فلزات به زمين رسيد و از نطفه او مشي و مشيانه كه نخستين زوج بشر بودند، از زمين روييدند. اهورامزدا فروهر کیومرث را به خورشید پایه فرستاد و از آنروز تابحال از طریق خورشید می­درخشد( shaki, 2000 )و(Malandra,2001).

پژوهشگران اعتقاد دارند این نسخه­ی متأخر از نسخه­ی باستانی اسطوره رونویسی شده است و شخصیت های موجود در آن تا حدی دستکاری شده­اند و در واقع کیومرث همتای پهلوی یمه­ی اوستایی (yima) است. جمشید نخستین انسان و نخستین شهریار است. نسل بشر از پشت جمشید بوجود آمده است. کیومرث نیز مانند جم و همتای کهن ودایی او یمه شخصیتی خورشیدی است. نقش یمه یا جمشید شاهنامه به عنوان نمود شهریار زمینی و یا نخستین شهریار در ایزد مهر نیز تبلور یافته است. در مهرپرستی گاوکشی به میترا و در زرتشتیگری به اهریمن نسبت داده شده است. جمشید نیز به عنوان نخستین کسی که گاو را قربانی کرده است، شناخته می­شود. همتای ودایی جمشید، یمه (yama)، خدای جهان زیرین و مرکب او گاوی است که قربانی می­شود. اسطوره­ی جمشید کهن­ترین صورت قهرمانی موجود در اوستا و وداهاست که با کهن­الگوی گاو در ارتباط است. در گات­ها آمده است که جمشید از کسانی است که گاو را قربانی کرده است. زرتشت او را سرزنش كرده كه براي خشنود ساختن مردمان، خوردن گوشت گاو را به آنها توصيه كرده است. برپایی آیین نوروز را نیز یادگاری از جمشید می­دانند. مورخینی نظیر هرودوت از مراسم گاو کشی در نوروز و همچنین در مهرگان (جشن گاهنبار مرتبط با میترا) در میان ایرانیان مطالبی را ذکر کرده­اند(SKJÆRVØ,2008 ).

در مورد شخصیتهای اساطیری مرتبط با گاو و جمشید در بخشهای آتی بیشتر صحبت خواهد شد.

تعداد صفحه : 119

قیمت : 14700 تومان

———–

——-

پشتیبانی سایت :               [email protected]

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  --