دانلود پایان نامه ارشد : بررسي صنايع بديعي در ديوان ازرقي هروي

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبيات فارسي

گرایش : زبان و ادبيات فارسي

عنوان : بررسي صنايع بديعي در ديوان ازرقي هروي

دانشگاه آزاد اسلامي

واحد ياسوج

 دانشكده ادبيات و علوم انساني،گروه ارشد زبان و ادبيات فارسي

پايان‌نامه براي دريافت درجه كارشناسي ارشد زبان و ادبيات فارسي «M.A»

گرايش: زبان و ادبيات فارسي

 عنوان:

بررسي صنايع بديعي در ديوان ازرقي هروي

استاد راهنما:

دكتر سید عطا الله افتخاری

 استاد مشاور:

دکتر محمدهادی خالق زاده

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

                                     فهرست مطالب:
عنوان                                                                                                     صفحه
چكيده ———————————————————- 1
فصل اول کلیات
:مقدمه———————————————————- 3
1-1- هدف تحقیق———————————————— 5
1-2- پیشینه ی تحقیق ——————————————- 5
1-3- روش گرداوری مطالب —————————————– 5
فصل دوم معرفی ازرقی هروی
2- ازرقی هروی  زندگي و سبک شعري او … ————————— 7
2-1شناسنامه ی ازرقی——————————————— 8
2-2- ممدوحان ازرقی———————————————- 9
2-3 آثار ازرقی————————————————- 10
2-4- سبک و سیرت ازرقی —————————————– 12
فصل سوم: بديع و پيشينه ي آن
3- بديع وپيشينه ي آن——————————————– 22
3-1- نگاهی به آثار بدیع معاصر————————————– 23
فصل چهارم: بدیع لفظی
4- بدیع لفظی—————————————————- 30
4-1- صنایع لفظی بدیع——————————————– 30
4-1-1-2-1- ترصیع———————————————– 30
4-1-1-2-2- موازنه ———————————————– 31
4-1-1-2-3- تضمین المزدوج————————————– 32
4-1-2- جناس————————————————– 33
4-1-2-1- جناس تام——————————————– 33
4-1-2-2- جناس مرکب  —————————————- 34
4-1-2-3- جناس مضارع —————————————- 35
4-1-2-4- جناس لاحق —————————————– 36
4-1-2-5- جناس مُطرف ——————————————- 36
4-1-2-6- جناس خط ——————————————— 37
4-1-2-7- جناس ناقص یا مُحرّف———————————— 38
4-1-2-8- جناس اشتقاق یا جناس ریشه —————————–      39
4-1-2-9- جناس شبه اشتقاق ————————————– 40
4-1-2-10- جناس زاید——————————————– 40
4-1-2-10-1- جناس مُطرف یا مُزید(مختلف الاول)———————- 41
4-1-2-10-2- جناس وسط(مختلف الوسط) ————————— 41
4-1-2-10-3- جناس مُذّیل(مختلف الآخر)—————————– 42
4-1-3- تکرار—————————————————– 44
4-1-3-1- تکرار واک یا واج آرایی————————————     45
4-1-3-2- تکرار واژه———————————————– 46
4-1-3-2-1- رد الصدر الی العجز————————————- 46
4-1-3-2-2- رد العجز الی الصدر————————————- 48
4-1-3-2-3- ردالصدر الی الابتدا ———————————— 49
4-1-3-2-4- ردالصدر الی العروض———————————— 49
4-1-3-2-5- ردالعروض الی الابتدا ———————————– 50
4-1-2-3-6- ردالعروض الی العجز———————————— 50
4-1-3-3- تکرار یا تکریر ——————————————- 51
4-1-3-4- التزام یا اعنات —————————————— 52
4-1-3-5- تتابع اضافات——————————————– 53
فصل پنجم: بدیع معنوی
5- بدیع معنوی—————————————————              56
5-1- تشبیه —————————————————– 56
5-1-1- انواع تشبیه به اعتبار طرفین تشبیه—————————              57
5-1-1-1- تشبیه محسوس به محسوس ——————————-               57
5-1-1-2- تشبیه معقول به محسوس ——————————–             58
5-1-1-3- تشبیه محسوس به معقول ——————————–                59
5-1-1-4- تشبیه معقول به معقول ———————————-              60
5-1-2- انواع تشبیه به اعتبار مفرد یا مرکب بودن ———————-        61
5-1-2-1- تشبیه مفرد به مفرد————————————–   61
5-1-2-2- تشبیه مفرد به مرکب ———————————— 62
5-1-2-3- تشبیه مرکب به مرکب ———————————– 63
5-1-3- انواع تشبیه به اعتبار تعدد طرفین —————————- 65
5-1-3-1- تشبیه ملفوف——————————————- 65
5-1-3-2- تشبیه مفروق ——————————————- 65
5-1-3-3- تشبیه جمع——————————————— 67
5-1-3-4- تشبیه تسویه(مزدوج)————————————- 68
5-1-4- انواع تشبیه از جهت وجود یا عدم وجود ادات تشبیه ————– 68
5-1-4-1- تشبیه مرسل——————————————– 68
5-1-4-2- تشبیه مُؤکَّد ——————————————– 69
5-1-5- انواع تشبیه از جهت ذکر یا عدم ذکر وجه شبه —————— 70
5-1-5-1- تشبیه مُفَصَّل ——————————————- 70
5-1-5-2-  تشبیه مُجمل——————————————- 71
5-1-5-3- تشبیه بلیغ———————————————           72
5-1-6- اَقسام دیگر تشبیه ——————————————         73
5-1-6-1- تشبیه مشروط—————————————— 73
5-1-6-2- تشبیه تفضیل ——————————————- 74
5-1-6-3- تشبیه خیالی ——————————————-

5-6- جمع —————————————————–

76

76

5-7- تفریق —————————————————- 77
5-8- تقسیم —————————————————- 77
5-9- جمع با تفریق ———————————————- 78
5-10- جمع با تقسیم ——————————————– 79
5-2- استعاره—————————————————– 80
5-2-1- اَنواع استعاره ———————————————- 81
5-2-1-1- استعاره ی مصرحه(تحقیقیه) —————————— 81
5-2-1-2- استعاره ی مکنیه یا باالکنایه——————————– 83
5-2-1-2-1- استعاره ی مکنیه به صورت اضافی————————- 84
5-2-1-2-2- استعاره ی مکنیه به صورت غیر اضافی——————– 86
5-3- مجاز—————————————————— 86
5-3-1- انواع مجاز———————————————— 87
5-3-1-1- مجاز مُرسل به علاقه ی کلیت و جزئیت———————– 87
5-3-1-2- مجاز مُرسل به علاقه ی آلیه——————————– 88
5-3-1-3- مجاز مُرسل به علاقه ی حال و محل————————- 88
5-3-1-3-1- ذکر محل و اراده ی حال——————————– 88
5-3-1-4- مجاز مُرسل به علاقه ی سبب و مُسبَّب ———————- 89
5-4- کنایه —————————————————— 90
5-4-1- انواع کنایه———————————————— 91
5-4-1-1- کنایه از موصوف—————————————– 91
5-4-1-2- کنایه از فعل یا مصدر————————————- 91
5-4-2- انواع کنایه از لحاظ انتقال معنای مقصود———————— 93
5-4-2-1- کنایه قریب ——————————————– 93
5-4-2-2- کنایه بعید———————————————- 94
5-4-2-3- ایماء ————————————————– 94
5-4-2-4- رمز————————————————— 94
5-4-2-5- تعریض ———————————————– 95
5-5- مبالغه و اغراق ———————————————– 96
5-12- تضمین————————————————— 98
5-13- تلمیح ————————————————— 99
5-14- حرف گرایی———————————————–  101
5-15- مراعات نظیر———————————————– 101
5-16- تضّاد —————————————————– 103
5-17- مقابله —————————————————- 105
5-18- ارسال المثل یا تمثیل—————————————- 106
5-19- ارصاد و تسهیم ——————————————— 107
5-20- ازدواج—————————————————- 108
5-21- ایهام —————————————————– 109
5-21-1- ايهام تبادر ———————————————-

5-22- اِعداد —————————————————–

110

111

5-23- سیاقه الاَعداد ———————————————- 112
5-24- مدح شبيه به ذّم ——————————————– 113
5-25- ذّم شبيه به مدح ——————————————– 113
5-26- لف و نشر ————————————————- 114
5-27- تنسيق الصفات ——————————————— 116
5-28- حسن تعليل ———————————————– 117
5-29- طرد و عكس ———————————————– 118
5-30- پارادكس يا متناقض نما ————————————- 119
5-31- حس آميزي ———————————————– 120
5-32- تجاهل العارف ———————————————- 121
5-33- ذووجهين ———————————————— 122
5-34- لغز ( چيستان ) ——————————————– 122
5-35- سوال و جواب ———————————————- 123
5-36- موقوف المعاني ——————————————— 124
5-37- حسن تخلص ———————————————- 125
5-38- حسن مطلع ———————————————– 126
5-39- استتباع ————————————————– 127
فصل ششم : نتيجه گيري و پیشنهاد ها
نتيجه گيري ————————————————–

-پیشنهاد ها

129

130

فهرست منابع و مآخذ —————————————– 131
چكيده‌ي انگليسي 132

چکيده:

صنايع بديعي از هنر هاي شاعران زبر دست به شمار مي رود. ارزقي هروي را مي توان شاعر توانمند قرن پنجم به حساب آورد که ضمن طبع آزمايي ،در قالب های مختلف شعري مانند قصيده ، قطعه ، رباعي و … ازاین صنایع استفاده کرده است.

به  نظر مي رسد که ايشان در زمينه ي شعر و  شاعري از عنصري و ابوالفرج روني درس گرفته است.

در اين تحقيق که موضوع آن بررسي صنايع بديعي در ديوان ارزقي هروي مي باشد ، صنايع مورد نظر در شعر شاعر مذکور تحليل و بررسي شده است تا دانش پژوهان با آثار و صنايع در ديوان اشعار ش آشنا شوند.

وی در حوزه ي بديع لفظي از برخي صنايع استفاده ي  بيشتري کرده است که مي توان به : موازنه ، جناس اشتقاق ، جناس وسط و آخر ، تکرار ،ردالصدر الي العجز و …  اشاره کرد .

و در حوزه بديع معنوي به : انواع تشبيه ، انواع استعاره ، کنايه ، اغراق ، تلميح ، مراعات نظير ، تضاد و … اشاره ي بيشتري کرده است.

کمترين فنون بديعي در شعر ارزقي هروي در لفظ عبارت است از : ترصيع ، تضمين المزدوج ، شبه اشتقاق ، رد العروض الي الابتدا و … و در حوزه بديع معنوي : حرف گرايي ، پارادکس ، ذو وجهين ، اعداد ، سياقه الاعداد ، لغز (چيستان) و …  مي باشند .

کليد واژه ها: ازرقي هروي، صنايع ، شعر ، بديع ، لفظ ، معنا .

مقدمه

از زماني که سخن بوده سخن موزون و غير موزون نيز بوده است. سخني موزون است که در روح شنونده، خاصيت اثر گذاري داشته باشد و به زيور محسنات لفظي و معنوي آراسته باشد که تشخيص آن به غير از شناخت بديع و ديگر فنون ادبي ميسر نيست. در هر شعري بايد به زيبايي لفظ و معني توجه داشت. حسن و قبح آن را شناخت. با آميزش لفظ و معني(صنايع بديعي) بسياري از صنايع در لفظ(صنايع لفظي) و بسياري از صنايع در معنا(صنايع معنوي) مشخص مي گردد.

اغلب صاحب نظران علوم بلاغي اين فن را در سه بخش بررسي کرده اند  معاني ، بيان و بديع که تشبيهات ، مجازات و کنايات همواره در فن بيان مورد بحث قرار مي گيرد اما نگارنده ي  اين سطور با توجه به اينکه در صدد بررسي همه ي ابيات ديوان ازرقي هروي بوده و چون تعدادي از صاحب نظران علوم بلاغي صنايع مذکور را در زمره ي صنايع بديعي آورده اند ، لذا با پاره اي تساهل بر آن شد تا ابياتي حاوي اين فنون را در ذيل تحقيق بگنجاند ، انشاء الله در هر حال مفيد فايده باشد.

معمولاً هر شاعر و نويسنده اي در عصر خويش داراي سبک و ويژگي هاي مختص به خود بوده است. مثلاً فخرالدين اسعد گرگاني که به نظم داستان «ويس و رامين» همت گماشت منشأ روش جديدي در داستان سرايي گرديد. ناصر خسرو هم از اينکه مباحث و اصطلاحات فلسفي را در شعر وارد کرده او صاحب سبک بود و …

ازرقي هروي هم از شاعراني است که در زمينه ي صنايع بديعي داراي اختصاصات شعري است. ايشان در آوردن خيالات باريک، تصاوير ذهني،انواع تشبيه و… به موفقيت رسيده است.

هر چند اين صنايع هم در دوره هاي اوليه ي شعر فارسي(قرن سوم) وجود داشته و در قرن چهارم با ظهور بزرگاني مانند فردوسي، نشاط و طراوت خاصي پيدا کرده است، در شعر شاعران قرن پنجم و ششم همانند منوچهري، لامعي، انوري، عثمان مختاري، ازرقي هروي و سنايي ادامه يافته تا اينکه در دوره هاي بعد (قرن هفتم و هشتم) سعدي، مولانا و حافظ اين فن را به اوج ترقي رساندند.

ابوبکر  زين الدين بن اسمعيل ورّاق هروي از شاعران معروف اواخر قرن پنجم و اوايل قرن ششم مي باشد. از آن جايي که با خواجه عبدالله انصاري، آن پير روشن ضمير به خاطر همشهري بودن آشنايي داشته معلوم است که وي اهل هرات است. تاريخ تولد و وفات او همانند کهنه کتابي است که اول و آخر آن افتاده است ، فقط در تذکره ها تاريخ رحلت وي را برخي در 526 و برخي در 527 آورده اند.  اولين دستگاه حکومتي که ازرقي با آن آشنايي داشته دستگاه شهرياري ابوالفوارس طغانشاه بن ارسلان سلجوقي است که ازرقي در خدمت اين شاه زاده مقام و مرتبتي خاص داشته است. غير از طغانشاه، ازرقي اميران شاه بن قاورد از سلاجقه ي کرمان را مدح گفته است.

ديوان قصايد ازرقي که از آثار بسيار مهم و ارزنده ي اوست و در قالب قصيده، قطعه و رباعي سروده شده، مشتمل بر مهمترين بحور عروضي و اوزان شعري زير است، از جمله: بحرهاي مجتث، رمل، مضارع و …

شعر ازرقي داراي صور خيال و آرايه هاي جالبي است. وي شاعر تلميح، تشخيص، تشبيهات عقلي و خيالي و وهمي است. او استاد تلفيقي اين آرايه هاست.شمار قابل توجهي از تشبيهات او از تلميحات مذهبي نشأت گرفته است. در تشبيهات او عامل اغراق داراي اهميت بسيار است.

پند و نصيحت هايي که گاهي در قصايدش مي اورد نشانه ي بلوغ انديشه هاي اوست. ممدوح شاعر با نه مفهوم ديانت، دين، هدايت، نصر، علم، خرد، سخاوت، ظفر و روان ستايش مي شود.

 در اين تحقيق ابتدا ضمن تعاريفي اصطلاحي و لغوي از کتب بديع نويسان معروف، با مراجعه به ديوان اشعار شاعر مذکور ابياتي که مربوط به صنايع بديعي در ديوان ازرقي وجود داشته استخراج و فيش برداري نموده و همچنين ابياتي از سروده هاي شاعران  ديگر به عنوان شاهد آورده شده و در پايان شواهدي را به عنوان نمونه از ديوان شاعر مورد بحث ذکر و شماره هاي ديگر ابيات را براي ارجاع در ذيل ذکر نموده ايم.

اين رساله از شش فصل تشکيل شده است. فصل اوّل به کليات اختصاص دارد که شامل: هدف تحقيق، پيشينه ي تحقيق و روش گردآوري مطالب مي باشد. فصل دوم به معرفي ازرقي هروي مي پردازد که شامل: زندگي، سبک شعري، ممدوحان ازرقي، آثار ازرقي. فصل سوم بديع و پيشينه ي آن را در بر دارد که در آن نگاهي انتقادي به آثار بديعي معاصر آمده است. در فصل چهارم به بديع لفظي پرداخته شد. در فصل پنجم بديع معنوي مدّ نظر قرار گرفت و سرانجام در فصل ششم نتيجه گيري و پيشنهادها آورده شده است.

1-1- هدف تحقيق

هدف از نگارش اين تحقيق، بررسي ديوان اشعار ازرقي هروي از حيثِ کاربردِ صنايع بديعي است. در اين تحقيق تلاش شد آن دسته از ابياتي که ازرقي براي آرايشِ آن، از زيورهاي بديع لفظي و معنوي بهره برده، بررسي شود تا مورد استفاده ي دوستداران ادبيات قرار گيرد.

1-2- پيشينه ي تحقيق

کاربرد صنايع بديعي در ديوان بسياري از شاعران از آغاز شعرِ دري تا کنون بررسي شده است. اما در زمينه ي کاربرد صنايع بديعي در ديوان ازرقي هروي تاکنون هيچ گونه کاري انجام نشده است. آنچه مشخص است اين است که ديوان اشعار اين شاعر در سال 1336 توسط آقاي سعيد نفيسي تصحيح شده است.

1-3- روش گردآوري مطالب

روش گردآوري مطالب بنا بر روش معمول رشته هاي علوم انساني بيشتر به صورت کتابخانه اي بوده است. بدين صورت که ابتدا منابعي در زمينه ي علم بلاغت و بديع مطالعه گرديد. سپس ديوان اشعار ازرقي هروي بارها و با دقّت نظر خاصي مطالعه شد. سپس کاربردِ صنايع بديعي به صورت جداگانه فيش برداري، و ابياتي هم به عنوان شاهد مثال از ديوان اين شاعر استخراج گرديد. براي آن دسته از صنايعي که نياز به تعريف و توضيح داشت با استمداد از کتب بلاغي موجود، توضيحاتي آورده شد. کتب مورد استفاده بيشتر از اساتيد راهنما ، مشاور، کتابخانه هاي دانشکده ي ادبيات،دانشگاه آزاد اسلامي واحد ياسوج،دانشگاه آزاد و پيام نور گچساران جمع آوري شد.

2- ازرقي هروي، زندگي و سبک شعري او:

ازرقي هروي از جمله شاعران معروف قرن پنجم و ششم است. وي بعد از رودکي، فردوسي، عنصري، فرخي، ناصر خسرو و مسعود سعد سلمان؛ از بهترين شاعران خراساني است که در رديف شاعراني چون ابوالفرج روني، لامعي گرگاني، امير معزّي، رشيد وطواط و عثمان مختاري نام برده مي شود.

ازرقي هروي سبکي خاص و تعبيراتي مختص به خود دارد که اشعارش اين گونه نسبت به شاعران هم عصر خود داراي دشواري خاصي است. شيوه ي خيال پردازي، تصوير سازي و مضمون آفريني، فراواني صنايع و فنون بديعي در اشعار ازرقي سبب امتياز وي از هم عصرانش شده است. روش او در شعر سرايي به گونه اي که مي تواند طليعه ي خروج از سبک خراساني و زمينه ي ظهور سبک عراقي به حساب آيد برخي خصوصيات ديگرِ شعرِ او باعث شده است که عامه ي خوانندگان در بهره گيري مستقيم از شعر او دچار اشکال شوند.

اوزان و بحور شعري خاصي در شعر ازرقي مشاهده مي گردد که مهمترين اين اوزان عبارتند از:

– بر وزن و بحر فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن(رمل مثمن محذوف)، مطلعي از يک قصيده را آورده است:

مي رود سنجاب گون بر چرخ از دريا بخار

                                      مي کند پر حواصل بر سر عالم نثار(ازرقي،1336: 4)

– بر وزن و بحر فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن(رمل مثمن مخبون محذوف)، سروده است:

     باز بر طرف مه از غاليه طغرا ديدم

                                        ز بر صفحه ي جان خط معما ديدم

                                                                                   (همان: 56)

– بر وزن و بحر مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن(مجتث مثمن مخبون مشعث محذوف)، قصيده اي دارد با مطلع:

 به مژده خواستي آن نور چشم و راحت جان

                                      بر من آمد پروين نماي و ماه نشان   (همان: 76)

– بر وزن و بحر مفاعيلن مفاعيلن مفاعيلن مفاعيلن(هزج مثمن سالم)، آورده است:

چه جرم است اين که هر ساعت ز روي نيلگون دريا

                                              زمين را سايبان بندد به پيش گنبد خضرا؟(همان: 1)

– بر وزن و بحر مفعول فاعلات مفاعيل فاعلن(مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)، بيتي از يک قصيده را اينگونه آورده است:

اي از کمال حسن تو جزوي در آفتاب

                                   خطت کشيده دايره ي شب بر آفتاب(همان:4)

سرانجام ازرقي بر وزن و بحر فعولن فعولن فعولن فعولن(متقارب مثمن سالم) بيت زير را آورده است:

به فال همايون و فرخنده اختر

                                به بخت موفّي و سعد موفّر(همان:11)

در اين فصل از رساله بر آنيم تا با نگاهي کلي زندگي نامه، ممدوحان، آثار، سبک و ويژگي هاي شعر ازرقي را با استفاده از تذکره ها و کتاب هايي که ذکري از شاعر در آن ها رفته است و نيز برخي از منابع جديد که در چند و چون زندگي و آثار شاعر سخني دارند، بررسي کنيم.

تعداد صفحه :146

قیمت : 14700تومان

———–

——-

پشتیبانی سایت :               serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  --

1 فکر می‌کنند “دانلود پایان نامه ارشد : بررسي صنايع بديعي در ديوان ازرقي هروي

  1. بازتاب: صنعت طرد و عکس | فارس نتورک

دیدگاه‌ها بسته هستند.