دانلود پایان نامه ارشد : بررسي رابطه استفاده از شبكه‌هاي اجتماعي مجازي و هويت ديني كاربران

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : علوم اجتماعی

عنوان : بررسي رابطه استفاده از شبكه‌هاي اجتماعي مجازي و  هويت ديني كاربران

دانشگاه سوره

دانشكده ارتباطات

پايان‌نامه تحصيلي در مقطع كارشناسي ارشد تبليغ و ارتباطات فرهنگي

عنوان پايان‌نامه نظري:

بررسي رابطه استفاده از شبكه‌هاي اجتماعي مجازي

و  هويت ديني كاربران

                        (مورد پژوهي: دانشجويان دانشگاه‌‌هاي تهران)

استاد راهنما :

دكتر اميد علي مسعودي

استاد مشاور :

دكتر حميد ضيائي‌پرور

تيرماه 1391

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چكيده

پژوهش حاضر رابطة استفاده از شبكه‌هاي اجتماعي و  هويت ديني كاربران را با هدف شناخت رابطة ميان ويژگي‌هاي فردي كاربران و عوامل سياسي و اجتماعي با هويت ديني آنها و در پي پاسخ به اين پرسش اساسي كه شبكه‌هاي اجتماعي مجازي چه آثار و پيامدهايي بر هويت كاربران دارند با استفاده از روش پيمايشي مورد مطالعه قرار داده است. اين پژوهش در دانشگاه­های سطح شهر تهران، و در بين دانشجويان رشته­ها و دوره­های مختلف تحصيلی، صورت گرفته است.

تحليل يافته‌هاي اين مطالعه كه هويت ديني كاربران در در پنج حيطه‌ي احساس، باور و اعتقاد، روابط صميمي با خانواده، عملكرد آموزشي والدين در حوزه دين و پايبندي والدين به ارزش‌ها و اعتقادات ديني مورد بررسي و ارزيابي قرار مي‌دهد نشان از آن دارد که صرف حضور و استفاده از شبکه­های اجتماعی مجازی بر تضعيف هويت دينی کاربران تأثير معناداری ندارد ولی نوع استفاده از اين شبکه­ها از نظر استفاده کاربردی و يا تفريحي، مدت زمان طولانی حضور در اين شبکه­ها و همچنين هدف استفاده کاربران از اين شبکه­ها بعلاوه طبقه و پايگاه اجتماعی آنان در تضعيف هويت دينی کاربران و تمايل آنان در حرکت از هويت سنتی و اصيل دينی به سمت هويت بازتابی و مدرن تأثيرگذار بوده و حداقل اينكه هويت اصيل کاربران را در برخي از حيطه‌ها دچار تشکيک می­کند.

به نظر می­رسد پذيرش حضور در اين شبکه­ها گريز ناپذير است اما با يک آسيب شناسی جامع و برنامه­ريزی درست و استفاده از همه­ی ظرفيت­های ارتباطی می­توان از آن به عنوان يک فرصت در جهت تقويت هويت دينی بهره جست.

 

 

 

كليد واژه‌ها: اينترنت؛ شبكه‌هاي اجتماعي؛ فيس‌بوك؛ هويت؛ هويت ديني

فهرست مطالب

­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­__________________________________________________

 

– فصل اول: كليات تحقيق

مقدمه   ……………………………………………………………………………………………………………….  02

1-1) بيان مسأله   ……………………………………………………………………………………………..   06

2-1)  اهميت و ضرورت انجام پژوهش   …………………………………………………………..   08

3-1) اهداف پژوهش   ……………………………………………………………………………………….   09

1-4) سؤالات پژوهش   ……………………………………………………………………………………..   09

5-1) فرضيه‌هاي پژوهش   ………………………………………………………………………………..   10

6-1) كاربران پژوهش   ……………………………………………………………………………………..   11

7-1) محدوديت‌هاي پژوهش   ………………………………………………………………………….   12

– فصل دوم: ادبيات و مباني نظري تحقيق

مقدمه   ………………………………………………………………………………………………………………   14

1-2) پیشینه تحقیق   ………………………………………………………………………………………   15

2-2) مفاهيم نظري   ………………………………………………………………………………………..   19

3-2) مباني نظري   …………………………………………………………………………………………..   30

4-2) چارچوب نظري   ……………………………………………………………………………………..   40

– فصل سوم: روش اجراي تحقيق

مقدمه   ……………………………………………………………………………………………………………..   45

1-3) روش پيمايشي و كاربرد آن   ………………………………………………………………….   45

2-3) جامعه آماري ……………………………………………………………………………………………   46

3-3) روش نمونه‌گیری و حجم نمونه   ……………………………………………………………   47

4-3) اعتبار و پایایی تحقیق   …………………………………………………………………………..   47

5-3) روش و ابزار گردآوری اطلاعات   …………………………………………………………….   48

6-3) روش تجزیه و تحلیل اطلاعات   ……………………………………………………………..   48

7-3) ضريب اطمينان در پژوهش   ………………………………………………………………….   49

8-3) تعریف نظري و عملي مفاهیم و مقوله‌های تحقیق   ………………………………   49

– فصل چهارم: يافته‌هاي تحقيق

مقدمه   ……………………………………………………………………………………………………………..   55

1-4) سيماي پاسخگويان   ………………………………………………………………………………    56

2-4) جداول و تحليل توصيفي شاخص‌ها   …………………………………………………….    62

3-4) جداول و تحليل آزمون سؤالات تحقيق   ………………………………………………    89

4-4) جداول و تحليل آزمون فرضيه‌هاي تحقيق   …………………………………………    91

– فصل پنجم: نتیجه‌گیری و پیشنهادها

مقدمه   …………………………………………………………………………………………………………….   103

1-5) نتایج حاصل از یافته‌های تحقیق   ……………………………………………………….   104

2-5) پیشنهادها   …………………………………………………………………………………………..   107

– پيوست‌ها

– فهرست منابع   ……………………………………………………………………………………………   110

– نگاره‌ها و جدول‌ها   …………………………………………………………………………………….   113

– نمونه پرسشنامه يا چك ليست   ………………………………………………………………..   116

– چكيده (انگليسي)   …………………………………………………………………………………….   118

فهرست جدول‌ها

 

جدول شماره 01 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب نوع جنس …………………………………………………….  56

جدول شماره 02 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب مقطع تحصيلي …………………………………………….  57

جدول شماره 03 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب وضعيت تأهل  ………………………………………………  57

جدول شماره 04 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب وضعيت اشتغال  …………………………………………..  57

جدول شماره 05 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب موقعيت مسكوني خود يا خانواده  ……………….  58

جدول شماره 06 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب ميزان متوسط درآمد  …………………………………..  61

جدول شماره 07 : آمار پاسخگويان برحسب حيطه‌هاي هويت ديني  ………………………………………………….  62

جدول شماره 08 : فراواني و درصد پاسخگويان در استفاده از اينترنت  ……………………………………………….  66

جدول شماره 09 : فراواني و درصد پاسخگويان در استفاده از شبكه‌هاي اجتماعي مجازي  ……………….  67

جدول شماره 10 : فراواني و درصد پاسخگويان در عضويت در شبكه‌هاي اجتماعي مجازي  ……………..  67

جدول شماره 11 : فراواني و درصد پاسخگويان در ميزان دسترسي به شبكه‌هاي اجتماعي مجازي  ….  68

جدول شماره 12 : فراواني و درصد پاسخگويان در چرايي استفاده از شبكه‌هاي اجتماعي مجازي  ……  68

جدول شماره 13 : فراواني و درصد پاسخگويان ميزان استفاده از شبكه‌هاي اجتماعي مجازي  ………….  69

جدول شماره 14 : فراواني و درصد پاسخگويان در ساعات حضور در شبكه‌هاي اجتماعي مجازي  ……  70

جدول شماره 15 : فراواني و درصد پاسخگويان دراستفاده از  بخش‌هاي مختلف شبكه‌هاي اجتماعي..  71

جدول شماره 16 : فراواني و درصد پاسخگويان در ابزار مورد استفاده براي حضور در… ……………………..  71

جدول شماره 17 : فراواني و درصد پاسخگويان در تعداد دوستان كاربران در شبكه‌هاي اجتماعي  …..  72

جدول شماره 18 : فراواني و درصد پاسخگويان در فواصل نوشتن مطلب در صفحات شخصي  …………  73

جدول شماره 19 : فراواني و درصد پاسخگويان در ابراز علاقه براي نوشته‌هاي ديگران  …………………….  73

جدول شماره 20 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب احساس نسبت به خواندن دعا  …………………..  74

جدول شماره 21 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب احساس نزديكي به خدا  …………………………….  74

جدول شماره 22 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب خوشحالي از مسلمان بودن  ……………………….  75

جدول شماره 23 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب احساس شادي از زندگي در … ……………………  75

جدول شماره 24 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب احساس خستگي از انجام اعمال ديني  ……..   76

جدول شماره 25 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب انجام اعمال ديني تحت هر شرايطي  ………..   76

جدول شماره 26 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب اعتقد به وجود خدا و … ……………………………..   77

جدول شماره 27 : : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  ميزان شرمساري … ………………………………..  77

جدول شماره 28 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  ميزان پاسخگويي دين اسلام … ………………  78

جدول شماره 29 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  ميزان اعتقاد به زندگي پس از مرگ  ……..  78

جدول شماره 30 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  ميزان اعتقاد به پاداش و … …………………….. 79

جدول شماره 31 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  ميزان عمل به انجام فريضه نماز  …………..  79

جدول شماره 32 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  ميزان عمل به انجام فريضه روزه  ………………  80

جدول شماره 33 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  ميزان شركت در مراسم مذهبي  ……………….  80

جدول شماره 34 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  ميزان مطالعه كتب ديني  ………………………….  81

جدول شماره 35 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  ميزان سفر به شهرهاي زيارتي  ………………….  81

جدول شماره 36 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  ميزان اعتقاد به مجازات … ………………………….  82

جدول شماره 37 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  ميزان اعتقاد به ترك … ………………………………  82

جدول شماره 38 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  اعتقاد به درستكاري در … ………………………….  83

جدول شماره 39 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  ميزان احساس دوستي با پدر و مادر  ………..  83

جدول شماره 40 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  ميزان احساس آسايش و … ……………………….  84

جدول شماره 41 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  ميزان مشورت با پدر و مادر … ………………….  84

جدول شماره 42 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  ميزان طرح مشكلات با پدر و مادر  ………….  85

جدول شماره 43 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  ميزان تأكيد پدر و مادر … …………………………  85

جدول شماره 44 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  ميزان اهميت دادن پدر و … ……………………..  86

جدول شماره 45 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  ميزان خريد كتب ديني از … …………………….  86

جدول شماره 46 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  ميزان تشويق پدر و مادر … ……………………….  87

جدول شماره 47 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  ميزان انجام فريضه روزه … ………………………..  87

جدول شماره 48 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  ميزان انجام فريضه نماز … …………………………  88

جدول شماره 49 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  ميزان ركت پدر و مادر در مراسم مذهبي  ..  88

جدول شماره 50 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب  ميزان سفر پدر و مادر به اماكن مذهبي  …..  89

جدول شماره 51 : آزمون کلموگرف اسمیرنوف ……………………………………………………………………………………  89

جدول شماره 52 : گروه‌هاي آماري اعضاي شبكه ……………………………………………………………………………….  92

جدول شماره 53 : آزمون تي دو نمونه اي مستقل ……………………………………………………………………………..  92

جدول شماره 54 : آزمون فيشر براي مدت استفاده ……………………………………………………………………………  93

جدول شماره 55 : آزمون مقايسات ميانگين دانکن براي مدت استفاده …………………………………………….  94

جدول شماره 56 : آزمون فيشر براي ميزان استفاده …………………………………………………………………………..  95

جدول شماره 57 : آزمون مقايسات ميانگين دانکن براي ميزان استفاده ……………………………………………  95

جدول شماره 58 : آزمون فيشر براي نوع استفاده ………………………………………………………………………………  96

جدول شماره 59 : آزمون مقايسات ميانگين دانکن براي نوع استفاده ……………………………………………….  97

جدول شماره 60 : آزمون فيشر براي هدف استفاده …………………………………………………………………………..  98

جدول شماره 61 : آزمون مقايسات ميانگين دانکن براي هدف استفاده ……………………………………………  98

جدول شماره 62 : آزمون فيشر براي ميزان مشاركت ………………………………………………………………………..  99

جدول شماره 63 : آزمون مقايسات ميانگين دانکن براي ميزان مشاركت …………………………………………  100

جدول شماره 64 : آزمون همبستگي براي پايگاه اجتماعي ……………………………………………………………….  101

 

 

فهرست شكل‌ها و تصاوير

 

نمودار شماره 01 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب نوع جنس  …………………………………………………….  58

نمودار شماره 02 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب مقطع تحصيلي  …………………………………………….  59

نمودار شماره 03 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب وضعيت تأهل  ……………………………………………….  59

نمودار شماره 04 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب وضعيت اشتغال  ……………………………………………  60

نمودار شماره 05 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب موقعيت مسكوني خود يا خانواده  ………………..  60

نمودار شماره 06 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب سن  ………………………………………………………………  61

نمودار شماره 07 : فراواني و درصد پاسخگويان برحسب متوسط ميزان درآمد ماهانه خود يا خانواده  ..  62

نمودار شماره 08 : فراواني و درصد پاسخگويان در حيطة احساس  ………………………………………………………  63

نمودار شماره 09 : فراواني و درصد پاسخگويان در حيطة باور و اعتقاد  ……………………………………………….  64

نمودار شماره 10 : فراواني و درصد پاسخگويان در حيطة عمل  ……………………………………………………………  64

نمودار شماره 11 : فراواني و درصد پاسخگويان در حيطة روابط صميمي خانواده  ……………………………….  65

نمودار شماره 12 : فراواني و درصد پاسخگويان در حيطة عملكرد آموزشي خانواده  ……………………………  65

نمودار شماره 13 : فراواني و درصد پاسخگويان در حيطة پايبندي والدين به اصول و اعتقادات ديني  .   66

مقدمه:

با فرارسيدن عصر تكنولوژي‌هاي نوين ارتباطي و گسترش فراگير آن كه به‌دنبال خود مفاهيم جديدي چون واقعيت مجازي، فضاي سايبر و … را به همراه ‌آورد؛ تغيير و تحولات زيادي در زندگي بشر ايجاد شد و ما را با جهان جديدي مواجه ساخت. جهاني كه در آن متفاوت مي‌انديشيم، مي‌نويسيم، مي‌خوانيم، ارتباط برقرار مي‌كنيم و به طور كلي جهاني كه در آن متفاوت زندگي ‌مي‌كنيم.

اساساً هميشه تكنولوژي،‌ روش و طريقه زندگي انسان‌ها را تغيير داده‌است. استفاده از تكنولوژي صرفاً منجر به ساده‌شدن كارها نمي‌شود، بلكه در روش انديشيدن و ماهيت كار انجام شده تأثير مي‌گذارد، تأثيراتي كه عمدتاً عظيم و پيش‌بيني نشده هستند. اختراع خط، تكنولوژي چاپ، تلگراف، تلفن و تكنولوژي كامپيوتر را مي‌توان در همين راستا ارزيابي كرد؛ چرا كه هر‌يك به نوبه‌ي خود با تغييراتي كه به‌همراه آوردند، باعث دگرگوني در زندگي بشر شدند. رسانه‌هاي نوين اطلاعاتی و در رأس آن اينترنت، موجب نوسازي فرآيندهاي اجتماعی است. اين تکنولوژي تمام جنبه‌هاي زندگی مردم را تحت الشعاع قرارداده است. (جهانگرد؛ 1384: 3)

هرچند که انسان‌ها به طور معمول در مقابل هر گونه تغییری مقاومت می‌کنند ولی باید این مهم را پذیرفت که مواجهه با این تغییرات گریزناپذیر است و این مقاومت‌ها نیز شکسته‌خواهد شد و به همین علت باید همواره خود را برای این تغییرات که به سرعت و شتابان نیز صورت می‌پذیرد، آماده کرده و با یک شناخت خوب نسبت به میزان تأثیر هر یک از این تغییرات، اثرات سوء آن را به حداقل ممکن برسانیم.

با رشد شتابان تكنولوژي‌هاي ارتباطات و اطلاعات، به ويژه اينترنت و انتقال پرشتاب فعاليت‌ها به زندگي فردي و جمعي انسان؛ فضاهاي سايبر و محيط‌هاي مجازي، اهميتي روزافزون يافته و مجازي شدن را به نيروي محرك تغيير محيط زندگي انسان و از آن مهم‌تر به عامل اصلي تغيير الگوهاي فكري و رفتاري و به معنايي دقيق‌تر “وجود انسان” تبديل كرده‌است. ( اوحدي؛ 1380: 9 )

همان‌طور كه جامعه شناس انگلیسی، آنتوني گيدنز[1]  ( 1999 ) ياد‌آور مي‌شود، هرچه اين تغييرات نه‌تنها ” در بيرون از اينجا ” اتفاق مي‌افتد بلكه ” در اينجا نيز اتفاق مي‌افتد – در خانه‌هايمان و درون سرهاي ما -، و در اينكه ما چگونه دنيا و جايي كه در آن هستيم، مي‌بينيم. بنابراين، ما همه مسؤوليم تا در مورد تجربياتمان از اين تغييرات فرهنگي بيانديشيم و بحث كنيم. واقعيت اين است كه نمي‌توان نسبت به اين تغييرات بي‌تفاوت بود. بنابراين مهم است كه بدانيم كه چگونه اين تغييرات مي‌تواند تعاملات انساني هرروزه‌ي ما را تحت تأثير قرار دهد. مهم‌تر اينكه براي تمام كساني‌ كه وارد دنياي كار مي‌شوند لازم است تا نظرات خردمندانه‌اي راجع به اينترنت داشته باشند. ( تربتي، 1389، ص 12 )

جوامع در حال توسعه نظير ايران نيز از اين قاعده مستثني نبوده و با تغييرات فاحش در بافت اجتماعی خود مواجهند. با افزايش پرشتاب قشر تحصيل‌كرده‌ي دانشگاهي، روز به روز بر ميزان طبقه‌ي نوظهور متوسط افزوده مي‌شود. پيامد ايجاد چنين طبقه‌ي اجتماعي در جوامع انساني، توليد نخبگان جديد در سطح جامعه و تغيير در تركيب و ساختار نخبگان قبلي مي‌باشد. اين فرآيند تدريجي در بلند مدت، منجر به تغيير ذائقه‌ي ارتباطي عموم جامعه می‌شود.

انديشمندان و صاحب نظران علوم اجتماعي و ارتباطات بر اين باورند كه تركيب و همگرايي، فناوري‌هاي ارتباطاتي و تجديد ساختار نظام سرمايه‌داري در دهه‌هاي اخير، سبب گشايش مرحله‌ي تازه‌اي در تاريخ جوامع بشري شده‌است. مرحله‌اي كه با اصطلاحاتي نظير جامعه فراصنعتي[2]، جامعه شبكه‌اي[3]، جامعه اطلاعاتي[4]، جامعه پست‌مدرن[5]، جامعه مجازي[6]  و امثالهم توصيف و تبيين شده است. “ويژگي‌هاي اين جامعه‌ي نو را مي‌توان پديده‌هايي از جمله اقتصاد اطلاعاتي جهاني، هندسه‌ي متغير شبكه‌اي، فرهنگ مجاز واقعي، توسعه‌ي حيرت انگيز فناوري‌هاي ديجيتال، خدمات پيوسته و نيز فشردگي زمان و مكان، برشمرد”     ( كاستلز؛ 1380: 15 )

ورود به اين نوع جامعه‌ي جديد همچون مرحله‌ي گذار از جامعه‌ي كشاورزي به جامعه‌ي صنعتي، تمامي جنبه‌هاي‌ حيات بشري را تحت تأثير قرار داده و تحولاتي عميق را در ساختار جوامع و روابط ميان افراد به‌وجود آورده‌است، به‌نحوي كه عرصه‌هاي سياسي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي را با انبوهي از فرصت‌ها و چالش‌هاي اساسي مواجه ساخته است.

در سال‌های اخير “شبکه‌های اجتماعی مجازی” با سرعتی بي‌نظير گسترش يافته‌اند. پايگاه‌های مجازی مای اسپیس (MySpace) ،  فیس بوک (FaceBook) ، فایو های (5hi)، فرندستر (Friendster)، یوتیوب (YouTube)، فیلکر (Flickr)، اورکات (Orkut) و تویتر (Twitter)  مشهورترين اين شبکه‌ها هستند که فضايی جذاب را برای ارتباط شبکه‌ای در فضای مجازی ميان کاربران اينترنت و عمدتاً از نسل جوان، فراهم آورده و در مدت زمانی کوتاه به سرعت رشد کرده‌اند. به عنوان مثال FaceBook با توجه به اعلام سایت ويکی‌پدیا تا سپتامبر سال 2011 بيش از 800 ميليون کاربر فعال دارد.  ( wikipedia؛ تاریخ مشاهده 09/09/1390)

شبکه‌های اجتماعی از يک سايت ساده مانند موتور جستجوگر، امکاناتی را برای بارکردن فايل‌های صوتی تصويری، گفتگوی مکتوب، پست الكترونيك و ديگر ابزارهای اشتراک‌گذاری به کاربران خود ارائه می‌دهند. شبکه‌های اجتماعی، محل گردهمايی صدها ميليون کاربر اينترنت است که بدون توجه به مرز،‌ زبان،‌ جنس و فرهنگ، به تعامل و تبادل اطلاعات می‌پردازند.

بي‌شك شبكه‌ي اجتماعي فيس‌بوك را مي‌توان به عنوان نماد شبكه‌هاي اجتماعي دانست. در سال‌هاي اخير حضور در فيس‌بوك به عنوان يك فعاليت اجتماعي در سطح دنيا شناخته شده و يكي از راه‌هاي برقراري ارتباط با دوستان، همكاران و آشنايان مي‌باشد. ورود كاربران ايراني نيز در اين شبكه‌ي ‌اجتماعي ( با لحاظ سابقه‌ي حضور در نسل اول اين شبكه‌ها همچون اوركات يا شبكه‌هاي اجتماعي محلي ايران چون كلوب و پرديس من ) در ابتدا صرف برقراري ارتباط دوستي، عاطفي و احساسي با دوستان، همكاران و آشنايان آغاز شد. با نفوذ بيشتر اين شبكه در بين ايرانيان هر چند در ابتدا با تقويت ابعاد عاطفي و احساسي بيان شده بود، اما از طريق و نوع رويه‌ي خود شبكه‌ي فيس‌بوك مي‌توان حدس زد كه تغييراتي در اين رويه انجام‌گرفته و خواهدگرفت. شركت فيس‌بوك با ورود كاربران ايراني، افغاني و تاجيكي تصميم به اضافه كردن زبان فارسي به جمع زبان‌هاي اين سايت گرفت، هر چند كه هنوز در جمع كاربران فارسي‌زبان كمتر استفاده مي‌‌گردد.

يكي از مهم‌ترين ابعاد زندگي انسان كه از اين پديده تأثيرات عميقي را پذيرا خواهد شد، بعد هويتي است. هويت[7] يكي از مهم‌ترين مسائل جوامع مي‌باشد. بي‌گمان مي‌توان گفت كه هويت از نيازهاي رواني انسان و پيش‌نياز هر گونه زندگي جمعي است.

از سوي ديگر امروزه جنبه‌هاي گوناگون مسأله‌ي هويت از سوي متفكران و نظريه‌پردازان اجتماعي مورد توجه قرار گرفته است. شرايط كنوني ارتباطات جهاني، توسعه و رشد تكنولوژي‌هاي مختلف، رويارويي مداوم فرهنگي و … سبب شده است كه مسأله‌ي هويت در ابعاد مختلف به موضوعي كانوني در بررسي‌هاي اجتماعي تبديل شود.

از جمله مسائل اساسی شکل دهنده هويت هر انسانی، داشتن تعريفی از خود، از معنای زندگی، هدف در زندگی و… است و با نگاهی اجمالی به معارف دينی می‌بينيم که يكي از کارکردهای اصلی دين در زندگی اين است که با دادن جهان‌بيني الهی، معنا و هدف نهايی زندگی را برای انسان تبيين می‌کند و غايت مسير حرکت او را نشان می‌دهد. حال اگر معنا و غايت زندگی فرد بر اساس جهان‌بيني دينی شکل گرفت، ديگر ابعاد هويتي فرد ( هويت شغلی، جنسيتی و … ) به عنوان واسطه‌های دستيابی به آن هدف و در راستای آن معنا و غايت نهايی، جهت‌دهی خواهدشد. وقتی فرد، جهان‌بيني الهی پیدا می‌کند و مبداء و مقصد خود را می‌داند و پی می‌برد که برای چه آفريده شده‌است و غايت آفرينش او چيست؛ می‌تواند در مورد ساير مسائل زندگی بهتر تصميم بگيرد. بنابراين، به‌نظر می‌رسد هويت دينی در مرتبه‌ای بالاتر از ساير ابعاد هويت قرار دارد و می‌تواند در شکل‌گيری ساير ابعاد هويتي فرد، نقش اساسی ايفا کند.

شايد بتوان گفت، هويت دينی از مهم‌ترين عناصر ايجادكننده‌ي همگنی و همبستگی اجتماعی در سطح جوامع است که طی فرايندی با ايجاد تعلق خاطر به دين و مذهب در بين افراد جامعه، نقش بسيار مهمی در ايجاد و شكل‌گيري هويت جمعی دارد و به عبارتی عمليات تشابه‌سازی و تمايزبخشی را انجام می‌دهد. به طور مثال دين اسلام و مذهب شيعه، به طور هم‌زمان ضمن ايجاد تشابه دينی در بين افراد جامعه‌ي ايران، آن‌ها را از ساير اديان جدا می‌سازد. در جامعه‌ي ايران برخلاف ساير جوامع ( که به دنبال حاشيه‌ای کردن دين و برانداختن دينداران از اريکه قدرت و منزوی کردن آنان هستند )، با استفاده از نيروی مذهب در پنج قرن گذشته، حداقل سه انقلاب تمام‌ عيار را سامان داده‌اند. نخستين حرکت‌ها در سال 880 شمسی با انقلاب صفويان برپايه‌ي مذهب تشيع، دومين حرکت در سال 1285 شمسی با رهبری علمای طراز اول شيعه در انقلاب مشروطه و آخرين هم در انقلاب اسلامی سال 1357 شمسی با رهبری و هدايت مرجعيت شيعی شکل گرفت. (گودرزی، 1387: 50 )

در جامعة ما با توجه به آمار ارائه شده از سرشماری نفوس و مسکن سال 1385 از سوی مرکز آمار ایران به دليل آنكه جوانان ( علي‌الخصوص دانشجويان ) درصد بالايي از جمعيت كشور را تشكيل مي‌دهند؛ اين مسأله در رابطه با اين قشر فرهيخته و آينده‌ساز كشور اهميتي دو چندان مي‌يابد؛ چرا كه چنين قشري در هر جامعه‌اي به لحاظ برخورداري از توان و انرژي فراوان قادر است تأثير تعيين‌كننده‌اي بر آيندة جامعه بگذارد[8].

مجتبی عباسی قادی در كتاب “تأثير اينترنت بر هويت ملي”، ديدگاه صاحب‌نظران و انديشمندان را در خصوص اثرات و تبعات ناشي از اينترنت به طور عام و تأثيرات هويتي آن به طور خاص، به سه دسته کلي تقسيم کرده‌است: دسته‌ي اول که  ديدگاه آن‌ها به جبرگرايي معروف است، اينترنت را ساختاري عيني و بيروني و متصلب فرض مي‌کنند که در چارچوب آن ذهنيت افراد شکل مي‌گيرد و کاربران آن را در سيطره‌ي خود قرار مي‌دهند و جبري را بر آن‌ها تحميل مي‌کنند. دسته‌ي دوم که ديدگاه آن‌ها به اراده‌گرايي معروف است، اينترنت را صرفاً به عنوان يک رشته امکانات محض در جهت تواناسازي فرد براي گردآوري انبوه اطلاعات و رشد کثرت‌گرايي مي‌دانند. و بالاخره دسته‌ي سوم که ديدگاه آن‌ها به تکنورئاليسم معروف است، رويکرد بينابيني دارند؛ يعني آن‌ها در عين اينکه ابعاد هستي شناختي فناوري اينترنت را ناديده نمي‌گيرند، اما معتقدند که  اين فناوري تعيين کننده‌ي نهايي نخواهد بود. به بيان ديگر، آن‌ها در عين اينکه ظرفيت‌ها و توانايي‌هاي اينترنت را در نظر دارند، به آزادي عمل کاربران نيز توجه دارند.

در اين پژوهش نيز با توجه بيشتر به ديدگاه سوم ( تكنورئاليسم ) سعي مي‌شود تا تأثير شبكه‌هاي اجتماعي – با تأكيد بر شبكة اجتماعي فيس بوك – را بر هويت ديني كاربران، مورد بررسي قراردهم.

 

  • بيان مسأله

بيل گيتس[9] رئیس و مؤسس آمریکایی شرکت مایکرو‌سافت، معتقد است تحت تأثير فضاهاي مجازي جديد که در آن تلويزيون‌ها و كامپيوترها به يک شبکه‌ي هوشمند جهانی مرتبط هستند، عناصر رفتاري انسان‌ها شکل خواهندگرفت و اين شبکه‌ها ستون فقرات ساختار اجتماعی ما را تشکيل می‌دهند ( کاريزي؛ 1381: 329 ). فرهنگ مجاز واقعی تا حد واقعيت مجازي مورد قبول واقع می‌شود که استفاده‌ي مناسب از آن براي بالا بردن سطح دانش‌مان نيروي نهفته‌ي زيادي دارد. استفاده‌ي نادرست ممکن است زيان‌هاي زيادي به همراه داشته باشد ( همان:  9) خصوصاً براي نسلی که درمقايسه با نسل قبل، با محرک‌هاي فراوانی مواجه است ( عطاران؛ 1383: 198 ).

اينترنت، اين فن‌آوري جديد ، جايی بين دو سوي ( قطب ) جبرگرايی فنی و سازه‌ي اجتماعی قرار دارد و در انواع فعاليت‌هاي آدمی رخنه کرده است ( پاترشيا؛ 1382: 403 ). اينترنت شکل و شرايط کنش اجتماعی و تجربه انسانی را در سرتاسر جهان تعيين می‌کند ( کاستلز؛1380: 13 ).

ايران بر اساس آمار ارائه شده از سوی مرکز آمار (سرشماري نفوس و مسكن سال 1385)، ایران با 25 میلیون جوان بین 14 تا 29 سال به عنوان یکی از کشورهاي جوان دنيا مطرح شده‌است . شناخت مقولة جوانی بيش از پيش با تأثيرات تکنولوژيكي عصرجديد به ويژه با راه‌اندازي شبکة جهانی اينترنت آميخته است، جوانان خود عاملان فعال و دخالت‌گر در محيط پيرامون خود هستند. آنان از شرايط پيرامون خود تفسيري دارند و برمبناي دريافت و تفسير خود کنش‌هايشان را شکل می‌دهند. هيچ‌کس بيش از خود آن‌ها از معناي کنش و رمز و رموز آن‌ها آگاه نيست.

جوانان ممکن است اين سؤال را بپرسند که تکنولوژي‌هاي ارتباطاتی چه نقشی را در زندگی آنان بازي می‌کند؟ به ويژه اينترنت و شبكه‌هاي اجتماعي مجازي که جوانان را قادر به اتصال محلی، ملی و همين‌طور جهانی بطريق راه‌هاي ناموازي می‌سازد. امروز تحول و اثرات اين تكنولوژي‌ها برکنش جوانان به ويژه جوانان دانشگاهی مسأله‌ي مهمی است که بايد کارشناسانه بررسی و فوايد و تبعات منفی آن در آينده‌ي دور و نزديک مورد توجه قرار گيرد.

شبكه‌هاي اجتماعي اينترنتي يا مجازي، نسل جديد از پايگاه‌هايي هستند كه مورد توجه كاربران شبكه‌هاي اينترنت قرار گرفته‌اند. اين شبكه‌ها در سال‌هاي اخير به يكي از تأثيرگذارترين سرويس‌هاي ارائه شده در اينترنت و وب تبديل شده‌اند و تحول شگرفي در نظام‌هاي اجتماعي ملل مختلف ايجاد كرده‌اند. اين شبكه‌ها به گونه‌اي متفاوت مناسبات اجتماعي و فردي را دچار دگرگوني كرده‌اند به طوري‌كه نه تنها نهادهاي اجتماعي – هم از حيث كاركرد و هم از حيث ماهيت – دستخوش تغييرات شده‌اند، بلكه اين شبكه‌ها بخشي از هويت ديني كاربران و كل عالم ارتباطات را نيز دستخوش تغيير و تحول كرده‌اند. به طوري‌كه گروهي از نويسندگان اين تحول در عالم ارتباطات را مبدأ عصر جديدي مي‌دانند، عصري که از آن تحت عناوين مختلفي نظير: ” دهکده جهاني ” (مک لوهان)، ” جامعه مدني جهاني “(ديويد هلد)، ” مدرنيته دوم ” (اولريش بک)، ” جامعه شبکه‌اي ” (مانوئل کاستلز)، ” جهان رها شده ”  (آنتوني گيدنز)،  ” جامعه ارتباطي ” (جياني واتيمو) و” مدرنيته سيال ” (زيگمون بومن) ياد مي‌کنند.

از جمله اهداف ايجاد و توسعه‌ي شبكه‌های اجتماعی مجازی می‌توان به سامان‌دهی و پيوند گروه‌های اجتماعی مجازی بر محور مشتركات اعتقادی، اقتصادی، سياسی و اجتماعی، به اشتراك گذاردن علاقه‌مندی‌ها توسط اعضاء و گروه‌ها و ايجاد محتوا توسط آن‌ها و نيز توسعه‌ي مشاركت‌های اجتماعی و تعاملات انسان‌ها، اشاره كرد.

هر شبکه‌ي اجتماعی فرهنگ ارتباطاتی خاص خود را دارد. يعنی منش و گفتار مخصوص و منحصربه‌فرد برای خود برگزيده‌است . البته می‌توان شبکه‌هايی را يافت که فرهنگ ارتباطاتی تقليدی برای خود برگزيده‌اند. فرد با عضويت در هر شبکه‌ي اجتماعی درگير نوع خاصی از فرهنگ ارتباطاتی می‌شود که شامل برخورد، تکه کلام، اصطلاحات مخصوص، رفتار، تيپ شخصيتی و ظاهری و … است. بدون ترديد ميزان تأثيرپذيری فرد از اين محيط، صفر مطلق نخواهد بود. پس هر شبکه‌ي اجتماعی هويت مطلوب خود را ترويج می‌کند. مثلاً در سايت‌هايی مثل فيس بوک و فرند فيد و توئيتر، کاربر در کنار اينکه عضو جامعه‌ی بزرگ سايت مورد نظر هست، در گروه و شبکه‌های اجتماعی کوچک‌تری نيز عضو می‌شود. هر کدام از اين گروه‌ها وابستگی خاص خود را دارند و به طبع فرهنگ ارتباطاتی مخصوص. پس فرد در تأثير پذيری از فرهنگ ارتباطاتی اين گروه‌ها بر خود لازم می‌بيند که هويت ارتباطاتی ( سبک و هويت کنش‌های کلی فرد در ارتباط با ديگران ) خود را تغيير دهد. هرچند اين تغيير هويت موقت و محدود به زمان و مکان خاصی باشد. ولی بدون ترديد در هويت واقعی فرد بی‌تأثير نخواهدبود. به‌طور کلی همه‌ی اجزای يک شبکه‌ی اجتماعی که فرد با آن در تعامل است در ضمير ناخودآگاه فرد تأثير می‌گذارد. هويت ارتباطي فرد نيز چيزی نيست که به ضمير ناخودآگاه مرتبط نباشد. نگرش‌هاي متفاوت از سوي مخاطبان، سياستگزاران و دولتمردان به مقوله‌ي شبكه‌هاي اجتماعي و سعي در مسدود و محدود كردن ميزان دسترسي به برخي از اين شبكه‌ها در برخي از جوامع از يك سو  و هم‌چنين بروز و شكل‌گيري تحولات و جنبش‌هاي سياسي و اجتماعي با چاشني شبكه‌هاي اجتماعي از سوي ديگر؛ اين سؤال اصلی را مطرح مي‌كند كه :

                    شبكه‌هاي اجتماعي چه آثار و پيامدهايي بر هويت كاربران دارند؟

انتخاب شبكه‌ي ‌اجتماعي فيس‌بوك نيز در اين پژوهش، به علت تعداد بسيار بالاي كاربران آن و يكي از تأثيرگذارترين شبكه‌هاي اجتماعي مجازي در اينترنت بوده‌است.

تعداد صفحه : 135

قیمت : 14700 تومان

———–

——-

پشتیبانی سایت :               serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  --