دانلود پایان نامه ارشد : بررسي تطبيقي غزل‌هاي سعدي شيرازي و غزل‌هاي كمال خجندي

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبيات فارسي

عنوان : بررسي تطبيقي غزل‌هاي سعدي شيرازي  و غزل‌هاي كمال خجندي

دانشگاه شیراز 

دانشكده ادبيات و علوم انساني

 پايان نامه‌ي كارشناسي ارشد در رشته‌ي زبان و ادبيات فارسي

بررسي تطبيقي غزل‌هاي سعدي شيرازي  و غزل‌هاي كمال خجندي

 استاد راهنما:

دكتر محمد حسين كرمي

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکيده

يکي از قالب‌هاي شعري بسيار مهم در طول تاريخ شعر فارسي براي بيان مضامين مختلف از جمله مضمون‌هاي عارفانه و عاشقانه قالب شعري، غزل است، که پس از گذراندن دگرگوني‌هاي بسيار در قرن هفتم به اوج اعتلاي خود رسيده است. سعدي يکي از بزرگترين شاعران غزل‌سراي فارسي و بنيان‌گذار مدرسه‌ي بزرگي در غزل‌سرايي در قرن هفتم هجري است که پس از وي شاعران زيادي شاگردان شيوه‌ي غزل‌سرايي وي شدند؛ به ويژه شاعران غزل‌سراي قرن هشتم از جمله حافظ شيرازي، خواجوي کرماني، عماد فقيه، کمال خجندي و… .از وي تأثير به سزايي پذيرفتند. از موفق‌ترين شاگردان اين مدرسه ، کمال‌الدين مسعود خجندي معروف به «کمال خجندي » و متخلص به «کمال» شاعر و عارف بزرگ قرن هشتم و از معاصران حافظ شيرازي است. در اين پژوهش غزل‌هاي «کمال خجندي» با غزل‌هاي «سعدي» مقايسه و تطبيق شده‌اند. از اهداف مهم اين تحقيق بررسي شيوه‌هاي تأثير‌پذيري كمال از سعدي است. و از مهم‌ترين نتايج به دست آمده‌ي اين پژوهش اين است که تأثيرپذيري‌هاي کمال خجندي از غزل سعدي در حوزه‌هاي گوناگون؛ مضامين و محتوا، ساختار کلام، ترکيب‌ها و عبارات، موسيقي کلام، وزن و قافيه و رديف فراوان است.

يافته‌هاي اين پايان نامه در هفت فصل به شرح زير فراهم شده است: در فصل اول، به طرح مباحث کلّي تحقيق شامل: مقدمه، اهميت، هدف، پيشينه و روش تحقيق پرداخته شده است؛ فصل دوم به معرفي کمال‌الدين خجندي اختصاص يافته و براساس منابع معتبر در مورد زندگاني و شرح اوضاع و احوال او سخن به ميان آمده است. در فصل سوم به مشترکات موسيقايي (وزن، قافيه و رديف) در غزل‌هاي سعدي وکمال خجندي پرداخته شده است. در فصل چهارم و پنجم به مقايسه‌ي مضامين، واژگان، ساختار کلام و ترکيبات و تعابير سعدي وکمال خجندي پرداخته‌ايم. فصل ششم به بررسي عناصر بديعي و بياني مشترک در غزل‌هاي سعدي و کمال خجندي اختصاص داده شده است و در فصل هفتم نتايج حاصل از اين پژوهش فراهم آمده‌است.

كليد واژه‌ها: سعدي، كمال‌خجندي، غزل، شباهت، تأثير‌پذيري

فهرست مطالب

 عنوان                                                                               صفحه

 فصل اول : مقدمه

1-1-نگاهی گذرا به سیر غزل ………………………………………………………………………………………… 2

1-2-کيفيت غزل كمال خجندي…………………………………………………………………………………….. 4

1-3-ااهميت و ضرورت تحقیق……………………………………………………………………………………….. 4

1-4-اهداف تحقیق ………………………………………………………………………………………………………….. 5

1-5-پيشينه‌ي تحقيق………………………………………………………………………………………………………. 5

1-6-سوالات تحقيق………………………………………………………………………………………………………….. 7

1-7-روش تحقيق……………………………………………………………………………………………………………… 7

فصل دوم: گذري بر احوال شيخ كمال خجندي

2-1- گذری یر احوال كمال خجندي……………………………………………………………………………… 9

2-1-1- كمال الدين خجندي در تذكره‌ها و ساير كتب……………………………………………….. 9

2-1-2- زمان ولادت شيخ كمال خجندي……………………………………………………………………. 10

2-1-3- خانواده و نزديكان ……………………………………………………………………………………………. 10

2-1-4- دوران زندگاني شيخ كمال خجندي ………………………………………………………………. 10

2-1-5- سال وفات شيخ كمال خجندي………………………………………………………………………. 14

2-1-6- شيوه‌ي طريقت كمال خجندي………………………………………………………………………… 14

2-2- چند ويژگي بارز در شعر كمال خجندي……………………………………………………………… 16

2-2-1- چند ویژگی اجنماعی……………………………………………………………………………………….. 16

2-2-1-1- كمال و مكتب رند و زهد‌ستيزي………………………………………………………………… 16

2-2-1-2- تمثيل و ضرب‌المثل‌ در شعر كمال خجندي…………………………………………….. 19

2-2-1- جايگاه رقيب در شعر در شعر كمال خجندي ………………………………………………. 20

2-2-2- دو صنعت مهم در شعر کمال………………………………………………………………………….. 21

2-2-2-1- كمال و صنعت سؤال و جواب…………………………………………………………………….. 21

عنوان                                                                     صفحه

2-2-2-2- حرفء‌گرايي و آرايش‌هاي واكي در شعر كمال خجندي………………………….. 22

2-3- تاثير پذيري شعر كمال از ديگر شاعران و تاثير گذاري شعر او بر آنها……………… 23

2-3-1- كمال و فردوسي……………………………………………………………………………………………….. 24

2-3-2- كمال و سنايي…………………………………………………………………………………………………… 24

2-3-3- كمال و انوري……………………………………………………………………………………………………. 25

2-3-4- كمال و نظامي…………………………………………………………………………………………………… 26

2-3-5- كمال و مولانا…………………………………………………………………………………………………….. 27

2-3-6- كمال و همام تبريزي……………………………………………………………………………………….. 27

2-3-7- كمال و حسن دهلوي………………………………………………………………………………………. 28

2-3-8– كمال و حافظ………………………………………………………………………………………………….. 28

2-3-9- كمال و شاه نعمت‌اللّه‌ولي………………………………………………………………………………… 29

2-3-10- كمال و جامي…………………………………………………………………………………………………. 32

2-4-كمال و سعدي و شهر شيراز…………………………………………………………………………………. 34

2-5-سخني چند در مورد سعدي………………………………………………………………………………….. 35

فصل سوم : مشتركات موسيقيايي(وزن و قافيه و رديف) در غزليّات سعدي و كمال خجندي

-مشتركات موسيقيايي (وزن و قافيه و رديف) در غزليّات سعدي و كمال خجندي……… 38

3-1-وزن، قافيه و رديف مشترك……………………………………………………………………………………… 42

3-1-1–بحر رمل………………………………………………………………………………………………………………. 43

3-1-2-بحر هزج………………………………………………………………………………………………………………… 54

3-1-3-بحر مضارع…………………………………………………………………………………………………………….. 64

3-1-4-بحر مجتث…………………………………………………………………………………………………………….. 70

3-1-5-بحر رجز…………………………………………………………………………………………………………………. 74

3-1-6-بحر خفيف……………………………………………………………………………………………………………… 77

3-1-7–بحر منسرح ………………………………………………………………………………………………………… 79

3-2-قافيه‌هاي مشترك……………………………………………………………………………………………………… 81

3-3-رديف‌هاي مشترك…………………………………………………………………………………………………….. 89

عنوان                                                                     صفحه

فصل چهارم: مشتركات ساختاري بررسي تركيبات و عبارات مشترك

 در غزل‌هاي سعدي و كمال خجندي…………………………………………………………………………… 92

تركيبات و عبارات مشترك در غزل‌هاي سعدي و كمال خجندي…………………………………. 93

4-1-آوردن يك مصراع بدون تغيير يا با اندكي تغيير جزئي………………………………………….. 93

4-1-1- ما نيز يكي باشيم از جمله‌ي قربان‌ها………………………………………………………………… 94

4-1-2- ديده از ديدار خوبان بر‌گرفتن مشكل است……………………………………………………….. 94

4-1-3- روزه‌داران ماه نو بينند و ما ابروي دوست………………………………………………………….. 94

4-1-4- همتي كان به تو مصروف بود قاصر نيست………………………………………………………… 95

4-1-6-جان ندارد هر كه جانانيش نيست……………………………………………………………………….. 96

4-1-6- آفرين خداي بر جانت…………………………………………………………………………………………. 96

4-1-7- خوش مي‌روي به نها، تنها فداي جانت……………………………………………………………… 96

4-1-8- با رستم دستان بزند هر كه در‌افتاد……………………………………………………………………. 96

4-1-9- اگر چراغ بميرد صبا چه غم دارد………………………………………………………………………. 97

4-1-10- با كسي گوي كه در دست عناني دارد……………………………………………………………. 97

4-1-11- طوطي شكر شكست كه صاحب كلام شد……………………………………………………… 97

4-1-12- شادي مكن كه با تو همين ماجرا رود…………………………………………………………….. 98

4-1-13- هر كسي در حرم عشق تو محرم نشود………………………………………………………….. 98

4-1-14-آتشي هست كه دود از سر آن مي‌آيد……………………………………………………………… 99

4-1-15 شكر از مصر و سعدي از شيراز………………………………………………………………………….. 99

4-1-16-در پاي متاركت فشانم………………………………………………………………………………………… 100

4-1-17- بر ديده ي روشنت نشانم…………………………………………………………………………………. 100

4-1-18- غوغا بود دو پادشه اندر ولايتي………………………………………………………………………… 101

4-1-19-ما بي تو به دل بر نزديم آب صبوري……………………………………………………………….. 101

4-4-20-چون سنگ‌دلان دل ننهاديم به دوري………………………………………………………………. 102

4-1-22- طوطي خموش به چو و گفتار مي‌كني…………………………………………………………… 102

4-1-23-اينجا شكري هست كه چندين مگسانند………………………………………………………….. 102

4-1-24- اگر مقابله بينم كه تير مي‌آيد………………………………………………………………………….. 103

4-1-25- يار در خانه و ما گرد جهان گرديديم………………………………………………………………. 103

4-1-26- سالك راه و گزين همه حالم نشود………………………………………………………………….. 103

عنوان                                                                     صفحه

4-1-27- مشنو اي دوست كه غير از تو مرا ياري هست ……………………………………………… 104

4-2–تركيبات و عبارات مشترك در غزل‌هاي هم‌وزن………………………………………………….. 105

4-2-1- اي كه گفتي………………………………………………………………………………………………………… 105

4-2-2- دوش بي روي تو…………………………………………………………………………………………………. 105

4-2-3- سلسبيل و كافور………………………………………………………………………………………………….. 106

4-2-4- سوداي بي‌حاصل…………………………………………………………………………………………………. 106

4-2-5- شمايل موزون، طبع موزون………………………………………………………………………………… 106

4-2-6- قصه دراز كردن……………………………………………………………………………………………………. 107

4-2-7- غمزه‌ي جادوي دوست………………………………………………………………………………………… 107

4-3- تركيبات و تعبيرات مشترك در غزل‌هاي غير هم‌وزن…………………………………………. 107

4-3-1- آفت و تأخير………………………………………………………………………………………………………… 108

4-3-2- از من مپرس- از او بپرس………………………………………………………………………………….. 108

4-3-3- انگشت‌نمايي………………………………………………………………………………………………………… 108

4-3-4- باز آ كه در فراق تو……………………………………………………………………………………………… 109

4-3-5- آتش تيز كردن…………………………………………………………………………………………………….. 109

4-3-6- به كنارافتادن………………………………………………………………………………………………………… 109

4-3-7- پاي در گل بودن………………………………………………………………………………………………….. 110

4-3-8- پاي در ديده نهادن………………………………………………………………………………………………. 110

4-3-9- پروانه صفت………………………………………………………………………………………………………….. 110

4-3-10- پنجه با ساعد سيمين افكندن…………………………………………………………………………. 110

4-3-11- ترك جان گفتن………………………………………………………………………………………………… 111

4-3-12- جرم از طرف ماست………………………………………………………………………………………….. 111

4-3-13- چشم رضا………………………………………………………………………………………………………….. 111

4-3-14- حلقه در گوش بودن ……………………………………………………………………………………….. 112

4-3-15- دل خون شدن………………………………………………………………………………………………….. 112

4-3-16- دلق مرقع…………………………………………………………………………………………………………… 112

4-3-17- عشق‌بازي آغاز نهادن ………………………………………………………………………………………. 112

4-3-18-عشق و توبه، آبگينه و سنگ…………………………………………………………………………….. 113

4-3-19- گو مباش……………………………………………………………………………………………………………. 113

4-3-20- دور بودن چشم بد از معشوق………………………………………………………………………….. 113

عنوان                                                                     صفحه

4-3-21- ساقيا باده بده……………………………………………………………………………………………………. 113

4-3-22- شب را سحر نبودن…………………………………………………………………………………………… 114

4-3-23- گوي لطافت ربودن……………………………………………………………………………………………. 114

4-3-24- ملامت‌‌گوي بي‌حاصل……………………………………………………………………………………….. 114

4-3-25- مفلس و خيال گنح…………………………………………………………………………………………… 115

4-3-26- نه من و بس………………………………………………………………………………………………………. 115

4-4- عبارت‌های عربی مشترک……………………………………………………………………………….. ………115

4-4-1- اللّه اللّه…………………………………………………………………………………………………………. ……….115

4-4-2- المنته للْه………………………………………………………………………………………………………. …….116

4-4-3- عفاك اللّه …………………………………………………………………………………………………….. ……..116

4-4-4- علي‌ الخصوص…………………………………………………………………………………………………. ..116

4-4-5-علي الصباح………………………………………………………………………………………………………. …117

فصل پنجم: مشتركات محتوايي در غزل‌هاي سعدي و كمال خنجدي

5-1- مشتركات محتوايي در غزل‌هاي سعدي و كمال خنجدي………………………………. …119

5-1-1- از دوست به دشمن شكايت نبردن……………………………………………………………….. …120

5-1-2- آزادي عاشق در بند معشوق بودن است …………………………………………………….. …120

5-1-3- ازلي بودن عشق ……………………………………………………………………………………………. …121

5-1-4- آفت به همراه داشتن تأخير…………………………………………………………………………… 122

5-1-5- با وجود يار از همه عالم فراغ داشتن…………………………………………………………….. 122

5-1-6- بر كنار از بلا حال گرفتار بلا را نمي‌داند…………………………………………………….. …1123

5-1-7- به پايان آمدن دفتر و باقي بودن حكايت……………………………………………………….. 123

5-1-8- بي پروايي عاشق…………………………………………………………………………………………….. …117

5-1-9- بي وفايي معشوق و وفاداري عاشق……………………………………………………………….. ..124

5-1-10- تبديل شدن خاك عاشق به سبو………………………………………………………………… 124

5-1-11- تسليم كامل در برابر معشوق………………………………………………………………………. ..125

5-1-12- تقدير گرايي………………………………………………………………………………………………….. .125

5-1-13- جان افشاندن به پاي دوست ………………………………………………………………………. .127

5-1-14- جمال يار نشانه‌ي صنع الهي است……………………………………………………………… .127

5-1-15- چشم دوختن به تير معشوق …………………………………………………………………….. .128

عنوان                                                                     صفحه

5-1-16- حاجت نبودن به شمع با وجود چهره‌ي يار………………………………………………… 128

5-1-17- حاجت مشاطه نيست روي دلارام را……………………………………………………………. 129

5-1-18-حاصل جهان صحبت يار و در نظر بودن اوست…………………………………………… 129

5-1-19- حقير بودن دل به عنوان خانه‌ي معشوق……………………………………………………. 130

5-1-20- حقير بودن جان به عنوان تحفه‌اي براي جانان…………………………………………… 130

5-1-21- خاموش نبودن بلبل در ايام گل…………………………………………………………………… 131

5-1-22- خجلت بردن گل از ديدن رخ يار…………………………………………………………………. 132

5-1-23- خجلت بردن ماه از ديدن روي يار……………………………………………………………….. 132

5-1-24- خراج بر خراب نوشتن………………………………………………………………………………….. 133

5-1-25- خيال يار پيوسته در نظر بودن…………………………………………………………………….. 133

5-1-26- درد يار را درمان دانستن………………………………………………………………………………. 134

5-1-27- دل‌ربايي غمزه……………………………………………………………………………………………….. 134

5-1-28- دوستان به جاي بوستان……………………………………………………………………………….. 135

5-1-29- ذره سان بودن عاشق در مقابل خورشيد معشوق………………………………………. 136

5-1-30- رنج كشيدن و گنج يافتن…………………………………………………………………………….. 137

5-1-31- رنگ رخساره خبر از حال درون مي‌دهد…………………………………………………….. 137

5-1-32- زلف و خال يار را دام و دانه پنداشتن………………………………………………………… 138

5-1-33- زنده شدن مرده با آمدن يار ……………………………………………………………………….. 138

5-1-34- ساختن تصاوير زيبا به وسيله‌ي وصف‌هاي متعدد ابروي يار ……………………. 139

5-1-35- شهد پنداشتن زهر از دست خوبان ……………………………………………………………. 139

5-1-36- صبر از معشوق نداشتن………………………………………………………………………………… 140

5-1-37- طاقت فراق نداشتن………………………………………………………………………………………. 141

5-1-38- غماز بودن اشك……………………………………………………………………………………………. 141

5-1-39- غنيمت شمردن وقت ………………………………………………………………………………….. 142

5-1-40- فايده‌ي بينايي ديدن يار است……………………………………………………………………… 143

5-1-41- فراواني اشك…………………………………………………………………………………………………. 143

5-1-42- فتنه‌گري معشوق………………………………………………………………………………………….. 144

5-1-43- قدر روز وصال را دانستن……………………………………………………………………………… 144

5-1-44- كشته‌ي عشق تاوان ندارد…………………………………………………………………………….. 145

5-1-45- كشته‌ي عشق زنده‌ي جاويد………………………………………………………………………… 145

عنوان                                                                     صفحه

5-1-46- گرفتاري دل عاشق در زلف معشوق……………………………………………………………. 146

5-1-47- لازم بودن مال و زر براي وصال……………………………………………………………………. 146

5-1-48- مست رخ ساقي بودن به جاي مي………………………………………………………………. 147

5-1-49- ملازمت و پيوستگي عاشق بر آستان معشوق تا وقت جان دادن……………… 147

5-1-50- ناچيز بودن دهان معشوق …………………………………………………………………………… 148

5-1-51- نشنيدن پند به خاطر گوش دادن به نواي موسيقي………………………………….. 149

5-1-52- نصيحت نپذيرفتن…………………………………………………………………………………………. 149

5-1-53- نقش رخ يار خط مسخ بر خوبان چين كشد……………………………………………… 150

5-1-54- نظر بازي………………………………………………………………………………………………………… 150

5-1-55- وارد شدن بخت با ورود يار …………………………………………………………………………. 153

5-1-56- يار و صحبت او برتر از بهشت بدين است…………………………………………………… 154

5-2- اختلاف نظر در محتوا………………………………………………………………………………………….. 154ُ

فصل ششم: مشتركات بديعي و بياني در غزليّات سعدي و كمال خجندي

6- مشتركات بديعي و بياني در غزليات سعدي و كمال خجندي………………………………. 160

6-1- صنايع بديع لفظي………………………………………………………………………………………………… 161

6-1-1-0جناس تام……………………………………………………………………………………………………….. 161

6-1-2-0تكرار ……………………………………………………………………………………………………………….. 163

6-1-3-0موازنه و مماثله………………………………………………………………………………………………… 164

6-2-0صنايع بديع معنوي ……………………………………………………………………………………………. 164

6-2-1-0تضاد…………………………………………………………………………………………………………………. 164

6-2-2-0ايهام ………………………………………………………………………………………………………………… 166

6-2-3-مراعات النظير……………………………………………………………………………………………………. 168

6-2-4-تجاهل العارف…………………………………………………………………………………………………….. 169

6-2-5-حس‌آميزي………………………………………………………………………………………………………… 171

6-2-6- متناقض نمايي………………………………………………………………………………………………….. 172

6-2-7- اغراق…………………………………………………………………………………………………………………. 173

6-2-8-تلميح…………………………………………………………………………………………………………………. 174

6-3- صنايع بياني…………………………………………………………………………………………………………… 175

6-3-1- تشبيه ………………………………………………………………………………………………………………. 175

عنوان                                                                     صفحه

6-3-2- تشبيه مركب……………………………………………………………………………………………………. 177

6-3-3- تشبيه مضمر…………………………………………………………………………………………………….. 177

6-3-4- تشبيه تفضيل…………………………………………………………………………………………………… 178

6-3-5- اضافه‌ي تشبيهي………………………………………………………………………………………………. 178

6-3-6- استعاره……………………………………………………………………………………………………………… 180

6-4-7- تمثيل……………………………………………………………………………………………………………….. 181

6-3-8- مجاز………………………………………………………………………………………………………………….. 182

6-3-9- كنايه ………………………………………………………………………………………………………………… 184

فصل هفتم : نتيجه گيري

نتيجه‌گيري………………………………………………………………………………………………………………………. 187

پيشنهادها ……………………………………………………………………………………………………………………….. 190

منابع و مآخذ…………………………………………………………………………………….. 191

 مقدمه

يكي از مهم‌ترين قالب‌هاي شعري در طول دوره‌هاي پرمايه‌ي ادب فارسي براي بيان مفاهيم غنايي و عرفاني قالب شعري غزل است.«غزل فارسي در اوايل سده‌ي چهارم هجري شكل گرفت؛ در ابتدا ساده و در وصف موضوعي تغزلي بود در قرن ششم دست‌خوش تطور شد اين دوره‌ي رونق غزل و تبديل آن به مهم‌ترين سياق شعر غنايي بود.» (عباديان، 1372: 77) با روي كار آمدن سلجوقيان در دهه‌ي سوم قرن پنجم و سقوط غزنويان، كم كم از رونق قصيده كاسته شد.«بي‌توجهي شاهان سلجوقي در اوايل كار به شاعران (نسبت به دوره‌ي غزنوي) باعث شد كه شاعران كم و بيش هم به غزل توجه كنند يعني به جاي مدح ممدوح به مدح معشوق و به جاي توصيف طبيعت به بيان عواطف و احساسات خود بپردازند.»(شميسا،1382: 210) غزل فارسي در قرن ششم و با ظهور سنايي غزنوي شكل و مسير مستقلي پيدا كرد. سنايي نخستين  شاعري بود، که سرودن غزل را به‌صورت جدّي آغاز كرد از اين‌رو غزل‌هاي او در سير تحول غزل فارسي نقشي پررنگ و بنيادين دارند و شاعران بزرگي چون عطّار و مولانا از پيروان شيوه‌ي غزل‌سرايي او هستند.

 1-1- نگاهي گذرا به سير غزل

 همان‌گونه كه گفتيم سنايي نخستين كسي است، كه در قرن ششم سرايش غزل را به‌طور جدّي آغاز كرد غزل‌هاي او دو مسير در سير تكامل غزل ايجاد كرد كه هر كدام سير جداگانه‌اي داشتند و بعد از او در قرن هفتم و هشتم به كمال رسيدند.

غزليّات او كلاً دو نوع است يك دسته همان رنگ و بوي تغزل را دارد و همان است كه بعداً در سير تكاملي از طريق اشعار انوري و جمال و كمال و در سعدي به اوج خود مي‌رسد و دسته‌ي ديگر اشعاري است اخلاقي يا به اصطلاح عارفانه كه بعد در سير تكاملي خود از طريق اشعار خاقاني و نظامي و عطّار در مولوي به اوج مي‌رسد. (شميسا، 1382: 211)

 سير تكاملي غزل عاشقانه با ظهور شاعر شيرين سخن و بلندآوازه- سعدي شيرازي -به اوج كمال خود ‌رسيد. در غزل‌هاي او عشق و دلدادگي به بهترين نحو نموده شده است و در آن دريايي از احساسات پاك و عشق ناب و ستايش زيبايي موج مي‌زند، دريايي كه از روحي لطيف، حساس و عاشق سرچشمه مي‌گيرد. هرچه هست عشق و ستايش جمال است. سخنانش را سهل و ممتنع گفته‌اند چرا كه در عين سادگي تقليدناپذيرند. غزل سعدي نمونه‌ي تمام عيار غزل فارسي است.

غزل سعدي كيفيت‌هاي هنري اصيل و زنده‌اي دارد كه سير غزل در طي دويست و اندي سال بدان دست يافته بود. اين غزل خاص تركيب سادگي و رواني و يك‌دستي با پختگي و غناي انديشه است؛ احساس و عشقي كه در آن توصيف مي‌شود احساس و عشقي است كه با تار و پود خصيصه‌هاي نوع انسان آميخته شده است. زيبايي توصيف شده در غزل سعدي، زيبايي آرماني است كه خصوصيت انساني فراگير دارد؛ اين عشق و زيبايي مبشر دوستي و آرمان‌خواهي انسان اجتماعي و در عين حال فرديّت يافته‌ي ايراني است. (عباديان، 1372: 81- 82)

سعدي مدرسه‌ي بزرگي در غزل‌سرايي فارسي بنيان نهاد كه شاعران زيادي پس از وي شاگردان اين مدرسه شدند. شاعراني چون: مجد همگر، همام تبريزي، اميرخسرو دهلوي، خواجوي ‌كرماني، كمال‌الدين خجندي و….از شاگردان اين مدرسه به شمار مي‌آيند. در ميان اين شاعران كمال‌الدين مسعود خجندي -شاعر و عارف بزرگ قرن هشتم- هنوز آن‌گونه كه شايسته است شناخته نشده است. گويي با وجود خورشيدهاي تاباني چون حافظ و سعدي منجمان آسمان شعر و ادب فارسي از شناخت ستارگان درخشاني هم‌چون كمال در آسمان شعر و ادب قرن‌هاي هفتم و هشتم كه يكي از مهم‌ترين و درخشان‌ترين دوره‌هاي شعر و ادب ‌فارسي است، غافل مانده‌اند و چهره‌هاي اين شاعران بزرگ در پشت ابرهاي كم‌توجهي پنهان مانده است. اين شاعر غزل‌سرا در غزل‌هاي خود كه تعداد آن به هزار غزل مي‌رسد بيش از همه تحت تأثير سعدي است. «هيچ يک از شعراي گذشته در تکوين هنر غزل‌سرايي کمال خجندي مانند سعدي مؤثر نبوده‌اند. غزل کمال از جهات گوناگون با غزل سعدي پيوستگي راست، کارساز و شناختني دارد.» (مؤيد شيرازي ،1375: 267)

 1-2- كيفيت غزل كمال خجندي

 كمال در دايره‌ي سير غزل فارسي از جمله شاعران گروه تلفيق به شمار مي‌آيد. غزل‌هاي او آميزه‌اي از عشق و عرفان است. در غزل او تشبيهات و تصاوير زيبا، استعاره‌هاي بديع، ايهام‌هاي پرجاذبه و تمثيل‌هاي جذابي وجود دارد و در عين حال زبانش ساده است و سادگي غزل سعدي را به ياد مي‌آورد بخصوص كه وي بيش از همه تحت تأثير سعدي است و گاه حتي عين عبارت‌هاي سعدي را در شعر خود به كار مي‌برد.

كمال دوام‌دهنده‌ي سبك سهل و ممتنع است. سخن‌هاي شيرين، عبارت‌هاي ريخته، تعبيرهاي خلقي، الفاظ زيبا، كلمه‌هاي متناسب، تشبيه و استعاره‌هاي نادر، تجنيس و مبالغه‌هاي دلفريب، ضرب‌المثل و مقال و تعبيرهاي شيره‌دار مردمي را چنان ماهرانه به كار مي‌برد كه شعر او را در نهايت نمكين و خوش‌آهنگ مي‌گرداند. (افصح زاده، 1375: 131)

 افصح‌زاده همچنين لطف سخن، عمق معني، دقت در مضمون آفريني و خوش‌آهنگي را از خصوصيت‌هاي عمده‌ي شعر كمال برمي‌شمرد. (همان، 85)

سيد محمد حسيني در مقاله‌اي با عنوان «تلميح و ايهام در شعر كمال خجندي» ضمن اشاره به حجم بالاي غزل‌هاي كمال، محتوا و بار هنري اين غزل‌ها را در مقايسه با غزل‌هاي سعدي، حافظ و مولانا چندان نغز و گرانبار نمي‌داند امّا، معتقد است در ديوان كمال غزل‌هايي يافت مي‌شود، كه برخي از ابيات آن‌ها بسيار زيبا و دل‌انگيز است. (حسيني،1377: 65)

 1-3- اهميت و ضرورت تحقيق

 از آن‌جا كه هركدام از شاعران و نويسندگان فارسي‌زبان بسان حلقه‌هاي يك زنجير به شمار مي‌آيند و پژوهش روي آثار همه‌ي ‌آن‌ها از لحاظ سبك‌شناسي، تاريخ ادبيات و تحول شعر فارسي ضروري مي‌نمايد، نوآوري اين تحقيق از آن جهت است كه شعر شاعراني چون كمال خجندي را بايد در مقايسه با شاعران ديگر خصوصاً شاعري چون سعدي كه در اوج قلّه‌ي رفيع ادب فارسي قرار دارد، سنجيد تا جايگاه شاعري و ارزشمندي شعر او تبيين و تعيين گردد.

1-4- اهداف تحقيق

 – بررسي ميزان تأثيرپذيري كمال از سعدي

– بررسي مضامين وام گرفته‌ي كمال از سعدي

– بررسي جايگاه شعري كمال خجندي در ميان شاعران غزل‌سراي ديگر

– بررسي شيوه‌هاي تأثيرپذيري كمال از سعدي

 1-5- پيشينه‌ي تحقيق

 تحقيقاتي كه تاكنون در حوزه‌ي اشعار اين دو شاعر صورت گرفته به‌طور كامل با موضوع اين پايان‌نامه مطابقت ندارد در تحقيقاتي كه پيش از اين در زمينه‌ي اين موضوع انجام پذيرفته و شرح آن‌ها ذكر خواهد شد به بررسي شعر يكي از شاعران مورد بحث و يا مقايسه‌ي شعر آن شاعر با شعر شاعران ديگر پرداخته شده است و يا تحقيقاتي به‌صورت مختصر انجام شده و گسترش و شرح بيشتري را مي‌طلبد كه خلاصه‌اي از آن‌ها آورده شده است.

– بهرامي، جواد، (1391). «بررسي صنايع معنوي بديع در غزل‌هاي كمال خجندي»

در اين پايان‌نامه آرايه‌هاي معنوي بديع از قبيل تشبيه، تناسب، ايهام، ترتيب كلام و تحليل و توجيه و خاتمه در ديوان کمال خجندي مورد بررسي قرار گرفته است و براي هر كدام از اين آرايه‌ها نمونه‌هاي زيبايي از اشعار كمال خجندي بيان گرديده است.

– جواهري، حسين. (1373). «شرح لغات و تركيبات ديوان كمال خجندي»

در اين پايان‌نامه نويسنده به شرح لغات و تركيبات دشوار غزليّات كمال خجندي پرداخته است و هدف اين پايان‌نامه آسان تمودن درك مفاهيم دشوار غزليّات اين شاعر به وسيله‌ي شرح لغات و اصلاحات بوده است.

زماني، مرضيه، (1390). «بررسي تطبيقي صد غزل سعدي شيرازي با صد غزل خواجوي‌ كرماني»

هدف اين پايان‌نامه بررسي مشابهات موجود ميان صد غزل سعدي و صد غزل خواجوي كرماني بوده است.و در طي آن ميزان تأثير‌پذيري غزل خواجو از غزل سعدي مشخص گرديده است.

-. صدري‌نيا، باقر، (1378). «سيماي كمال در آينه‌ي تذكره‌ها»

در اين مقاله نويسنده به تحليل نظريه‌هاي مختلف تذکره‌نويسان در مورد زندگاني و احوال کمال پرداخته و سعي کرده صحيح‌ترين نظرها را به وسيله‌ي استدلال‌هاي قوي شناسايي کند و نشان دهد..

– معدن‌كن، معصومه، (1376). «ويژگيهاي ممتاز شعر كمال خجندي»

در اين مقاله نويسنده به بررسي محتوايي غزل‌هاي كمال خجندي پرداخته و غزل‌هاي اين شاعر را از لحاظ محتوايي به چهار گونه‌ي مححقانه، حكمي، عاشقانه و رندانه تقسيم كرده است. و ويژگي‌هايي چون: تازگي، نوآوري، آوردن حسن مطلع، وصف زيبايي طبيعت و تشبيه را از عوامل ممتاز بودن شعر كمال خجندي برشمرده است.

– موسوي، مير نعمت‌الله، (1376). «نگاهي به زمان و شعر كمال خجندي»

در اين مقاله نويسنده به بررسي اوضاع دوران حيات كمال خجندي پرداخته است و تأثير عوامل اجتماعي و حوادثي كه در دوران شاعر اتفاق افتاده را در شعر كمال بررسي و نمايان كرده است.

– مؤيد شيرازي، جعفر، (1375). «پيوندهاي هنري كمال خجندي و سعدي شيرازي»

در اين مقاله كه در قالب يك سخنراني در مجمع بزرگداشت كمال خجندي آذرماه 1375 در تبريز ارائه شده است، به‌صورت مختصر به بررسي سيصد غزل از ديوان كمال خجندي پرداخته شده است. نويسنده سعي كرده است تا به‌صورت كلي و مختصر پيوند اين دو شاعر را مطرح كند و با آوردن نمونه‌هايي از شعر هر دو شاعر اين پيوند را به اثبات برساند.

تعداد صفحه :212

قیمت : 14700 تومان

———–

——-

پشتیبانی سایت :               serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  --