دانلود پایان نامه ارشد : ايمان از ديدگاه مولانا

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبيات فارسي

گرایش : زبان و ادبيات فارسي

عنوان :  ايمان از ديدگاه مولانا 

دانشگاه آزاد اسلامي

واحد ياسوج

 دانشكده ادبيات و علوم انساني،گروه ارشد زبان و ادبيات فارسي

پايان‌نامه براي دريافت درجه كارشناسي ارشد زبان و ادبيات فارسي «M.A»

گرايش: زبان و ادبيات فارسي

 عنوان:

ايمان از ديدگاه مولانا

استاد راهنما:

دكتر نواز‌الله فرهادي

استاد مشاور:

آقای محمدرضا معصومی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب

عنوان                                    صفحه

چكيده 1

فصل اول: كليات

1- كليات 3

1-1- مقدمه 3

1-2- بیان مسأله 4

1-3- هدف تحقیق 6

1-4- پيشينه‌ی تحقيق 6

1-5- روش تحقيق 7

1-6- جنبه نوآوری تحقیق 7

فصل دوم: تأثير شعرا، عرفا و متكلمين قبل از مولانا بر افكار مولانا

2- تأثير شعرا، عرفا و متكلمين قبل از مولانا بر افكار مولانا 9

2-1- زندگی و آثار و مذهب مولوی 9

2-1-1- زندگی مولوی 9

2-1-2- مذهب مولوی 11

2-1-3- آثار و تألیفات مولوی 12

2-1-4- اندیشه مولوی 13

2-2- تأثیرپذیری مولوی از عرفا و متکلمین قبل از خود 15

2-2-1- تأثير سنايي بر افکار مولانا در کتب منثور و منظوم وی 18

2-2-2- تأثير عطار بر افکار مولانا در کتب منثور و منظوم وی 20

فصل سوم: بررسی ایمان در کلام اندیشمندان و عارفان و متکلّمان

3- بررسی ایمان در کلام اندیشمندان و عارفان و متکلّمان 24

3-1- معنا و مفهوم ایمان 24

3-2- ایمان در لسان قرآن و روایات 25

3-2-1- ایمان در لسان قرآن 25

3-2-2-ایمان درلسان روایات 35

3-3-ایمان در اصطلاح 36

3-3-1-ایمان در اصطلاح فلسفه و کلام 36

3-3-2- ایمان در اصطلاح عرفان 39

3-4- درجات ایمان و مراتب آن 40

3-5- توضیح مفهوم درجه و مرتبه وراه رسیدن به بعضی از درجات 45

3-6- دیدگاه متکلمین و اندیشمندان اسلامی در خصوص ایمان 49

3-6-1- محقق طوسی 49

3-6-2- ملاصدرا 51

3-6-3- سید محمد حسین طباطبایی 54

3-6-5- عبدالله جوادی آملی 63

4- ایمان از دیدگاه مولانا 71

فصل چهارم: ایمان از دیدگاه مولانا

4-1- ایمان در اندیشۀ عرفانی مولوی 71

4-2- عشق و ایمان 73

4-3- کشف و شهود وایمان 74

4-4- رابطۀ عقل وایمان 76

4-2- ماهيت ايمان از ديدگاه مولانا 79

4-2-1- ايمان و اقرار زباني 79

4-2-2- ايمان و انجام طاعات 80

4-2-3- ايمان و تصديق عقلي 81

4-3- جايگاه ايمان 85

4-4- تصديق و تسليم قلبي 86

4-5- اختياري بودن ايمان 87

4-6- ايمان تقليدي 90

4-7- ايمان اضطراري 90

4-8- ايمان كه غرض از آن رسيدن به بهشت و نجات از دوزخ است 91

4-9- متعلق ايمان 93

4-10- عوامل ايجابي ايمان 95

4-10-1- تهذيب نفس 95

فصل پنجم: بررسی جنبه‌های ایمان عملی (اصول دین) در اشعار مولانا

5- بررسی جنبه‌های ایمان عملی (اصول دین) در اشعار مولانا 98

5-1- مثنوی و قرآن 99

5-2- مولانا و وسعت معارف و ژرف‌اندیشی 101

5-3- خداشناسی در مثنوی مولوی 106

5-3-1- خداشناسی توحیدی 106

5-3-2- توحید متحیّرانه 114

5-3-3- خداشناسی ثبوتی 116

5-3-4- توحید افعالی 119

5-3-6- فلسفه و هدف از خلقت 132

5-3-7- شناخت اسمائی و صفاتی خداوند 147

نتیجه‌گیری 173

پيشنهادات 176

فهرست منابع 116

چكيده

مولانا در تصويري كه از ايمان ارائه مي‌كند، اقرار زباني را مساوي با ايمان نمي‌داند بلكه تنها نقش حكايت‌گري براي آن قايل است، به عبارت ديگر از دیدگاه او اقرار زباني صرفاً شاهد و گواهي بر ايمان است. از نظر مولوي، ايمان اضطراری و ایمانی که غرض از آن رسيدن به بهشت و نجات از دوزخ است و ايمان تقليدي ایمان واقعی نیست و در این ایمان مؤمن طاعتش معلول به اغراضي است. در حالي كه غرض مؤمن حقيقي، همان محبت الهي است.

در اين پایان نامه كه با استفاده از منابع كتابخانه‌اي نگاشته شده است، بعد از بيان نظرات مختلف دربارة ايمان به بررسي ديدگاه مولانا در این زمینه پرداخته شده است و در اين جهت از آراء و نظريات موجود براي تبيين نظریه مولوی استناد گردیده است تا ضمن روشن شدن نظر وي، تطبیق و مقایسه‌ی دیدگاه مولوی با دیگر دیدگاه‌ها نیز انجام گیرد. از نظر مولانا، كسي كه به اميد بهشت و ترس جهنم، تسليم خدا مي‌شود، هنوز از خواندن كتاب تقليد فارغ نشده است و چون محبت الهي را نچشيده، و به حكم وظيفه و براي رسيدن به بهشت يا نجات از دوزخ عبادت مي‌كند، اين عبادت برايش آسان نيست. از نظر وی هر كس بنا به درجه‌ي فهم و تسليمي كه نسبت به متعلقات ايمان دارد، مؤمن است.

واژگان كليدي: مولانا، ايمان، مراتب، ماهيت، جايگاه. 

1- كليات

1-1- مقدمه

به اعتقاد مولانا کسانی‌که از شراب عشق الهی سیراب شده اند، خواه ناخواه ایمانشان درگفتار، کردار واعمالشان ظاهر می شود و نمی توانند که ایمانشان را از دیگران پنهان کنند، یعنی کسی که زندگی مؤمنانه دارد، تمام گفتار وکردارش مؤمنانه است.

اندیشه های عرفانی مولانا برمحورعشق ورزی و «ایمان داشتن» و توکُل به آفریدگار وانفاق وگذشت استوار است وهمه چیز را ازمنظرعشق و دریافت های شهودی ودرونی انسان نگاه می‌کرده است. از نظر مولانا عشق وایمان موهبتی است که قلب مؤمن را آیینه نورخدا ساخته و اورا در برابر حقیقت خاضع می سازد.

ازنظرمولاناآنچه حقیقت وگوهر دینداری است، همانا شوریدگی وسوخته جانی و درد دین است. بنابراین خطایی که ازجانب شخص شوریده وعاشق صادر می شود، چون ازسرصدق وایمان ودرد است، از هزار سخن درست سنجیده‌ وتعاریف دقیق متکلمین وعلمای تنگ نظر ظاهربین که ذره یی از نورایمان وسوز و درد درآن نیست،‌ به مراتب بهتراست. البته مولانا دیدگاه وبینش فقها ومتکلمین را رد نمی کند و می‌گویدکه متکلمین به ما علم گفتار یاد می‌دهندکه چگونه در باب توصیف صفات خداوند، حد آداب سخن گفتن را رعایت کنیم. وفقیه هم به ماعلم رفتار را یاد می‌دهدکه چگونه روزه بگیریم،‌ نماز بخوانیم ویا حج برویم؛‌ ولی اگراین آداب دانی باسوز درون و محبت قلبی وامنیت وآرامش روحی،‌ همراه نباشد، ذره یی ارزش نخواهد داشت.

اين پایان نامه بر آن است كه لوني ديگر از الوان درخشان فكر و انديشه‌ي مولانا را كه چراغ انديشه‌ي ما و جلالِ دين محمد (ص) است بیان نماید. بر همين اساس براي بررسي موضوع مورد نظر، شاهد‌هاي فراواني از مثنوي استخراج شد كه بعد از مطالعه شرح‌های مختلف از دفاتر شش‌گانه‌ مثنوي، تحلیل و بررسی گردید.

در این تحقیق در فصل اول کلیات تحقیق به نگارش درآمده، در فصل دوم تأثیر شعرا، عرفا و متکلمین قبل از مولانا و همچنین زندگی و آثار و مذهب مولوی مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. در فصل سوم ایمان در کلام اندیشمندان و عارفان و متکلمان مورد بحث واقع گردیده است.  در فصل چهارم، ایمان از دیدگاه مولانا و در فصل پنجم مصادیق ایمان در اشعار مولانا به نگارش درآمده است.

 1-2- بیان مسأله

جلال الدین محمد بلخی، مشهور به مولوی در سال 604ه.ق در بلخ به دنیا آمد. پدرش بهاء ولد از معارف و علماء آن شهر بود. قبل از حمله ی مغول، در حالی که کودکی بیش نبود، به همراه خانواده اش از خراسان به سوی مکه رهسپار شدند. چندی بعد سر از قونیه درآوردند و همانجا مقیم گردیدند. در کودکی نزد پدر و محقق ترمذی علوم رایج زمان خویش را فرا گرفت. تا سی و شش سالگی به شیوه‌ی پدرش مجلس می گفت، ولی  ناگهان دیدار او با شمس تبریزی تحوّلی عمیق در روح و جان او برانگیخت و او را از حالت یک زاهد خشک و عبوس به عارفی سوخته و دل آگاه مبدّل نمود. این تغییر حالت خشم شاگردان او را برانگیخت و باعث دوری شمس از وی گردید. نتیجه ی این ملاقات کتاب پرارج مثنوی و دیوان شمس گردید (حقیقت، 1386، ص17).

مثنوی کتابی سرشار از عشق و شور و مستی است و حالت روحی این عارف وارسته از تعلّقات مادّی را به تصویر می کشد. این کتاب از جوانب گوناگون قابل بررسی است، آن‌چنان که تا کنون دانشمندان  و محقّقان بسیاری از دریچه های گوناگون به آن پرداخته اند. آثار و شواهد نشان مي‌دهد كه «ايمان» از ديدگاه مولانا يكي از مباحث بسيار مهم و قابل بررسي در مثنوي مي‌باشد.

مولانا در تصويري كه از ايمان ارائه مي‌كند به هيچ وجه اقرار زباني را مساوي با ايمان نمي‌داند بلكه تنها نقش حكايت‌گري براي آن قايل است، به عبارت ديگر اقرار زباني صرفاً شاهد و گواهي است بر ايمان (رباني گلپايگاني، 1377).

همچنين همانطور كه از اشعار مذكور نيز بر مي‌آيد از نظر وي عمل نيز نشانة ايمان است و بر ايمان فرد گواهي مي‌دهد.

اين نماز و روزه و حج و جهاد   هم گواهي دادن است از اعتقاد
اين زكات و هديه و ترك حسد   هم گواهي دادن است از سّر خود

استاد فروزانفر در بيان نظر مولانا مي‌گويد: «از نظر مولوي اعمال و عبادات و همگي حركات خارجي به نسبت انسان، اعراض‌اند و پايدار نيستند و مقصود از آنها صورت و ملكه نفساني است كه به واسطة تكرار و دوام عمل در نفس مرتسم مي‌گردد و ثابت و پايدار مي‌ماند … بنابر اين، هر گاه عبوديّت و عشق به حق تعالي تحقق يابد، به ناچار از آثار خارجي، جدا نتواند بود همچنين ايمان و اقرار به نبوت كه صورت نفساني است از اطاعت. مولانا مي‌خواهد بگويد كه ايمان و اعتقاد قلبي، از عمل و اطاعت انفكاك نمي‌پذيرد … و ايمان به منزلة اصل و عمل در حكم فرع و اثر آن است» (فروزانفر، 1367).

جهان داستاني مثنوي مملو از شخصيت‌هايي است كه مولانا از طبقات و اقشار مختلف اجتماعي برمي‌گزيند و آنان را آگاهانه در راستاي انديشه‌ها، ديدگاه‌ها و اعتقادات حكمي، عرفاني و فلسفي خود قرار مي‌دهد. مولانا در اين جهان سرشار از شور و رمز و راز پادشاهان، نظاميان، بازرگانان، خرده‌كاسب‌ها و عمال دولتي و… به فراخور قصه كاركردي رمزي و استعاري مي‌يابند، اگر چه نقش فردي و اجتماعي آنان نيز هرگز از نگاه موشكاف و نكته‌سنج مولانا دور نمي‌ماند. مولانا در بسياري از قصه هاي مثنوي با طرح حكايت ها و داستان هايي ساده و عموماً برگرفته از زندگي تودة مردم به رهيافت ها و استنتاج هايي تأمل برانگيز مي رسد. ذهن تأويلگر و معناگراي مولانا همواره در پس اشياء و شخصيت هاي داستان و امور مادي و محسوس كيفيتي معنوي را جستجو مي كند تا خواننده و مخاطب خود را بر خوان معاني رنگيني بنشاند كه شايستة اهل طريقت است. از اين رو در جهان پرتب و تاب و رنگارنگ مثنوي با اشياء و شخصيت هايي زنده و تپنده مواجهيم كه برخلاف صورت متعيّن ومادي خويش راه به رمز و معنا مي برند (حقيقت، 1386).

در اين پژوهش برآنيم تا نظر، تحليل‌ها و تقسيمات ايمان را از نظر مولانا در شش دفتر مثنوي به طور مبسوط و همه‌جانبه بررسي نماييم و راهكارهاي وي در جهت تحكيم ايمان، مبارزه با آفت‌ها و عوامل آن را بشناسيم.

1-3- هدف تحقیق

توجه به نظريات مولانا در بعد ایمان و انواع و ابعاد آن در مباحث پژوهشي مورد توجه جدي قرار گيرد و ريشه‌يابي نظرات وي در بُعد شريعت و طريقت و به خصوص در بُعد معرفت عيني و ذهني، مي‌تواند جايگاه ويژه‌اي داشته باشد و سرفصلي براي تحقيق و تفحّص در محافل آكادميكي قرار گیرد تا بتواند اين بعد حقيقي و در عين حال واقعي را در انديشه‌ي مولانا به خوبي تبيين كند. همچنين مي‌تواند باعث آشنايي با بخشي از انديشه‌ي مولانا جلال‌الدين به عنوان شخصيت اثرگذار در تاريخ تصوف اسلامي باشد تا چراغي برافروزد فراروي بشر تشنه‌ي معرفت و زندگي مسالمت‌آميز حقيقي در تمام جنبه‌هاي عيني آن. در این تحقیق برآنیم تا موارد زیر را بررسی کنیم:

  1. بررسي ايمان در مثنوی مولانا و مقایسه آن با ایمان از منظر متکلمین.
  2. بازشناسی ایمان حقیقی و غیر حقیقی از نظر او.
  3. دریافت این موضوع که ایمان مورد نظر مولانا و دیدگاه‌های وی در این زمینه تا چه حد قابل پذیرش است.

1-4- پيشينه‌ی تحقيق

مطالعات و بررسی ها نشان می دهد تا کنون اثر جامع و كاملي درباره دیدگاه های مولانا در خصوص ايمان در مثنوی تأليف نشده است.

يكي از منابع قابل توجه و معتبري كه به ديدگاه مولانا در خصوص ايمان می پردازد، مقاله «ايمان از ديدگاه مولانا» تأليف حقيقت (1386) است. این مقاله به طور كلي با ذكر چند نمونه از ابيات مثنوي به ديدگاه كلي مولانا در خصوص ايمان پرداخته است.

پايان‌نامه حاضر چون به مراتب ايمان و تقسيمات آن مي‌پردازد كه از روي تيزبيني و ابتكار عمل مولانا در مثنوي مطرح شده است، كاري بي‌سابقه و كم نظير است كه هم ايمان و مراتب و معيارهاي ايمان را بررسي كرده و سپس ديدگاه يكي از متداول‌ترين مشارب عرفان و تصوف را  در اين خصوص مي‌شناساند و راه‌هاي تعميق و تحكيم آن را بر خوانندگان و علاقه‌مندان نشان مي دهد.

1-5- روش تحقيق

این تحقيق به شيوه معمول در علوم انساني و به صورت اسنادی و كتابخانه‌اي است (فيش‌برداري، تحليل،‌‌ تهيه نوشتار اوليه، بازنويسي). در اين روش ضمن مطالعه‌ي آثار و نوشته‌هاي مربوط به موضوع تحقيق، شواهد مورد نظر از دفاتر شش‌گانه‌ي مثنوي به روش فيش‌برداري جمع‌آوري گرديده و بعد از تقسيم‌بندي و فصل‌بندي، مورد بررسي و طبقه‌بندی قرار گرفته است.

1-6- جنبه نوآوری تحقیق

هرچند در مورد مولانا و مثنوي شريف او آثار بي‌شماري نوشته شده است، اما اثري مستقل و مدوّن در مورد «ايمان» از نظر او و تقسيمات و انشعابات آن در «مثنوي» به نگارش در نيامده است. اين پايان‌نامه چون به مراتب ايمان و تقسيمات آن مي‌پردازد –كه از روي تيزبيني و ابتكار عمل مولانا در مثنوي مطرح شده است- كاري بي‌سابقه و كم نظير است كه هم ايمان و مراتب و معيارهاي آن از ديدگاه يكي از متداول‌ترين مشارب عرفان و تصوف را مي‌شناساند و هم راه‌هاي تعميق و تحكيم آن را بر خوانندگان و علاقمندان نشان مي دهد.

تعداد صفحه :210

قیمت : 14700تومان

———–

——-

پشتیبانی سایت :               serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  --